Một khoản thu được công bố, nhiều câu hỏi còn bỏ ngỏ
Theo thông tin James Chalmers, người quản lý ngân quỹ của Nhà vua, gửi PAC trong thư ngày 7/9, một căn nhà nhỏ tại Royal Lodge đã được cho thuê với giá thấp hơn thị trường cho người thuê vốn làm việc trong Hoàng gia trong phần lớn thời hạn thuê. Trong một khoảng thời gian không được công bố chính xác, kéo dài chưa đầy một năm kể từ cuối năm 2021, cả ba căn nhà đều được cho thuê. Khoản thu gộp khi đó cao hơn 2.000 bảng mỗi tháng. Đó không phải lợi nhuận ròng, và cũng không phải mức thu ổn định trong toàn bộ 22 năm Andrew cư trú tại khu nhà. Việc đánh đồng các con số này sẽ khiến quy mô thực tế của sự việc bị phóng đại.
Chalmers cho biết các chi tiết được cung cấp từ phía gia đình Andrew, với sự đồng ý công khai của ông, nhưng ông không trực tiếp nắm những chứng từ gốc hoặc toàn bộ hồ sơ lịch sử. Bởi vậy, báo cáo không cho phép tính tổng thu nhập cho thuê trong hai thập niên, càng không thể kết luận tất cả khoản đó là lợi nhuận. Việc thiếu hồ sơ cũng cho thấy một khía cạnh cốt lõi của quản trị: khi người giám sát không nắm dữ liệu, công chúng khó đánh giá liệu quyền khai thác tài sản có thực sự tương xứng với nghĩa vụ tài chính hay không.
Hợp đồng cũ và khoảng trống giám sát
Royal Lodge là bất động sản thuộc danh mục do Crown Estate quản lý, không phải nhà riêng do quân vương tự do định đoạt. Andrew nhận quyền thuê dài hạn năm 2003 và chi trả khoản tiền ban đầu cùng nghĩa vụ cải tạo đáng kể, trong khi tiền thuê thường niên theo thỏa thuận mang tính danh nghĩa.
Tại phiên điều trần tháng 7, lãnh đạo Crown Estate giải thích rằng quyền cho thuê lại từng được tính vào định giá độc lập của cả giao dịch. Điều đó không đồng nghĩa với việc hành vi cho thuê lại tự nó là trái hợp đồng hoặc bất hợp pháp.
Nhưng PAC cho rằng các điều khoản thuê ở những bất động sản khác nhau thiếu nhất quán và Crown Estate không thể hiện rõ đã rút ra bài học cụ thể từ Royal Lodge. Ủy ban đề nghị áp dụng thông lệ thương mại bình thường: hợp đồng mới mặc định cấm cho thuê lại nếu chưa được chủ nhà chấp thuận; sự đồng ý không nên bị từ chối vô lý, song cần có thông tin tài chính thích hợp. Đề xuất nhằm đảm bảo cơ quan quản lý hiểu được ai đang khai thác tài sản, thu được gì và những rủi ro mà chủ sở hữu phải gánh.
Tiền thuê các thành viên Hoàng gia cũng bị xem xét
Cuộc rà soát không dừng ở Andrew. PAC nhận thấy một số bất động sản dành cho thành viên Hoàng gia không làm nhiệm vụ chính thức được tính tiền thuê dựa trên những lần định giá đã cũ. Chẳng hạn, mức thuê trước đây liên quan Princess Beatrice và Princess Eugenie được xác định trên các mốc định giá khác nhau, khiến việc áp dụng chính sách thiếu đồng nhất. Báo cáo yêu cầu Royal Household định giá thường xuyên và thực hiện chính sách thu tiền thuê nhất quán hơn.
Cần phân biệt Crown Estate với tài sản tư nhân của Nhà vua. Crown Estate là tổ chức quản lý danh mục bất động sản, đất đai và quyền liên quan đến đáy biển theo cơ chế độc lập; lợi nhuận ròng được chuyển về ngân khố. Trong khi đó Royal Household phụ trách những nhu cầu vận hành và chỗ ở gắn với chế độ quân chủ. Sự phân tách đó quan trọng: sự hiện diện của thành viên Hoàng gia trong một bất động sản không tự biến toàn bộ tiền thuê thành tài sản riêng của họ, cũng không miễn trừ yêu cầu xem xét giá trị sử dụng.
Từ tranh cãi cá nhân đến cải cách quản trị
Andrew đã rời Royal Lodge trong năm 2026 và việc kết thúc hợp đồng đặt ra thêm câu hỏi về chi phí sửa chữa, giá trị tài sản và phương án sử dụng về sau. PAC cho rằng Crown Estate cần chứng minh cách tối đa hóa lợi ích tài chính, quản lý rủi ro và đạt giá trị tương xứng cho người đóng thuế trước khi quyết định cho thuê tiếp. Đây là yêu cầu về quy trình chứ không phải kết luận rằng những khoản thu trước đây đã bị chiếm đoạt.
Tranh luận cũng diễn ra trong bối cảnh sự giám sát đối với Andrew gia tăng vì những liên hệ trước đây với Jeffrey Epstein. Tuy nhiên, kết luận của báo cáo về hợp đồng cho thuê không nên bị diễn giải như phán quyết đối với những vấn đề khác. Điều đáng quan tâm lâu dài là quy tắc phải áp dụng ngay cả khi người thuê là nhân vật đặc biệt: có dữ liệu, có cơ chế phê duyệt và có khả năng kiểm chứng độc lập. Một tài sản thuộc phạm vi quản lý công càng cần được nhìn nhận qua trách nhiệm giải trình thay vì đặc quyền.
