Khó khăn với giống chanh dây truyền thống
Chỉ ba năm trước, nông dân trồng chanh dây tại khu vực truyền thống ở đông nam Queensland và bắc New South Wales từng đứng trước nguy cơ lớn khi giống lai phổ biến Sweetheart và Misty Gem dần suy giảm năng suất suốt hơn một thập kỷ. Những cây leo này cho quả nhỏ hơn, ít hơn và dễ bị sâu bệnh, nấm gây hại, khiến một số nhà vườn phải bỏ nghề.
Đáp ứng nhu cầu thiết yếu của ngành, Chính phủ Liên bang Australia cùng các nhà sản xuất đã cùng tài trợ nghiên cứu cấp bách thông qua dự án của Hort Innovation để tìm giống thay thế. Song tiến trình nghiên cứu gặp khó khăn đáng kể năm 2023 khi trưởng nhóm dự án rời đi, khiến hơn sáu năm nghiên cứu gần như bị đình trệ.
Người cứu chương trình và tiến bộ trong chọn tạo giống
Trung tâm Queensland Alliance for Agriculture and Food Innovation (QAAFI) thuộc Đại học Queensland quyết tâm tiếp quản dự án từ đó. Đội ngũ nghiên cứu đã triển khai nhanh chóng, phối hợp sát sao với nông dân để đánh giá và nhân giống nhiều giống chanh dây mới có vỏ tím tại các khu vực thử nghiệm khác nhau.
Gần đây, các nông dân và chuyên gia tụ họp tại Trung tâm Nghiên cứu Maroochy đánh giá 9 trong tổng số 22 giống mới đang được thử nghiệm, với hàng chục giống khác vẫn đang phát triển. Tiêu chí đánh giá gồm vị ngon, màu sắc trong ngoài, mùi thơm, độ ngọt, độ cân bằng giữa vị chua và ngọt, cũng như dư vị sau khi ăn.
Ông Mobashwer Alam, nghiên cứu viên cao cấp, nhấn mạnh: "Chúng tôi không có giống chanh dây vỏ tím mới trong hơn 20 năm. Chương trình chọn giống này rất cần thiết để giúp ngành tiếp tục tồn tại. Tôi thật sự rất hào hứng và phấn khởi."
Hiệu quả và triển vọng vượt trội từ giống mới
Được biết, ông Alam từng tham gia nhiều dự án chọn giống cây trồng khác, trong đó mất tới 24 năm để ra đời một giống mắc ca mới và hơn bốn năm với cây sorghum. Trước đây, ông quyết định đẩy nhanh tiến độ cho dự án chanh dây tím bằng cách tập hợp nhóm nghiên cứu khoa học cộng tác chặt chẽ cùng nhà vườn để mang đến kết quả nhanh nhất.
Ông Dennis Chant, đại diện Hiệp hội Chanh dây Australia và nhà vườn tại Tweed Valley, đánh giá cao tiến độ nghiên cứu: "Trong ba năm qua, Đại học Queensland đã đạt được tiến bộ rất đáng kể, tiếp cận bằng phương pháp khoa học bài bản giúp chúng tôi đặt nhiều kỳ vọng."
Trong số các giống mới, UQP1 được ông Alam chọn làm mẫu mực cá nhân vì khả năng ra quả dồi dào và kéo dài tới 75% năm, giúp nông dân có thể thu hoạch liên tục, tạo lợi nhuận ổn định, không bị dồn ép thu hoạch một lần.
Thử nghiệm trên thực tế của người trồng
Ông Brad Millard, nông dân trồng chanh dây tại thung lũng Beenham, đông nam Queensland, đang thử nghiệm các giống mới tại vườn ươm Valley Passions cách Brisbane khoảng 190 km. Tại đây, ông ghép và ươm cây giống phục vụ cho ngành sản xuất tại địa phương.
"Chúng tôi giờ mới nhận thấy chúng ta đã có giống tốt tới mức nào," ông Millard chia sẻ. Ông cho biết quá trình thử nghiệm không chỉ dừng ở hương vị và hình thức, mà còn cần đánh giá tính dễ trồng và hiệu quả kinh tế của từng giống mới.
Di sản và vị thế ngành chanh dây Australia
Chanh dây có nguồn gốc từ rừng mưa Amazon tại Brazil, được thương mại hóa từ cuối thế kỷ 19. Trái cây được yêu thích vì vị ngọt, nhiều hạt, được dùng ăn tươi hoặc ép nước, đồng thời cung cấp nhiều chất xơ, kali và vitamin C.
Theo Sổ tay Thống kê Nông nghiệp Australia năm 2024/25, ngành nghề này có giá trị sản xuất khoảng 30,8 triệu đô la, với tổng sản lượng 5.522 tấn, phần lớn được tiêu thụ dưới dạng trái tươi. Giống vỏ tím vẫn là loại được ưa chuộng nhất dù đã xuất hiện các giống lai Panama có màu đỏ nhạt hoặc vàng cam góp phần mở rộng vùng trồng.
Queensland chiếm 59,2% sản lượng cả nước, New South Wales 34,2%, trong khi một số bang và vùng lãnh thổ khác cũng có hoạt động xuất hiện nhưng nhỏ hơn nhiều. Mặc dù Việt Nam và New Zealand đã được phép xuất khẩu chanh dây tươi vào Australia, hầu hết sản phẩm trên thị trường là trái trồng trong nước, vì không có ghi nhận nhập khẩu trái tươi trong những năm gần đây.
Thành công trong chương trình cải tiến giống không chỉ hứa hẹn duy trì ngành chanh dây vỏ tím truyền thống mà còn góp phần nâng cao vị thế thương mại của loại trái cây này trong tương lai.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Qua hơn 20 năm, Australia phát triển thành công 22 giống chanh dây vỏ tím mới giúp ngành chanh dây vượt qua nguy cơ suy giảm sản lượng.
- Giống UQP1 nổi bật vì ra quả kéo dài tới 75% năm, giúp nông dân thu lợi nhuận ổn định hơn.
- Việc hợp tác giữa các nhà nghiên cứu Đại học Queensland và nông dân rất quan trọng trong việc thu thập đánh giá thực tiễn về giống mới.
- Ngành chanh dây Australia năm 2024/25 có giá trị khoảng 30,8 triệu đô la với hơn 5.500 tấn sản lượng và phần lớn bán dưới dạng trái tươi.
- Mặc dù có nhập khẩu được cho phép, thị trường chanh dây hiện vẫn chủ yếu dựa vào sản phẩm trong nước.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.








