Andrew Burnham trở thành thủ tướng thứ 7 trong một thập kỷ

Ngày 20/7, Andrew Burnham, 56 tuổi, sẽ chính thức bước vào ngôi nhà số 10 phố Downing Street, trở thành thủ tướng Anh thứ bảy trong vòng mười năm qua. Ông Burnham đã có cuộc gặp ngắn với Quốc vương Charles III ngay trước khi nhậm chức. Burnham, thường được gọi là Andy, mang theo tham vọng thực hiện sự thay đổi lớn nhất trong quản trị kinh tế của Anh suốt nửa thế kỷ qua, đặc biệt là tái cơ cấu nền kinh tế thị trường mà ông coi là mang dấu ấn "tân tự do" và tháo gỡ quyền lực tập trung trong bộ máy hành chính trung ương.

Con đường chính trị và sự trỗi dậy của Burnham

Mặc dù đã có hơn 25 năm hoạt động chính trị, Burnham khéo léo xây dựng hình ảnh một người đứng ngoài lề với tư cách một nhà cải cách dữ dội. Ông không trở thành thủ tướng theo cách truyền thống qua bầu cử tổng tuyển cử mà là kết quả của cuộc nổi dậy trong nội bộ nghị viện nhằm thay thế người tiền nhiệm Keir Starmer.

Keir Starmer từng dẫn dắt đảng Lao động giành chiến thắng vang dội trong cuộc bầu cử năm 2024 nhưng nhanh chóng mất điểm và gây thất vọng trong nhiệm kỳ. Sau thất bại lịch sử của đảng Lao động trong các cuộc bầu cử địa phương tháng 5/2026, sự chú ý nhanh chóng dồn vào Burnham như điểm sáng duy nhất có thể vực dậy đảng.

Burnham từng rút lui khỏi chính trường quốc gia trong gần một thập kỷ, giữ chức thị trưởng thành phố Manchester - một trong những khu vực đô thị lớn nhất nước Anh. Tháng 6/2026, ông trở lại nghị viện qua cuộc bầu cử bổ sung và chưa đầy ba tuần sau đã được bầu làm lãnh đạo đảng Lao động với sự đồng thuận tuyệt đối, không có ai đối lập trong nội bộ. Việc lên ngôi của ông được ví như một "lễ đăng quang".

Thách thức kinh tế và xã hội của Anh

Dù vậy, bài học rút ra trong một thập kỷ qua cho thấy cách thay đổi thủ tướng giữa nhiệm kỳ chỉ là chiến thuật để đảng cầm quyền tồn tại, không phải giải pháp triệt để cho các vấn đề sâu sắc của Anh. Nền kinh tế quốc gia vẫn chưa phục hồi hoàn toàn sau khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008. Tăng trưởng năng suất lao động rất thấp, thu nhập thực tế bình quân hầu như không đổi trong suốt 18 năm, và nợ công hiện chiếm khoảng 95% GDP.

Hệ thống y tế công cộng - NHS hiện đang rơi vào tình trạng quá tải với thời gian chờ điều trị kéo dài, trở thành biểu tượng cho sự trì trệ của cả đất nước.

Chính sách mới và thay đổi trong quản trị

Burnham cam kết sẽ phá vỡ bế tắc này bằng cách định hướng chính trị theo khuynh hướng cánh tả mạnh mẽ nhất trong ký ức gần đây của Anh. Ông không nhắc đến di sản của Tony Blair, thủ tướng đảng Lao động thành công nhất từ 1997 đến 2007, mà thay vào đó lấy cảm hứng từ Neil Kinnock - lãnh đạo đảng Lao động trong những năm 1980 thường thất bại dưới tay Margaret Thatcher, biểu tượng của chủ nghĩa bảo thủ cánh hữu và tư nhân hóa.

Advertisement300 × 250

Một trong những mục tiêu trung tâm là tái quốc hữu hóa các công ty tiện ích từng bị tư nhân hóa dưới thời Thatcher. Burnham gọi quá trình tư nhân hóa là sự từ bỏ chủ quyền quốc gia và cam kết chính quyền sẽ tiếp quản ngành nước, năng lượng và vận tải, nhằm đưa các ngành này dưới sự quản lý của các bộ trưởng chịu trách nhiệm thay vì các doanh nhân hay tổ chức tài chính nước ngoài có thu nhập cao.

