Một buổi chiều căng thẳng trên đường đến Jantar Mantar
Đoàn người xuất phát với ý định đi bộ đến Jantar Mantar, đài thiên văn cổ nằm giữa lòng New Delhi mà từ lâu đã trở thành “quảng trường tiếng nói” của người Ấn Độ. Họ chưa kịp tới nơi. Cảnh sát dựng hàng rào chặn đường, và đoạn phát trực tiếp trên kênh YouTube của đảng Quốc Đại (Indian National Congress) cho thấy ông Rahul Gandhi, lãnh đạo phe đối lập tại Hạ viện, bị đưa lên một chiếc xe rồi chở đi. Hãng tin AP cho biết một số nghị sĩ đối lập và người biểu tình khác cũng chịu chung tình cảnh.
Hình ảnh ấy không còn xa lạ. Ngày 2/10, đúng dịp Gandhi Jayanti kỷ niệm ngày sinh Mahatma Gandhi, báo chí Ấn Độ đưa tin hơn 500 người đã bị bắt giữ quanh Jantar Mantar, cảnh sát không cấp phép cho cuộc tụ tập và 12 ga tàu điện ngầm phải đóng cửa. Trước đó, hồi tháng 7, chính ông Rahul Gandhi cũng từng bị tạm giữ trong một cuộc tọa kháng trước dinh Thủ tướng rồi được thả sau đó. Với phe đối lập, mỗi lần bị đưa lên xe cảnh sát lại là một lần thông điệp của họ được truyền đi xa hơn.
130 triệu cái tên và hai cách kể một câu chuyện
Tâm điểm tranh cãi là Special Intensive Revision, đợt rà soát đặc biệt trong đó cán bộ bầu cử đến từng hộ gia đình để kiểm tra lại toàn bộ danh sách, thay vì chỉ cập nhật hằng năm theo đơn của cử tri. Chương trình khởi đầu tại bang Bihar vào năm ngoái, trước cuộc bầu cử địa phương, rồi lan ra hầu hết các bang và vùng lãnh thổ liên bang.
Đến nay, hơn 130 triệu cái tên đã bị loại khỏi danh sách, và hàng triệu người đã nộp đơn khiếu nại.
Cùng một con số, hai bên đọc ra hai ý nghĩa. Theo tờ Business Standard, đảng Bharatiya Janata Party cho biết trong số bị xóa có hơn 10 triệu mục trùng lặp, 28 triệu người đã qua đời và 94,3 triệu trường hợp vắng mặt hoặc đã chuyển nơi cư trú. Ủy ban Bầu cử khẳng định quy trình tuân thủ pháp luật và không mang động cơ chính trị. Phe đối lập thì cho rằng việc xóa tên rơi không cân xứng vào những cử tri ủng hộ họ. Những cáo buộc này đến nay chưa được chứng minh, nhưng đã đủ để kết tinh thành ba yêu cầu:
- Chủ tịch Ủy ban Bầu cử Gyanesh Kumar từ chức.
- Dừng đợt Special Intensive Revision trên toàn quốc.
- Khôi phục những cái tên mà họ cho là đã bị xóa sai.
Khi thế hệ “Gián” bước vào cuộc chiến lá phiếu
Điều khiến làn sóng lần này khác trước là sự hiện diện của giới trẻ. Cockroach Janta Party, phong trào châm biếm do Abhijeet Dipke sáng lập, lấy tên từ một phát ngôn hồi tháng 5 ví thanh niên thất nghiệp với loài gián. Họ nhận lấy cái tên ấy như một huy hiệu. Tháng 7, sau nhiều tuần biểu tình vì các vụ rò rỉ đề thi, phong trào đã buộc Bộ trưởng Giáo dục Dharmendra Pradhan từ chức. Nay họ chuyển sự chú ý sang lá phiếu, đưa ra tối hậu thư cho ông Gyanesh Kumar và phát động biểu tình trên nhiều thành phố từ ngày 2/10.
Các đảng đối lập, các hội sinh viên và phong trào thanh niên vì thế đang đứng chung một chiến tuyến, điều hiếm thấy trong chính trường Ấn Độ vốn nhiều chia rẽ. Trong một bài đăng trên mạng xã hội X hôm 2/10, ông Rahul Gandhi viết rằng những người trẻ đang xuống đường một cách ôn hòa để thực thi quyền hiến định, và tuyên bố:
*“Gyanesh Kumar sẽ phải ra đi, và hệ thống đã đưa ông ấy lên cũng sẽ ra đi.” — Rahul Gandhi*
Phép thử mới với Narendra Modi và niềm tin vào thể chế
Với Thủ tướng Narendra Modi, đây là thách thức chính trị thứ hai chỉ trong vài tháng, sau khi ông mất một bộ trưởng vì sức ép đường phố. Tuy vậy, cán cân nghị trường vẫn nghiêng về phía cầm quyền. Business Standard cho biết phe đối lập dự định đệ trình kiến nghị bãi nhiệm Chủ tịch Ủy ban Bầu cử lên cả hai viện Quốc hội, nhưng họ không đủ số ghế để thông qua. Khi cánh cửa nghị trường khép lại, đường phố trở thành diễn đàn còn lại.
Ủy ban Bầu cử không hoàn toàn đứng yên. Theo tờ The Pioneer, cơ quan này đã khởi động việc rà soát phần mềm quản lý danh sách cử tri sau những băn khoăn được nêu ra. Một danh sách sạch là điều mọi nền dân chủ đều cần, và rất có thể phần lớn những cái tên bị xóa là chính đáng. Nhưng một lá phiếu bị xóa nhầm không chỉ là sai số thống kê. Đó là tiếng nói của một con người. Chừng nào câu hỏi ấy chưa được trả lời minh bạch, sự nghi ngờ sẽ còn tiếp tục dẫn người dân ra đường.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.













