Chiến lược “xoay trục sang phương Đông” của Nga tăng tốc khi ông Putin phê chuẩn tuyến đường sắt biên giới mới với Trung Quốc

Theo tài liệu đăng trên cổng thông tin pháp luật chính thức của Nga hôm thứ Hai, ông Putin đã ký luật phê chuẩn thỏa thuận đạt được với Bắc Kinh trong chuyến thăm Trung Quốc hồi tháng 5. Hai bên sẽ cùng xây dựng một tuyến đường ray mới dọc tuyến đường sắt xuyên biên giới nối Zabaikalsk và Mãn Châu Lý.

Điểm then chốt là tuyến đường sẽ sử dụng khổ ray 1.435 mm của Trung Quốc thay vì khổ rộng 1.520 mm của Nga. Theo truyền thông Nga, việc xây dựng phía Nga đã bắt đầu và dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2026, trong khi đoạn phía Trung Quốc dự kiến xong vào đầu năm 2027.

Hiện các đoàn tàu hàng giữa hai nước chỉ sử dụng một đường ray khổ 1.435 mm tại cửa khẩu Mãn Châu Lý – Zabaikalsk, nơi xử lý hơn 60% lượng hàng hóa vận chuyển bằng đường sắt giữa Trung Quốc và Nga cùng một phần đáng kể hàng hóa đi châu Âu. Các đoàn tàu đi theo hai chiều phải lần lượt qua lại, gây ùn tắc định kỳ. Những lợi ích dự kiến của tuyến mới gồm:

Những năm gần đây, Nga ngày càng chuyển hướng thương mại sang châu Á khi các lệnh trừng phạt của phương Tây hạn chế khả năng tiếp cận thị trường châu Âu.

Theo ông Lý Lập Phàm, chuyên gia về Nga và Trung Á tại Viện Khoa học Xã hội Thượng Hải, tăng trưởng thực tế sẽ bị hạn chế bởi hạ tầng đường sắt sâu trong nội địa Nga, bởi hàng hóa vẫn phải chuyển sang toa khổ 1.520 mm để tiếp tục vận chuyển trong nước.

*“Điều này không báo hiệu sự thay đổi trong hệ thống khổ đường sắt của Nga, mà là một sự đánh đổi thực dụng khi chiến lược xoay trục sang phương Đông bước vào giai đoạn triển khai.” — Lý Lập Phàm*

Theo ông Lý, thời điểm ông Putin ký luật, ngay trước hội nghị APEC tại Thâm Quyến cuối tháng này, cũng có chủ đích, nhằm cho thấy Moskva có khả năng thực hiện cam kết với Bắc Kinh và tạo tiền lệ có thể nhân rộng ở những nơi khác.

Ông Triệu Long, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược và An ninh Quốc tế thuộc Viện Nghiên cứu Quốc tế Thượng Hải, cho rằng mức độ tin cậy và phối hợp chiến lược hiện nay giữa hai nước khiến Nga không còn lý do để từ chối lắp đặt đường ray khổ tiêu chuẩn trên một số tuyến nhánh, đặc biệt tại các đoạn biên giới then chốt.

*“Điều này cũng phản ánh ảnh hưởng và sức hút ngày càng lớn của các mạng lưới kinh tế, thương mại và kết nối của Trung Quốc, không chỉ với Nga mà trên toàn lục địa Á – Âu.” — Triệu Long*

Bà Zoey Wang, Giám đốc xếp hạng doanh nghiệp, hạ tầng và tài chính dự án tại Fitch Ratings, nhận định dự án cho thấy các tiêu chuẩn kỹ thuật đường sắt và dịch vụ liên quan của Trung Quốc đang được ứng dụng rộng rãi hơn trên thế giới.

Tuy nhiên, bà Wang lưu ý việc mở rộng năng lực tại biên giới không tự động đảm bảo khối lượng thương mại tăng tương ứng. Tác động thực tế của dự án sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố như cước vận tải, phối hợp hải quan, nhu cầu từ châu Âu, chính sách quản lý và điều kiện vận hành trên hành lang.

Các chuyên gia cho rằng ý nghĩa lớn hơn của tuyến đường nằm ở những cân nhắc chiến lược phía sau quyết định, khi Nga ngày càng gắn kết sâu hơn với Trung Quốc trong bối cảnh bị phương Tây cô lập.