Khởi đầu và hoàn cảnh xây dựng kế hoạch năm 1908
Việc xây dựng kế hoạch chiến tranh cuối cùng của Đế quốc Nga bắt đầu từ năm 1908, khi cuộc khủng hoảng Bosnia bộc lộ rõ những bất cập trong kế hoạch huy động lực lượng quân sự cũ được xây dựng năm 1906-1907, còn gọi là "mobi hóa lịch trình số 18". Kế hoạch trước đó mang tính bi quan, phản ánh sự hoài nghi của giới chỉ huy Nga về khả năng thắng trong cuộc chiến với Đức và Áo-Hung. Kế hoạch này dự kiến triển khai cân bằng lực lượng chính dọc biên giới trên bản đồ chiến tranh ở châu Âu.
Tuy nhiên, diễn biến chiến sự trên Balkan buộc Tổng cục Tổng tham mưu Nga phải sửa đổi và tập trung chuẩn bị cho khả năng đối đầu với Áo-Hung, bởi kế hoạch cũ không còn phù hợp với tình hình quân sự - chính trị mới.
Đề xuất và triển khai các hệ thống mới của Borисов và Danilov
Vào ngày 12/11/1908, Bộ phận Tổng Tham mưu do Ober-Kvartirmester thứ hai Vladimir Borisov phụ trách trình bày một đề xuất quan trọng với tên gọi "Ý tưởng chung về bố trí quân đội theo mobi hóa lịch trình số 19". Ý tưởng này hướng tới sự đa năng của kế hoạch thông qua việc áp dụng hệ thống "gares régulatrices" (trạm phân phối chiến lược) giống như ở Pháp, nhằm tăng sự linh hoạt trong việc vận chuyển quân.
Sau khi Borisov rời Tổng tham mưu, các đề xuất của ông được thực thi dưới quyền Đại tá General Quartermaster Yuri Danilov bắt đầu từ tháng 7/1909. Trước đó, ngày 20/2/1908, Danilov trình bày kế hoạch bố trí mới yêu cầu các điểm tập trung quân cần lùi sâu hơn so với biên giới - điều này nhằm tăng an toàn và tạo thêm không gian điều động chiến lược.
Dựa trên ý tưởng của Danilov, Tổng tham mưu soạn thảo báo cáo chi tiết phân bổ lực lượng theo kế hoạch mobi hóa số 19, tập trung quân thành ba quân chủ lực từ các quân khu biên giới và hai nhóm dự bị tại các khu vực giao thông đường sắt trọng yếu như Svenцyany-Vilno-Molodechno và Lida-Volkovysk-Baranovichi. Mục tiêu là dễ dàng triển khai dựa vào hệ thống trạm phân phối chiến lược, giúp tùy theo diễn biến có thể nhanh chóng huy động tới mặt trận Đức hoặc Áo-Hung.
Định hình kế hoạch chính thức và chỉ trích từ các quân khu
Đề án của Bộ trưởng Bộ binh V. A. Sukhomlinov và Tổng tham mưu trưởng A. Z. Myshlaevsky được trình lên Sa hoàng Nikolai II ngày 24/3/1909 và trở thành nền tảng cho chỉ đạo chiến lược mới theo mobi hóa lịch trình năm 1910.
Kế hoạch này dự kiến giải tỏa khu vực Ba Lan ven sông Wisła khỏi quân thường trực, không thiết lập các quản lý tiền tuyến, và phân ba quân chủ lực tại các quân khu Vilno, Warsaw và Kyiv.
Sức mạnh quân sự dự kiến được tập trung mạnh nhất ở quân đội số 2 được chia thành hai nhóm, phía Bắc và phía Nam, để tác chiến hiệu quả hơn trong điều kiện chiến trường đa chiều. Các quân đội dự bị số 4 và 5 được tổ chức tại những khu trung chuyển lớn, tiếp tục thực hiện nguyên tắc bảo vệ và tập trung linh hoạt.
