Roche đặt cược tới 1,27 tỷ USD vào AL050: cuộc đua đưa liệu pháp enzyme vào não để chống Parkinson

Genentech, đơn vị thuộc Roche Group, đã nhận quyền độc quyền toàn cầu để phát triển, sản xuất và thương mại hóa AL050. Theo thỏa thuận, Alector nhận 100 triệu USD trả trước và có thể nhận thêm tối đa 1,17 tỷ USD nếu dự án đạt các mốc phát triển lâm sàng, phê duyệt và bán hàng. Alector còn có quyền nhận tiền bản quyền theo bậc dựa trên doanh số ròng nếu thuốc cuối cùng được đưa ra thị trường.

Việc một tập đoàn dược phẩm lớn cam kết tổng giá trị tiềm năng lên tới 1,27 tỷ USD cho một tài sản tiền lâm sàng cho thấy mức độ quan tâm ngày càng cao đối với các liệu pháp nhắm vào cơ chế bệnh thay vì chỉ kiểm soát triệu chứng. Tuy vậy, phần lớn giá trị của thỏa thuận nằm ở các khoản thanh toán có điều kiện. Khoản 100 triệu USD trả trước mới là phần tiền chắc chắn nhất đối với Alector ở thời điểm hiện tại.

GCase, hay glucocerebrosidase, là một enzyme tham gia phân giải một số lipid trong tế bào. Ở những người mang đột biến GBA1, hoạt tính GCase có thể giảm, làm tăng tích tụ glucosylceramide và glucosylsphingosine trong tế bào thần kinh. GBA1 là một trong những yếu tố di truyền quan trọng nhất liên quan tới nguy cơ Parkinson và Lewy body dementia, khiến GCase trở thành mục tiêu điều trị hấp dẫn.

AL050 kết hợp một phiên bản GCase đã được Alector thiết kế để có hoạt tính và độ bền cao hơn với nền tảng Alector Brain Carrier, vốn nhằm vận chuyển protein qua hàng rào máu-não. Đây là thách thức lớn vì enzyme có kích thước lớn thường khó tiếp cận mô não khi được đưa vào cơ thể theo đường ngoại vi.

“Thách thức trong điều trị thiếu hụt GCase có hai phần: tạo ra enzyme có hoạt tính và độ bền phù hợp, đồng thời đưa được nó vào não.” Arnon Rosenthal

Alector cho biết các nghiên cứu tiền lâm sàng đã ghi nhận AL050 làm tăng hoạt tính GCase ở động vật gặm nhấm và linh trưởng không phải người, đồng thời giảm tích tụ cơ chất độc trong mô hình bệnh liên quan đến GBA. Công ty từng đặt mục tiêu tiến tới nộp hồ sơ IND để xin phép bắt đầu thử nghiệm lâm sàng, nhưng chương trình hiện vẫn được xếp ở giai đoạn tiền lâm sàng.

Khoảng cách từ dữ liệu động vật đến một thuốc điều trị Parkinson thành công là rất lớn. Liệu pháp phải chứng minh được khả năng vào não ở người, độ an toàn khi dùng lặp lại, tác động sinh học đủ mạnh và cuối cùng là lợi ích lâm sàng có ý nghĩa. Nhiều chương trình thần kinh từng cho kết quả hứa hẹn trước khi thử nghiệm trên người nhưng thất bại ở các giai đoạn sau.

Roche và Genentech nhiều năm qua đầu tư vào các bệnh thoái hóa thần kinh, nơi nhu cầu y tế chưa được đáp ứng vẫn rất lớn. Trong Parkinson, phần lớn thuốc hiện nay tập trung vào cải thiện triệu chứng vận động, trong khi các liệu pháp có thể làm chậm hoặc ngăn tiến triển bệnh vẫn là mục tiêu khó đạt được.

Thỏa thuận AL050 diễn ra trong bối cảnh Roche liên tục sử dụng các thương vụ cấp phép để bổ sung công nghệ mới cho danh mục nghiên cứu. Chỉ vài tháng trước, tập đoàn đã ký một thỏa thuận trị giá tiềm năng hơn 2 tỷ USD với Nurix Therapeutics cho chương trình ung thư máu. Chiến lược này cho phép Roche chia sẻ rủi ro với các công ty công nghệ sinh học trong giai đoạn nghiên cứu sớm nhưng vẫn giữ quyền tiếp quản phát triển khi tài sản cho thấy tiềm năng.

Thông tin về thương vụ khiến cổ phiếu Alector tăng mạnh trước giờ mở cửa, phản ánh việc nhà đầu tư đánh giá cao khoản tiền mặt trả trước và khả năng một đối tác có năng lực phát triển toàn cầu tiếp quản AL050. Đối với một công ty công nghệ sinh học quy mô nhỏ, 100 triệu USD có thể kéo dài thời gian tài chính và giảm áp lực huy động vốn.

Nhưng với bệnh nhân và giới khoa học, ý nghĩa lớn nhất sẽ chỉ xuất hiện nếu AL050 chứng minh được hiệu quả trên người. Một thỏa thuận tỷ USD có thể xác nhận sức hấp dẫn của cơ chế sinh học và công nghệ vận chuyển thuốc, nhưng không thay thế cho thử nghiệm lâm sàng. Trong dược phẩm, giá trị thương vụ là lời hứa; dữ liệu bệnh nhân mới là bằng chứng.