Khả năng nhận thức hình học bẩm sinh của linh trưởng

Khoa học từ lâu cho rằng khả năng hiểu biết hình học là rất hiếm ở các loài động vật ngoài con người, và ngay cả các loài linh trưởng gần với chúng ta nhất cũng gặp khó khăn trong việc nhận thức hình dạng và không gian. Tuy nhiên, nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Proceedings of the National Academy of Sciences đã chứng minh điều ngược lại: một số loài khỉ có thể nhận biết và xử lý các quan hệ hình học một cách tương tự con người.

Jessica Cantlon, nhà thần kinh học nhận thức tại Đại học Carnegie Mellon và đồng tác giả nghiên cứu, nhấn mạnh sự ngạc nhiên khi phát hiện ra khỉ, trẻ em và người lớn dường như tư duy về các mối quan hệ hình học theo cùng một cách cơ bản. Điều này cho thấy trực giác về hình học là một phần không thể tách rời của kiến trúc tâm trí linh trưởng.

Thí nghiệm với khỉ tại Seneca Park Zoo

Cantlon cùng các cộng sự đã thực hiện thí nghiệm tại Cổng Linh trưởng (Primate Portal) thuộc vườn thú Seneca Park ở New York, nơi có sự tham gia của khỉ đầu chó (Papio anubis) và khỉ rhesus (Macaca mulatta). Tại đây, các loài khỉ được tự do tương tác với màn hình cảm ứng chứa các bài tập trí tuệ đa dạng, trong đó có trò chơi ghép hình hai chiều.

Để khích lệ, khỉ được thưởng hoa quả khi hoàn thành nhiệm vụ. Dù nhìn đơn giản, trò chơi đặt ra thách thức vì các vật thể không có đặc điểm nổi bật rõ ràng về hình dáng, kích thước hay màu sắc, khiến việc phân biệt trở nên khó khăn ngay cả với con người.

So sánh với trẻ em và người trưởng thành từ nhiều nền văn hóa

Nhóm nghiên cứu tiếp tục áp dụng bài kiểm tra tương tự cho trẻ mẫu giáo, 21 người trưởng thành Mỹ và gần 80 người trưởng thành thuộc dân tộc Tsimane' tại Bolivia. Dân tộc Tsimane' sống dựa vào nông nghiệp tự cấp tự túc và ít tiếp cận với hệ thống giáo dục chính quy, điều này giúp tách biệt các yếu tố như tuổi tác, giáo dục và văn hóa tác động đến khả năng nhận thức hình học.

Advertisement300 × 250

Cantlon giải thích rằng việc so sánh đa dạng như vậy giúp hiểu được phần năng lực bẩm sinh của trẻ em trước khi bắt đầu học chính thức về hình học. Kết quả cho thấy con người có trực giác tiến hóa về không gian và hình dạng, vốn làm nền tảng cho việc học hình học có hệ thống.

Bằng chứng khảo cổ về nhận thức hình học cổ xưa

Những khám phá khảo cổ như các vết khắc song song trên đá ở hang Blombos (Nam Phi) cách đây 70.000 năm và các vết khía trên ngà voi ma mút tại Đức 40.000 năm tuổi cho thấy loài người và tổ tiên có khả năng nhận thức hình học Euclid từ rất sớm. Jessica Cantlon cho biết đây là một trong những biểu hiện đầu tiên con người muốn ghi lại, và những trực giác này đã ăn sâu vào tiềm thức con người qua nhiều thiên niên kỷ.

Thành tích đặc biệt của một con khỉ trong thí nghiệm

Đáng chú ý, một con khỉ đầu chó tên Kalamata đã thể hiện sự chăm chỉ và kiên trì hiếm thấy khi tự giác tham gia các bài toán hình học trên màn hình cảm ứng trong suốt hai đến ba giờ đồng hồ. Jialin Li, nhà khoa học nhận thức của CMU và đồng tác giả, nhận xét về sự tập trung của Kalamata trong các nhiệm vụ toán học đa dạng.

Nghiên cứu này không chỉ mở rộng sự hiểu biết về khả năng nhận thức hình học của các loài linh trưởng mà còn ám chỉ rằng những nền tảng kiến thức này vốn có từ tổ tiên chung của chúng ta, góp phần làm sáng tỏ nguồn gốc sâu xa của tư duy hình học ở con người.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Khỉ đầu chó và khỉ rhesus có khả năng nhận thức hình học tương đồng con người.
  • Trực giác về hình học tồn tại trong bộ não linh trưởng từ lâu đời, không chỉ do học tập.
  • Bài kiểm tra trên nhiều nhóm đối tượng giúp tách biệt ảnh hưởng của văn hóa và giáo dục.
  • Các bằng chứng khảo cổ hỗ trợ giả thuyết nhận thức hình học là bản năng tiến hóa.
  • Một số cá thể khỉ thể hiện sự tập trung và kiên trì trong các thử thách nhận thức hình học.

Đăng ký bản tin QMVN