Huyền thoại văn chương dưới góc nhìn của giới tình báo thực chiến
John le Carré (tên thật là David Cornwell), cựu sĩ quan từng làm việc cho cả hai cơ quan tình báo khét tiếng MI5 và MI6, từ lâu đã được xem như bậc thầy khai sinh ra dòng văn học gián điệp hiện đại thời kỳ Chiến tranh Lạnh với các kiệt tác bất hủ như The Spy Who Came in From the Cold hay Tinker Tailor Soldier Spy. Tuy nhiên, dưới con mắt của những người từng chèo lái cỗ máy an ninh Vương quốc Anh, thế giới ngột ngạt chứa đầy sự dối trá của nhân vật điệp viên George Smiley chỉ là sản phẩm hư cấu thuần túy phục vụ giải trí.
Phát biểu tại Cheltenham, cựu Giám đốc GCHQ David Omand nhấn mạnh rằng niềm tin đồng đội và tính kỷ luật tối cao mới là nền tảng sống còn của mọi cơ quan mật vụ. Nếu sự hoài nghi và đấu đá nội bộ diễn ra phổ biến như trong văn chương của le Carré, không một bộ máy tình báo quốc gia nào có thể duy trì sự tồn tại trước các kẻ thù bên ngoài.
Thay vào đó, ông Omand đánh giá rất cao tác phẩm Ashenden của Somerset Maugham và các áng văn của Graham Greene — những tác giả cũng xuất thân từ ngành tình báo nhưng phản ánh chân thực hơn bản chất nghề nghiệp.
Hãy quên đi le Carré. Đọc nó chỉ để giải trí thuần túy mà thôi. Nó hoàn toàn không thực tế. Mức độ ngờ vực mà le Carré mô tả sẽ khiến bất kỳ cơ quan tình báo nào sụp đổ nếu để xảy ra những xung đột nội bộ trầm trọng như vậy.
Cuộc tranh luận dai dẳng về hình tượng điệp viên xứ sương mù
Lời phát biểu của ông Omand lập tức làm sống lại mối bất hòa nổi tiếng kéo dài nhiều thập kỷ giữa cố nhà văn le Carré và các cựu lãnh đạo ngành tình báo Anh:
Cựu Giám đốc MI6 Richard Dearlove từng công khai chỉ trích le Carré vào năm 2019 là cây bút 'gây ăn mòn', bóp méo bản chất ngành tình báo vốn dựa trên sự tin tưởng tuyệt đối giữa các đồng nghiệp thành một thế giới chỉ toàn sự phản bội.
Sinh thời, John le Carré đã lên tiếng phản bác mạnh mẽ, dẫn chứng việc ông từng được các đời lãnh đạo MI6 kế cận như David Spedding hay John Scarlett mời đến ăn trưa và tham vấn nhằm giúp công chúng hiểu được khía cạnh con người đầy thăng trầm của nghề gián điệp.
Cựu Tổng giám đốc MI5 Antony Duff — một người bạn lâu năm của tác giả — từng nhận xét thẳng thắn rằng các cuốn tiểu thuyết gián điệp của le Carré tuy 'rác rưởi nhưng vô hại' đối với bí mật nghiệp vụ quốc gia.
Cuộc tranh luận làm nổi bật một thực tế thú vị rằng chính những tác phẩm gián điệp kinh điển của le Carré đã định hình nên trí tưởng tượng của hàng triệu độc giả toàn cầu về thế giới bí mật của các điệp viên Anh, dù điều đó có thể khiến các tướng lĩnh tình báo tại London không khỏi bực mình.
















