Thỏa thuận đậu nành Amazon giúp ngăn chặn phá rừng gần 20 năm

Kể từ năm 2006, thỏa thuận tự nguyện của các thương nhân đậu nành không tài trợ hay thu mua đậu nành từ các vùng đất bị phá rừng sau năm 2008 tại vùng Amazon đã góp phần giảm mạnh mức độ phá rừng liên quan đến hoạt động mở rộng diện tích trồng đậu nành. Trong giai đoạn đầu, khoảng một phần ba diện tích mở rộng đậu nành hàng năm xuất phát từ việc phá rừng, nhưng sau khi thỏa thuận có hiệu lực, con số này đã giảm xuống gần bằng không. Đây là một trong những thành tựu hiếm hoi về kiểm soát phá rừng dựa trên sự tự nguyện của doanh nghiệp.

Theo đồng tác giả Tiago Reis từ Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Thế giới WWF Brazil, thỏa thuận không chỉ mang lại lợi ích môi trường rõ rệt mà còn mở ra cơ hội thị trường cho các nhà sản xuất đậu nành, đảm bảo nguồn hàng không góp phần gia tăng phá rừng Amazon.

Áp lực kinh tế và pháp lý khiến thỏa thuận tan vỡ

Tuy nhiên, từ ba năm trước, thỏa thuận này chịu nhiều sức ép lớn dẫn đến sụp đổ. Các nông dân trồng đậu nành kiện các doanh nghiệp ký thỏa thuận với số tiền yêu cầu lên tới 200 triệu USD. Đồng thời, cơ quan chống độc quyền Brazil tiến hành điều tra các doanh nghiệp tham gia thỏa thuận có dấu hiệu hành xử như một cartel.

Advertisement300 × 250

Một số bang như Mato Grosso đã ban hành luật thu hồi ưu đãi thuế đối với doanh nghiệp áp dụng các cam kết bảo vệ môi trường vượt trên quy định pháp luật hiện hành. Mặc dù các luật này đang được Tòa án Tối cao Liên bang Brazil xem xét, từ tháng 1/2024 thỏa thuận gần như không còn hiệu lực thực tế.

Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva trở lại nắm quyền vào năm 2023 với cam kết ngăn chặn phá rừng Amazon, đã có tiến bộ giảm phá rừng đáng kể trong nửa đầu năm 2024. Tuy nhiên, sự sụp đổ của thỏa thuận đậu nành ngay lập tức làm dấy lên quan ngại về sự phục hồi phá rừng.

Dự báo phá rừng tăng mạnh và tác động môi trường nghiêm trọng

Nghiên cứu của các nhà khoa học thuộc Đại học Wisconsin–Madison, DePaul University và Đại học Illinois Urbana–Champaign dự báo sẽ có ít nhất 1,4 triệu ha rừng Amazon bị phá thêm đến năm 2036, tương đương gần 2 triệu sân bóng đá. Khối lượng khí thải carbon từ vụ phá rừng này lên tới khoảng 745 triệu tấn CO2, tương đương toàn bộ lượng phát thải khí nhà kính hàng năm của Canada. Con số này chiếm khoảng 17% tổng diện tích rừng Amazon đã mất trong một thập kỷ qua, nhưng sẽ diễn ra chỉ trong vòng 12 năm tới.

Một vấn đề đặc biệt nghiêm trọng là phần lớn diện tích đất công chưa được bảo vệ hoặc chưa thuộc quyền sở hữu cá nhân có nguy cơ bị chiếm dụng. Các nhà nghiên cứu cảnh báo rằng, dù chăn nuôi gia súc thường là nguyên nhân đầu, thì đậu nành vẫn là nguyên nhân gián tiếp chính gây phá rừng Amazon, do đây là mặt hàng giá trị nhất có thể sản xuất tại khu vực này.

Khuyến nghị tăng cường thực thi và yêu cầu bền vững trong thương mại đậu nành

Nghiên cứu kêu gọi chính phủ Brazil đẩy mạnh thực thi các biện pháp bảo vệ rừng và các nước nhập khẩu đậu nành lớn như Liên minh châu Âu và Trung Quốc cũng cần tăng cường các yêu cầu bền vững trong chuỗi cung ứng. Các ngân hàng và tổ chức tài chính cũng phải chịu trách nhiệm, khuyến khích doanh nghiệp thực hiện cam kết không phá rừng.

Tiago Reis nhấn mạnh sự nghiêm trọng của tình hình khi thế giới đang phải đối mặt với khủng hoảng khí hậu, các đợt nắng nóng trên diện rộng và hiện tượng El Niño mạnh. Ông cảnh báo thời tiết cực đoan do biến đổi khí hậu sẽ gia tăng nguy cơ hạn hán và cháy rừng tại khu vực phía bắc Nam Mỹ, đẩy rừng Amazon đến gần ngưỡng sụp đổ không thể hồi phục.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Thỏa thuận đậu nành Amazon giúp hạn chế đáng kể phá rừng trong gần 20 năm.
  • Sự sụp đổ của thỏa thuận sẽ khiến Brazil mất thêm 1,4 triệu ha rừng Amazon tới năm 2036.
  • Khí thải carbon từ phá rừng bổ sung tương đương tổng phát thải khí nhà kính hàng năm của Canada.
  • Đất công không được bảo vệ có nguy cơ cao bị chiếm dụng sau khi thỏa thuận kết thúc.
  • EU, Trung Quốc và các tổ chức tài chính cần tăng cường yêu cầu không phá rừng với chuỗi cung ứng đậu nành.

Đăng ký bản tin QMVN