Rạn nứt trong liên minh ở Melaka

Chính phủ đoàn kết Malaysia hiện vẫn duy trì sự ổn định ở trung ương tại Putrajaya, tuy nhiên, liên minh phức tạp giữa các đối tác đang dần rạn nứt tại một số bang, điển hình là Melaka và Johor.

Advertisement300 × 250

Sau khi Thủ tướng Anwar Ibrahim và liên minh Pakatan Harapan (PH) bị đẩy vào phe đối lập tại Melaka, liên minh này vẫn đang chịu hậu quả từ thất bại nặng nề tại Johor trước đối tác liên minh cấp liên bang Barisan Nasional (BN).

Căng thẳng tại Melaka bùng phát sau khi sửa đổi hiến pháp được thông qua cho phép chính quyền bang bổ nhiệm lên tới bảy thành viên hội đồng lập pháp không qua bầu cử và có quyền biểu quyết. Trước đề xuất này, năm đại biểu của PH đã bỏ phiếu phản đối với tỷ lệ 5 phiếu chống trên 23 phiếu thuận. Hành động này dẫn đến việc bốn đại biểu thuộc đảng Dân chủ Hành động (DAP) rút khỏi các vị trí trong chính quyền và gia nhập hàng ngũ đối lập cùng với lãnh đạo Amanah, ông Adly Zahari.

Dù sự phản đối này không đủ để lật đổ chức vụ Thủ hiến Ab Rauf Yusoh - người của BN, vì liên minh này vẫn chiếm đa số 21 trên tổng số 28 ghế tại hội đồng bang, động thái này cho thấy liên minh giữa các cựu đối thủ trong chính trường Malaysia đang suy yếu nhanh chóng ở các bang khác nhau.

Khó khăn trong duy trì tinh thần liên minh

Chuyên gia chính trị Awang Azman Awang Pawi từ Đại học Malaya nhận định, điều bị tổn thất không phải là một thỏa thuận chính thức, mà là tinh thần chia sẻ quyền lực tạo nên sự đoàn kết sau cuộc bầu cử năm 2022. BN chưa bao giờ cần đến số phiếu của PH tại Melaka, song đã trao các vị trí trong chính quyền bang cho PH như một cử chỉ đối tác để củng cố liên minh sau cuộc bầu cử tổng thống không có đảng thắng thế.

Dưới góc độ của BN, việc bổ nhiệm các đại biểu không qua bầu cử giúp tăng cường sự đại diện cho các nhóm chuyên gia, phụ nữ, thanh niên và các nhóm dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, PH xem đây là sự vi phạm nguyên tắc dân chủ cơ bản khi cho phép người không qua bầu cử có quyền biểu quyết.

Chủ tịch DAP Melaka, ông Khoo Poay Tiong, nhấn mạnh rằng việc cho các thành viên do bổ nhiệm ngồi trong hội đồng và có quyền biểu quyết đi ngược lại nguyên tắc bầu cử, theo đó đại diện cần được người dân lựa chọn.

Anwar Ibrahim cố gắng duy trì liên minh

Thủ tướng Anwar Ibrahim đã kêu gọi các đại biểu DAP Melaka hoãn việc rút khỏi chính quyền bang cho đến sau cuộc bầu cử địa phương dự kiến diễn ra trong năm nay. Ông cho biết đã trao đổi với Tổng thư ký DAP Anthony Loke và Thủ hiến Ab Rauf về việc này, đề nghị các bên thương lượng để duy trì hợp tác trước giờ bầu cử.

Thủ hiến Ab Rauf cho biết PH chưa từng chính thức gia nhập chính quyền Melaka mà các vị trí của họ chỉ mang tính chất phản chiếu liên minh tại trung ương. Ông miêu tả sự hiện diện của PH trong chính quyền Melaka là "một cuộc hôn nhân không có thầy tế lễ, một cuộc ly hôn không có lời thề".

Ab Rauf cũng cho hay nhiệm kỳ chính quyền Melaka kết thúc vào tháng 12 năm nay và cuộc bầu cử có thể tổ chức trước thời điểm đó, ông sẽ cân nhắc kết quả bầu cử ở Johor cũng như bầu cử ngày 1/8 tại Negeri Sembilan trước khi quyết định thời điểm cụ thể.

