Một cuộc thi chưa từng có
Tháng 5, Bộ Ngoại giao Nepal mở cuộc thi mang tính lịch sử, mời mọi người nộp đơn ứng tuyển vị trí đại sứ hoặc đại diện thường trực. Chính phủ khẳng định ứng viên sẽ được chọn dựa trên năng lực để bảo đảm minh bạch, chấm dứt thông lệ bổ nhiệm theo phe phái.
Tiêu chí gồm: trên 35 tuổi, có bằng thạc sĩ và kinh nghiệm trong ngoại giao hoặc chính sách đối ngoại. Đó là lời hứa đầy tham vọng ở một quốc gia nơi các vị trí đại sứ lâu nay thường được chia theo hạn ngạch chính trị.
Quy trình đầy dấu hỏi
Nhiệm vụ chọn người không hề dễ dàng. Những mốc chính của quy trình gồm:
Khoảng 4.500 hồ sơ được gửi tới, từ cựu nhà ngoại giao, giáo sư, quan chức đến luật sư.
Ngày 18 tháng 9, sau ba tháng sàng lọc, chính phủ đề cử 13 đại sứ nhưng không công bố danh sách rút gọn hay quy trình lựa chọn.
Ủy ban điều trần liên tịch của quốc hội chất vấn các ứng viên cho Ấn Độ, Trung Quốc, Anh và Mỹ hơn tám giờ, rồi tiếp tục với ứng viên cho Đức, Tây Ban Nha, Israel, Oman và Hàn Quốc.
Phiên điều trần dự kiến kết thúc ngày 14 tháng 10; sau đó cần sự chấp thuận của nước sở tại trước khi Tổng thống Ram Chandra Paudel bổ nhiệm.
Việc thiếu công khai ở khâu cuối khiến nhiều người đặt câu hỏi liệu lời hứa minh bạch có thực sự được giữ trọn.
Lời hứa với cựu binh Gurkha
Ứng viên đại sứ tại Anh, Tướng Gaurav Shumsher Rana, phục vụ trong quân đội Nepal hơn bốn thập kỷ và trở thành Tổng tham mưu trưởng năm 2012. Ông từng chỉ huy lực lượng ứng phó trận động đất năm 2015 khiến khoảng 9.000 người thiệt mạng.
Trước ủy ban, ông được hỏi về tranh chấp kéo dài liên quan đến quyền lợi của cựu binh Gurkha phục vụ quân đội Anh.
Nếu được giao trọng trách đại sứ, các vấn đề liên quan đến lương hưu và quyền lợi bình đẳng cho binh sĩ Gurkha sẽ được giải quyết trong nhiệm kỳ của tôi.
Lời hứa ấy chạm đến một vấn đề nhạy cảm của hàng chục nghìn gia đình Nepal, nhưng cũng đặt lên vai ông kỳ vọng rất lớn.
Những cáo buộc phủ bóng
Ông Giri Bahadur Sunar, ứng viên đại sứ tại Saudi Arabia, bị một phụ nữ khiếu nại trước ủy ban quốc hội về quấy rối tình dục kéo dài, cùng một đơn khác cáo buộc ông nhận 3,3 triệu rupee để giúp một phó tổng thanh tra cảnh sát thăng chức. Ông Sunar phủ nhận mọi sai phạm. Một thành viên ủy ban nói với The Kathmandu Post rằng các khiếu nại được “xem xét nghiêm túc”.
Những cáo buộc chống lại tôi phải có bằng chứng, đúng không? Có tòa án và có chính phủ.
Trong khi đó, ứng viên đại sứ tại Nhật Bản Jigyan Kumar Thapa bị khiếu nại vì từng có quyền thường trú tại Nhật. Ông cho biết đã từ bỏ quyền này vào tháng 3 năm 2026 và không có lợi ích tài chính cá nhân nào tại đây, dù vợ con ông là cư dân Nhật Bản.
Bài toán cân bằng giữa hai người khổng lồ
Với vị trí nằm giữa Ấn Độ và Trung Quốc, Nepal luôn phải giữ thế cân bằng ngoại giao tinh tế. Chính phủ đề cử ông Nischal Nath Pandey, giám đốc Centre for South Asian Studies, làm đại sứ tại Ấn Độ, và nhà kinh tế Kalyan Raj Sharma, chuyên gia về quan hệ Nepal – Trung Quốc, làm đại sứ tại Bắc Kinh.
Các ứng viên đã trình bày kế hoạch tăng cường quan hệ song phương trước quốc hội. Thành công hay thất bại của cuộc thi tuyển này sẽ là thước đo quan trọng cho lời hứa cải cách mà thế hệ trẻ Nepal đã đặt vào chính phủ mới.