Thames Water - nhà cung cấp lớn nhất của ngành - sẽ được đưa vào quản lý công trong vài ngày tới, với các tiện ích khác cũng nằm trong kế hoạch chuyển sang sở hữu nhà nước trong những tháng tiếp theo.

Thêm vào đó, Burnham còn muốn chuyển một số cơ quan chính quyền trung ương từ London về Manchester nhằm tăng tính tiếp cận và minh bạch trong quản trị.

Thách thức về tài chính và sự hoài nghi từ thị trường

Tuy nhiên, mọi kế hoạch gặp phải thử thách lớn khi Anh đang gánh khoản nợ công gần bằng GDP và phải chi trả lãi suất cao nhất trong các nền công nghiệp lớn. Burnham được cảnh báo phải chọn bộ trưởng tài chính có thể giữ được niềm tin từ các tổ chức tài chính hỗ trợ quốc gia vay nợ.

Nhiều gương mặt nổi bật của chính phủ trước, như bộ trưởng tài chính Rachel Reeves, đã phải rời vị trí khiến nhiều chính trị gia thất vọng của đảng Lao động quay về vị trí ghế dự bị trong nghị viện, và họ khó có thể im lặng lâu.

Dù có bộ trưởng tài chính được thị trường ưa thích, các chính sách hướng sang cánh tả của Burnham cũng khó tránh khỏi sự phản ứng tiêu cực từ các nhà đầu tư, tương tự như trường hợp của thủ tướng Liz Truss năm 2022, người đã bị cộng đồng tài chính và thị trường phản đối dữ dội khiến bà chỉ tại vị 49 ngày.

Những thách thức quốc tế và chính trị nội bộ

Vấn đề quốc tế cũng không kém phức tạp. Một nước Anh thay đổi thủ tướng trung bình mỗi 18 tháng khó lòng tạo dựng được uy tín và sự tin cậy với các đồng minh chủ chốt tại Mỹ và châu Âu, trong khi họ ngày một mệt mỏi trước những chính sách không ổn định và đóng góp hạn chế cho quốc phòng chung.

Burnham còn phải đối mặt với sự trỗi dậy của cánh hữu cực đoan thông qua đảng Reform Party chống nhập cư, đang dẫn đầu trong các cuộc thăm dò dư luận.

Ông đặt cược vào chủ nghĩa dân túy cánh tả để đối trọng với cánh tả dân túy của Reform Party. Tuy nhiên, nhiều cam kết khó khả thi của Burnham có thể tạo ra sự thất vọng lớn, dẫn đến gia tăng sự bất mãn và củng cố thêm sức mạnh cho đảng đối lập.

Triển vọng và thách thức trước mắt

Hiện tại, Burnham có lợi thế là sự mới mẻ và sự tò mò của công chúng trước những chính sách chưa rõ ràng của ông. Ông được đánh giá là người giao tiếp chính trị tài năng nhất Anh kể từ thời Blair và quyết tâm thành công với kế hoạch của mình.

Song lợi thế đó sẽ nhanh chóng biến mất khi ông phải đối mặt với thực tế khó khăn của nền kinh tế và chính trị nước Anh.

Ngòi bút Jonathan Eyal đặt tại London và Brussels chuyên về chính trị và an ninh toàn cầu đã phân tích về hành trình và thách thức của Burnham.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Burnham là thủ tướng thứ 7 của Anh trong 10 năm qua, lên nhờ đảo chính nghị viện chứ không qua bầu cử toàn quốc.
  • Nợ công Anh chiếm tới 95% GDP, trong khi thu nhập thực tế cá nhân hầu như không tăng trong 18 năm qua.
  • Burnham lên kế hoạch quốc hữu hóa các dịch vụ tiện ích từng được tư nhân hóa dưới thời Thatcher.
  • Sự thay đổi thủ tướng liên tục khiến Anh mất uy tín với đồng minh quốc tế và tăng rủi ro chính trị nội bộ.
  • Chiến lược dân túy của Burnham có thể giúp ông giữ được sự ủng hộ ban đầu nhưng tiềm ẩn nguy cơ làm tăng sức mạnh của phe cực hữu.

Đăng ký bản tin QMVN