Ai sẽ dám nói ra sự thật?
Thông thầu thường được che đậy sau những hồ sơ cạnh tranh tưởng như độc lập: các nhà thầu bí mật thống nhất giá, phân chia dự án hoặc sắp đặt bên thắng cuộc. Chủ sở hữu căn hộ có thể phải chi thêm tiền mà không biết cuộc đấu thầu đã bị thao túng. Người từng tham gia thỏa thuận có thể nắm tài liệu, tin nhắn hoặc những cuộc trao đổi mà cơ quan điều tra khó tiếp cận; nhưng chính lời khai cũng có nguy cơ khiến họ bị truy cứu trách nhiệm.
Algernon Yau nói cảnh sát vốn đã có quyền cân nhắc việc miễn truy cứu trong những tình huống phù hợp và việc khởi tố không nhất thiết phụ thuộc vào người tố giác. Ông chưa cam kết miễn trừ đại trà. Việc mở rộng cơ chế tương tự chính sách khoan hồng trong xử lý cạnh tranh dân sự phải tính đến từng hoàn cảnh và quan điểm của cơ quan tư pháp. Vì thế, đây mới là một lựa chọn lập pháp, không phải quyền miễn tội đương nhiên.
Luật sư và nghị sĩ muốn khuyến khích tố giác
Hong Kong Bar Association đề nghị làm rõ ranh giới cấu thành tội phạm và cách đối xử với người hợp tác điều tra. Khi không biết việc cung cấp chứng cứ sẽ mang lại sự bảo vệ nào, nhân viên hoặc nhà thầu cấp dưới có thể ngại chỉ ra người tổ chức đứng sau các thỏa thuận bí mật.
Nghị sĩ Chan Hok-fung cho rằng nên xem xét mức độ nghiêm trọng của vụ việc và đóng góp của người tố giác; Christine Fong cũng ủng hộ việc tạo động lực để làm rõ vai trò của những người chỉ đạo.
Ở đây tồn tại hai rủi ro đối nghịch. Miễn trừ quá rộng có thể khiến người từng hưởng lợi từ thông thầu dễ dàng tránh trách nhiệm. Ngược lại, nếu chính sách mơ hồ hoặc quá khắt khe, người biết sự thật có thể chọn im lặng. Một cơ chế đáng tin cậy cần điều kiện rõ ràng, biện pháp phòng ngừa tố cáo sai và quyết định dựa trên lợi ích công cộng, thay vì lời hứa không có giới hạn.
Từ xử lý dân sự sang trách nhiệm hình sự
Theo Competition Ordinance hiện hành, thông thầu chủ yếu được xử lý trong khuôn khổ luật cạnh tranh dân sự. Những hành vi hình sự khác phát sinh trong quá trình thông thầu vẫn có thể bị truy tố riêng, nhưng bản thân thỏa thuận dàn xếp giá trong đấu thầu chưa nhìn chung là một tội độc lập. Chính quyền muốn bổ sung tội danh đối với những hành vi hạn chế cạnh tranh nghiêm trọng trong bảo trì và cải tạo tòa nhà, với mục tiêu thông qua sửa đổi trước tháng 4/2027.
Đề xuất đặt mức tù tối đa 10 năm và khoản phạt tính theo mức cao nhất trong ba cách: 10 triệu đô la Hong Kong, gấp ba lần lợi ích thương mại thu được, hoặc 50% doanh thu liên quan của doanh nghiệp trong mỗi năm vi phạm. Chính quyền cũng muốn phối hợp Competition Ordinance với Organised and Serious Crimes Ordinance và Independent Commission Against Corruption Ordinance, qua đó tăng liên kết giữa cơ quan cạnh tranh, cảnh sát và lực lượng chống tham nhũng. Những mức này hiện là đề xuất, chưa phải chế tài đã có hiệu lực.
Vì sao lĩnh vực sửa chữa nhà ở được ưu tiên?
Tại Hong Kong, nơi nhiều người cùng sinh sống trong các tòa nhà cao tầng, quyết định sửa chữa quy mô lớn tác động trực tiếp đến tiền bạc và sự an toàn của cộng đồng cư dân. Khi hồ sơ dự thầu bị nghi thao túng, câu hỏi không chỉ là giá bị đẩy lên bao nhiêu mà còn là ai chịu trách nhiệm giám sát công trình. Sau vụ cháy Tai Po, tính minh bạch của quy trình lựa chọn nhà thầu trở thành một phần của cuộc thảo luận rộng hơn về quản trị tòa nhà.
Algernon Yau giải thích chính quyền ưu tiên lĩnh vực cải tạo vì nhận định hành vi thông thầu ở đây đặc biệt nghiêm trọng. Ông không loại trừ mở rộng quy định sang những ngành khác, nhưng cảnh báo rằng cách áp dụng đồng loạt có thể gây bất công cho môi trường kinh doanh. Thách thức trước mắt là tạo công cụ xử lý hữu hiệu mà vẫn phân biệt rõ bằng chứng thông đồng với một cuộc đấu thầu chỉ đơn thuần có kết quả bất thường.















