Quốc hội Nhật Bản điều chỉnh luật kế vị hoàng gia trong bối cảnh thách thức thế hệ thừa kế
Vào ngày cuối tuần vừa qua, Quốc hội Nhật Bản đã thông qua một sửa đổi quan trọng đầu tiên kể từ năm 1947 đối với luật kế vị hoàng gia. Sáng kiến này nhằm ứng phó với nguy cơ ngày càng gia tăng khi con trai trực hệ nam cuối cùng có thể không xuất hiện, đe dọa đến sự liên tục của dòng kế vị truyền thống. Theo luật hiện hành, chỉ những nam giới thuộc dòng họ cha mới có quyền lên ngôi hoàng đế tại Nhật Bản. Nữ hoàng hoặc công chúa sau khi kết hôn với người thường sẽ bị bắt buộc phải rời khỏi gia đình hoàng gia.
Hiện tại, Nhật hoàng Naruhito cùng Hoàng hậu Masako chỉ có một người con duy nhất là Công chúa Aiko, 24 tuổi, sinh năm 2001. Theo hệ thống hiện hành, công chúa không đủ điều kiện kế vị ngai vàng. Thay vào đó, người được xem là người thừa kế chính là em trai ông Naruhito, Thái tử Akishino (hay Fumihito). Thái tử có con trai là Hoàng tử Hisahito, hiện 19 tuổi, đứng hàng thứ hai trong danh sách kế vị.
Lịch sử và các nỗ lực cải cách kế vị hoàng gia
Điều chỉnh mới: khôi phục quyền nhập tịch hoàng gia cho các chi nhánh nam bên ngoài
Sửa đổi lần này cho phép các nam giới thuộc những chi nhánh hoàng gia phụ từng bị cắt đứt tư cách hoàng tộc sau Thế chiến II được nhập tịch lại thông qua nhận con nuôi nếu đủ ít nhất 15 tuổi. Tuy nhiên, những người nhận nuôi này sẽ không có quyền kế vị ngai vàng, chỉ các con trai trong tương lai của họ mới được xem xét. Luật vẫn duy trì quy định không cho phép nữ giới kế vị.
Công luận và quan điểm chuyên gia về luật sửa đổi
Khảo sát ý kiến tại Nhật Bản cho thấy đa số người dân ủng hộ việc một nữ hoàng hoặc kế vị theo dòng nữ. Theo một cuộc thăm dò toàn quốc từ tờ Mainichi Shimbun hồi tháng 6 năm nay, có 40% người ủng hộ cả hai là nữ hoàng và kế vị theo dòng nữ, trong khi 33% chỉ ủng hộ nữ hoàng nhưng phản đối kế vị theo dòng nữ. Tổng cộng có 73% người dân tán thành nữ hoàng, trong khi chỉ 6% phản đối.
Giáo sư Sven Saaler từ Đại học Sophia tại Tokyo nhận định rằng luật sửa đổi thể hiện việc bình đẳng giới không được ưu tiên, thậm chí khiến khả năng xuất hiện nữ hoàng càng xa vời hơn. Tờ Asahi Shimbun lập luận rằng truyền thống kế vị nam giới không phải hoàn toàn dựa trên lịch sử thực tế mà có phần huyền thoại, đồng thời nhấn mạnh các quốc gia châu Âu đã chuyển sang chế độ kế vị không phân biệt giới tính để phản ánh bình đẳng và đảm bảo ổn định.
Trong khi đó, giáo sư Keiko Hongo của Đại học Tokyo cho biết các nữ hoàng Nhật Bản trong lịch sử đóng vai trò quan trọng, nhất là khi phụ nữ thường bị loại khỏi quyền lãnh đạo các gia đình samurai. Bà cũng cho rằng kế vị qua nữ giới hợp lý hơn so với việc tái lập dòng kế vị nam thông qua nguồn gốc xa xôi.
Phản hồi từ các bên bảo thủ và giới chính trị
Các nhóm bảo thủ bác bỏ quan điểm rằng kế vị theo dòng nam là sự phân biệt đối xử với phụ nữ, cho rằng đây là truyền thống lâu đời không nên phá bỏ và còn băn khoăn vì Thái tử Hisahito hiện là thừa kế nam duy nhất của thế hệ mình.
Chuyên gia luật Hiến pháp Akira Momochi nhận định sự sửa đổi giúp bảo vệ kế vị nam giới truyền thống và cho rằng chưa cần thiết phải bàn về nữ hoàng khi thứ tự kế vị từ Nhật hoàng Naruhito sang Thái tử Akishino rồi đến Hoàng tử Hisahito đã được thiết lập vững chắc.
Chính trị gia Kenichi Kawamura đề xuất phương án để công chúa kết hôn vẫn ở lại hoàng gia nhằm duy trì sự ổn định và đồng tình việc nhận con nuôi từ các chi nhánh hoàng gia cũ, nhưng nhấn mạnh các thành viên nhập tịch nên được giáo dục hoàng tộc từ nhỏ. Ông cũng bày tỏ ý kiến cá nhân có thể tạm thời chấp nhận một nữ hoàng như Empress Aiko trong một thời kỳ nếu cần thiết nhưng không thay đổi hệ thống kế vị theo dòng nam.
Ý nghĩa và tương lai của luật kế vị
Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi chưa thay đổi quan điểm về việc chỉ có dòng máu nam mới mang lại sự hợp pháp và uy quyền cho hoàng đế. Trong vai trò thiêng liêng và mang tính nghi lễ, hoàng đế Nhật Bản được so sánh với giáo hoàng và được kỳ vọng tránh xa chính trị.
Các chuyên gia đều hy vọng rằng đạo luật mới sẽ giúp duy trì một gia đình hoàng gia ổn định và được người dân Nhật Bản kính trọng, bất chấp những tranh luận về giới tính và truyền thống. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc dung hòa các quan điểm bảo thủ và kỳ vọng của công chúng về bình đẳng giới trong tương lai.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Luật kế vị hoàng gia Nhật Bản chỉ cho phép nam giới theo dòng họ cha lên ngôi, không cho phép nữ hoàng kế vị.
- Pháp luật mới cho phép các nam hậu duệ từ các chi nhánh hoàng gia trước đây nhập tịch gia đình hoàng gia để duy trì dòng kế vị nam.
- Phần lớn người dân Nhật ủng hộ nữ hoàng và kế vị qua dòng nữ, nhưng luật hiện hành không đáp ứng nguyện vọng này.
- Tranh luận xoay quanh truyền thống kế vị 2.600 năm nam giới và yêu cầu bình đẳng giới đang diễn ra gay gắt.
- Một số chuyên gia và chính khách bảo thủ ủng hộ duy trì kế vị nam chính thống nhằm giữ vững trật tự và truyền thống hoàng gia.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.