Ảnh hưởng của cuộc bầu cử Johor và tương lai chính trị

Liên minh BN đang trong thế thượng phong sau chiến thắng áp đảo ở Johor, với 48 trong tổng số 56 ghế. PH chỉ giành được 8 ghế, giảm so với 12 ghế trước đó, trong khi các liên minh khác bị loại hoàn toàn khỏi quốc hội bang này.

Chủ tịch BN và cũng là Phó Thủ tướng Ahmad Zahid Hamidi gọi chiến thắng này là cơ hội để tạo nên "làn sóng xanh" lan rộng sang các bang khác.

Chuyên gia Shazwan Mustafa Kamal từ công ty tư vấn chính sách Vriens & Partners cho rằng chiến thắng lớn ở Johor đã tiếp thêm sức mạnh cho UMNO, đảng lớn nhất trong BN với chủ nghĩa dân tộc Mã Lai. Ông cảnh báo đây có thể là áp lực lớn đối với Thủ tướng Anwar khi BN đang có vị thế vững chắc.

Sự chia rẽ tại Melaka cũng làm dấy lên những nghi vấn về khả năng tổ chức bầu cử quốc gia sớm. Anwar từng tuyên bố vào tháng 5 sẽ cân nhắc tổ chức bầu cử sớm nếu căng thẳng trong liên minh gia tăng, nhưng trong phiên họp quốc hội gần đây nhất, ông đã lảng tránh các yêu cầu giải tán nghị viện để tổ chức bầu cử.

Phân tích của Syaza Shukri, phó giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Hồi giáo Quốc tế Malaysia, cho rằng việc DAP rút lui khỏi chính quyền Melaka giúp họ lấy lại sự ủng hộ từ cử tri mà không đe dọa sự ổn định của chính quyền bang. Đồng thời việc hợp tác với BN khiến PH có vẻ lùi bước khỏi các lời hứa về cải cách, chống tham nhũng và hòa hợp cộng đồng.

Chuyên gia này khẳng định sự hợp tác giữa BN và PH chỉ là sự kết hợp tạm thời dựa trên sự thuận tiện, thiếu sự đồng thuận sâu sắc về mặt tư tưởng. Thực tiễn đã chứng minh rằng mô hình này không mang lại hiệu quả cho cả hai bên.

Chính trị liên bang và bang: Hợp tác nhưng cạnh tranh

Nhà phân tích Awang Azman nhận định đây là hình thức vừa hợp tác vừa cạnh tranh trong liên minh liên bang. Các phe phái cùng hợp tác ở trung ương nhưng lại vận động với quan điểm riêng tại các bang. Rủi ro lớn hơn không phải là sự sụp đổ ngay lập tức của chính phủ liên bang, mà là sự suy giảm lòng tin từng bước.

Liên minh BN-PH có thể vẫn tồn tại về hình thức trên danh nghĩa, nhưng đang trở nên mong manh về chính trị và gây chia rẽ ở cơ sở.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Việc bổ nhiệm thành viên không qua bầu cử tại Melaka làm dấy lên tranh cãi về nguyên tắc dân chủ trong liên minh cầm quyền Malaysia.
  • Thất bại của PH trước BN tại Johor củng cố vị thế của BN ở các bang khác và gây áp lực lên liên minh cầm quyền.
  • Sự rạn nứt tại Melaka phản ánh sự khó khăn trong duy trì liên minh đa đảng dựa trên sự thỏa hiệp sau bầu cử 2022.
  • Các phe phái trong liên minh liên bang hợp tác ở trung ương nhưng cạnh tranh tại cấp bang, gây ra nguy cơ suy giảm lòng tin và chính trị mong manh.
  • Việc DAP rút lui khỏi chính quyền Melaka giúp họ tái lợi thế trước cử tri nhưng có thể làm giảm niềm tin vào cam kết cải cách của liên minh.

Đăng ký bản tin QMVN