Công tố viên phụ trách cuộc điều tra nhạy cảm từ chức: Bộ Tư pháp Mỹ đối mặt phép thử mới sau bầu cử giữa kỳ

Ngày 6/11, Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche thông báo Jason Reding Quiñones rời cương vị công tố viên liên bang tại Nam Florida. Trong lời ghi nhận công khai, ông nhấn mạnh công việc chống tội phạm bạo lực, buôn ma túy và các mạng lưới tội phạm xuyên quốc gia của vị công tố viên, trong đó có vụ truy tố cựu lãnh đạo Cuba Raúl Castro. Thông báo không đề cập lý do từ chức cũng như số phận của cuộc điều tra có biệt danh “đại âm mưu”. Quiñones cảm ơn Tổng thống Trump cùng các đồng nghiệp và đề cao cam kết đối với pháp quyền.

Sự ra đi ấy không đơn độc. John Eisenberg, người phụ trách bộ phận an ninh quốc gia với thẩm quyền đối với các vụ án gián điệp, khủng bố và thông tin mật, cũng nghỉ việc trong ngày 6/11. Trước đó một ngày, Harmeet Dhillon rời bộ phận dân quyền. Reuters và AP ghi nhận chuỗi thay đổi ngay sau cuộc bầu cử giữa kỳ, nhưng việc xảy ra gần nhau về thời gian không tự nó chứng minh các trường hợp có cùng nguyên nhân.

Theo CBS News, cuộc điều tra mang tên “đại âm mưu” xem xét cáo buộc rằng một số quan chức tình báo và thực thi pháp luật dưới các chính quyền tiền nhiệm đã phối hợp bất hợp pháp để gây tổn hại cho Trump. Đó là giả thuyết mà nhóm điều tra phải chứng minh bằng chứng cứ đáp ứng chuẩn mực tố tụng, chứ chưa phải sự thật đã được tòa án xác nhận.

Các nguồn tin của AP và The Washington Post cho biết vụ việc trải qua nhiều lần thay nhân sự, hoãn hoạt động đại bồi thẩm đoàn và chưa tạo ra cáo trạng chứng minh một âm mưu bao trùm.

Joseph diGenova, luật sư từng được giao dẫn dắt hồ sơ, rời công việc vào tháng 9 giữa các bất đồng về quản lý vụ án. Kurt Olsen cũng ngừng tham gia sau đó. CBS đưa tin một công tố viên nghề nghiệp trước đây bị gạt khỏi vụ việc sau khi bày tỏ nghi ngại về độ vững của chứng cứ. Những tình tiết này cho thấy khó khăn đặc biệt của việc chuyển các cáo buộc có sức nặng chính trị thành hành vi phạm tội có thể chứng minh trước tòa. Bất đồng về phương pháp điều tra khác với kết luận rằng bất kỳ người bị nhắm tới nào đã phạm tội.

Theo The New York Times, văn phòng Nam Florida có hơn 200 luật sư khi Quiñones tiếp nhận, nhưng đến mùa thu số lượng đã giảm còn nhỉnh hơn một nửa sau các đợt sa thải và từ chức. Báo này cho biết ông phải tìm đến luật sư quân đội để hỗ trợ nhân lực. Những con số do báo nêu, nếu chính xác, gợi ra câu hỏi về khả năng duy trì chất lượng công tố trong các vụ việc hình sự thường nhật cũng như các hồ sơ đặc biệt nhạy cảm.

Trong hệ thống tư pháp liên bang, văn phòng công tố địa phương vừa truy tố các vụ án lớn, vừa phải xử lý lượng hồ sơ thường xuyên liên quan đến ma túy, băng nhóm và gian lận. Việc nhiều công tố viên dày dạn rời đi có thể làm gián đoạn quản lý chứng cứ và thương lượng với bị cáo. Dẫu vậy, không thể từ biến động nhân sự mà mặc nhiên kết luận mọi hoạt động của văn phòng đã đình trệ. Người kế nhiệm, dù là tạm quyền hay được bổ nhiệm chính thức, sẽ phải khôi phục sự ổn định và niềm tin nghề nghiệp.

Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa kỳ, tạo triển vọng mở rộng các phiên điều trần, yêu cầu tài liệu và giám sát Bộ Tư pháp khi nhiệm kỳ Quốc hội mới bắt đầu. Những cơ chế này có thể buộc giới chức giải thích cách phân công điều tra, quyết định nhân sự và việc sử dụng ngân sách. Tuy nhiên, hoạt động giám sát của cơ quan lập pháp không được thay cho phán quyết của tòa án hoặc nghĩa vụ độc lập đánh giá bằng chứng của công tố viên.

Chính quyền Trump khẳng định muốn bảo vệ an ninh và chống hành vi sai trái trong bộ máy nhà nước. Các nhà phê bình lo ngại cơ quan công tố có thể bị lôi vào tranh chấp đảng phái. Cả hai nhận định đều cần được kiểm nghiệm bằng hồ sơ, các quyết định tố tụng và trách nhiệm giải trình công khai. Điều lâu dài mà cuộc khủng hoảng đặt ra không chỉ là một công tố viên rời ghế, mà còn là liệu luật pháp có được áp dụng nhất quán đối với cả đối thủ lẫn đồng minh chính trị.