Tuy nhiên, kế hoạch mới bị các chỉ huy quân khu phản đối gay gắt. Ngày 23/1/1910, Tư lệnh Tham mưu Quân khu Warsaw, Trung tướng N. A. Klyuev, lập tức đề xuất một chiến lược tấn công tích cực hơn nhằm vào Đông Phổ với sự phối hợp của các quân đội chủ lực, đồng thời đề xuất kế hoạch tấn công mạnh vào Áo-Hung từ phía Nam, cho thấy cái nhìn quyết liệt hơn về chiến tranh so với các phương án phòng thủ truyền thống.
Chiến lược tấn công và những chỉnh sửa quan trọng của 1910-1912
Kế hoạch Klyuev, dựa trên các cuộc diễn tập chiến lược năm 1910 và 1911, chứng minh được tính khả thi của việc tiến công tập trung vào Đông Phổ. Đồng thời ông cũng đề xuất bố trí các quân đội chủ lực chống Áo-Hung tại các khu vực phía Nam, với lực lượng chính thuộc quân đội số 3 đóng tại quân khu Kyiv để thực hiện đòn tấn công quyết định.
Đến cuối năm 1910, nhiều phương án điều chuyển các quân đoàn thuộc các quân đội dự bị được xây dựng để chuẩn bị ứng phó trước các tình huống biến động trên chiến trường, đặc biệt chú trọng đến phòng thủ phía Tây và Đông Âu. Mặc dù có sự thay đổi hướng chiến lược, Tổng tham mưu vẫn duy trì ưu tiên đề phòng các mối đe dọa từ phía Áo-Hung.
Bước sang đầu năm 1912, Tổng tham mưu tiếp tục xem xét lại dự thảo kế hoạch chiến tranh, lúc này ưu tiên được chuyển sang phía Áo-Hung do tác động của Tư lệnh Quân khu Kyiv, Trung tướng Mikhail Alekseev, người kêu gọi tập trung lực lượng chống Áo-Hung thay vì Đức. Các đề xuất này được trình bày trong các cuộc họp lãnh đạo quân đội, bao gồm Bộ trưởng Bộ binh Sukhomlinov và Tổng tham mưu trưởng Ya. G. Zhilinsky.
Sự hình thành của thỏa hiệp chiến lược cuối cùng
Trong những cuộc họp quan trọng vào tháng 2/1912 tại Moskva với sự góp mặt của các lãnh đạo quân sự cấp cao từ các quân khu và Tổng tham mưu, các kế hoạch được điều chỉnh sâu sắc, hòa trộn những ý tưởng chống Đức và chống Áo-Hung nhằm tạo ra một kế hoạch chiến tranh cân bằng và phù hợp với tình hình địa chính trị đầy biến động ở châu Âu thời điểm đó.
Theo nhà sử học Mỹ Bruce Manning, kết quả của các cuộc thảo luận này là một "thỏa hiệp chiến lược đầy rủi ro", thể hiện sự cân nhắc giữa các luồng ý kiến khác biệt về hướng tấn công và bố trí lực lượng.
Kế hoạch cuối cùng không chỉ là sản phẩm của sự pha trộn các ý tưởng cũ mà còn phản ánh những thay đổi chiến lược quan trọng trong suy nghĩ của giới quân sự Nga, đánh dấu bước chuẩn bị cuối cùng trước thềm Chiến tranh Thế giới thứ nhất.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Kế hoạch chiến tranh cuối cùng của Đế quốc Nga bắt đầu từ năm 1908 nhằm sửa đổi kế hoạch huy động lực lượng cũ không phù hợp với bối cảnh mới.
- Việc áp dụng hệ thống trạm phân phối chiến lược "gares régulatrices" giúp tăng tính linh hoạt trong vận chuyển quân đội.
- Phân bổ lực lượng tập trung linh hoạt giữa các quân đội chính và các nhóm dự bị tại các khu vực giao thông trọng yếu.
- Sự tranh luận gay gắt giữa các tướng lĩnh về ưu tiên tập trung lực lượng chống Đức hay Áo-Hung phản ánh sự phức tạp của chiến lược Nga trước chiến tranh.
- Kế hoạch cuối cùng là một thỏa hiệp chiến lược thể hiện sự pha trộn giữa các ý tưởng phòng thủ và tấn công, chuẩn bị cho cuộc chiến ở châu Âu.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.













