Chốn nương thân bắt đầu từ nhu cầu cấp bách
Dưới dãy Koʻolau, Hui Mahiʻai ʻĀina đem lại một hình dung khác về cuộc sống sau cảnh không nhà. Người dân trả khoảng 250 USD mỗi tháng cho phòng nhỏ khung gỗ; người mới đến có thể tạm ở lều. Vườn chung trồng cây ăn trái và rau củ. McMillan, 72 tuổi, kể rằng bà học cách giúp đỡ người khó khăn từ cha mẹ. Richard Muraoka, người từng sống trong công viên sau khi mất con trai, cho biết ngôi làng đã giúp ông vượt qua thời kỳ tưởng như không thể đứng dậy. Những câu chuyện ấy lý giải vì sao nhiều người không muốn chỉ nhìn nơi đây như một công trình xây dựng trái phép.
Các mái nhà đầu tiên xuất hiện giữa đại dịch COVID-19, khi nhiều người ngủ dọc tuyến Kalanianaʻole Highway. McMillan mời họ dọn đất công và tự dựng chỗ ở, dù khu đất được quy hoạch nông nghiệp và nằm trong vùng có nguy cơ ngập. Cộng đồng dần hình thành với quy định cư dân phải tránh rượu và ma túy. Hiệu quả cứu trợ tức thời khiến chính quyền sau đó muốn xây dựng phiên bản bền vững hơn, có hạ tầng đầy đủ; đồng thời chính nguồn gốc tự phát ấy đặt ra câu hỏi về giám sát và pháp lý.
Mở rộng nơi ở cũng đồng nghĩa mở rộng trách nhiệm
Hui Mahiʻai Village dự kiến nằm ở vị trí khác trong khu đất công rộng khoảng 14 acre, giáp đất cư trú truyền thống của người Hawaiʻi bản địa. Dự án tính đến nước sạch, thoát nước, điện, bếp chung, dịch vụ y tế, phòng học và vườn cây. Tổng quy mô là 188 người trong 116 căn dành cho cá nhân và gia đình.
Cơ quan Office of Homelessness and Housing Solutions của bang phối hợp với tổ chức phi lợi nhuận aio Foundation; đơn vị phát triển nhận hợp đồng thuê đất 65 năm vào tháng 2/2026. Phe ủng hộ tin rằng nhà ở gắn với dịch vụ hỗ trợ có thể tạo bước khởi đầu ổn định hơn.
Tuy nhiên, các hộ lân cận nói việc cải tạo mặt bằng đã gây tác động hữu hình. Cindy Parker cho biết đất đắp khiến một phần khu vực cao thêm khoảng 13 feet, làm gia tăng lo ngại thoát nước sau mưa bão tháng 3. Bà cũng phản ánh bụi ảnh hưởng đến hô hấp. Phía phát triển dự án nói đã giải quyết vấn đề dòng chảy, còn các quan chức nhắc đến hàng rào và điều chỉnh kỹ thuật. Khác biệt trong lời kể cho thấy mô hình thoát lũ, kiểm định độc lập và bảo trì lâu dài quan trọng không kém thiết kế đẹp trên giấy.
Tranh cãi gắn chặt với lịch sử Hawaiʻi
Cuộc tranh luận không đơn thuần xoay quanh số lượng nhà. Khu đất có liên hệ với Crown Lands, gợi lại lịch sử Vương quốc Hawaiʻi thế kỷ XIX, cuộc lật đổ năm 1893 và quá trình chuyển giao đất cho chính quyền bang. Một số cư dân bản địa đặt vấn đề nghĩa vụ quản lý đất công vì lợi ích cộng đồng và quyền của người ở khu đất homestead kế cận. Những người phản đối còn muốn bảo vệ vùng quanh hang Ke Ana Luawai, nơi họ coi là có giá trị văn hóa. Khảo sát bề mặt do đơn vị tư vấn thực hiện không xác định di tích trong phạm vi dự án; tuy nhiên nhà chức trách vẫn yêu cầu theo dõi khảo cổ vì chưa đủ thông tin dưới lòng đất.
Ranh giới bất đồng cũng không phải giữa người muốn giúp người vô gia cư và người không muốn giúp. Có người phản đối từng tham gia làm nhà nhỏ cho khu làng cũ, nhưng hiện băn khoăn về thủ tục, hạ tầng và di sản. Ngược lại, một số người ủng hộ cho rằng sự phản kháng bắt nguồn từ thái độ dè chừng người vô gia cư. Chủ tịch hội đồng khu phố Kimeona Kane nói các quan hệ lâu đời đang tổn thương; Jun Yang, lãnh đạo cơ quan phụ trách người vô gia cư của bang, nhấn mạnh mục tiêu đưa người từ đường phố đến mái ấm ổn định. Không quan điểm đơn lẻ nào đủ giải quyết mọi mối lo.
Tốc độ khẩn cấp và giới hạn của sự đồng thuận
Tuyên bố tình trạng khẩn cấp về vô gia cư năm 2023 của Thống đốc Josh Green cho phép một số dự án rút ngắn các bước sơ bộ về quy hoạch, cấp phép và đánh giá môi trường, nhưng không miễn nghĩa vụ an toàn và y tế. Chính sách tạo khả năng hành động nhanh hơn; người chỉ trích lại cho rằng tiếng nói địa phương bị hạn chế. Cuộc họp cộng đồng ngày 6/10 chứng kiến những lời phát biểu xúc động, đối đáp gay gắt và lời kêu gọi tôn trọng nhau. Lời xin lỗi mang tính hòa giải của McMillan không thể tự giải quyết các vấn đề thực tế về san lấp, phòng lũ và trách nhiệm với lịch sử.
Đến tháng 11, công việc tạm dừng trong lúc cơ quan cấp phép Honolulu và cơ quan bảo tồn lịch sử của bang xem xét hồ sơ, gồm cả báo cáo giám sát khảo cổ. Yang gọi đây là bước thủ tục thông thường, chưa hẳn là trì hoãn kéo dài. Nhóm phản đối, trong đó có Pono ʻOluʻolu, cân nhắc hành động pháp lý. Vì thế, tương lai dự án phụ thuộc không chỉ vào giấy phép kỹ thuật mà còn vào bằng chứng độc lập, quyết định minh bạch và đối thoại liên tục để vết rạn giữa hàng xóm không kéo dài hơn cả thời gian xây dựng.

















