Sự hiện diện ngày càng mạnh mẽ của Trung Quốc trên các đảo tại Hoàng Sa

Vào một buổi sáng nắng gắt trong mùa hè, hơn một trăm du khách Trung Quốc đã đặt chân lên đảo Cây, thuộc quần đảo Hoàng Sa đang có tranh chấp căng thẳng. Hòn đảo không chỉ được thiên nhiên ưu đãi với bầu trời xanh và biển nước trong xanh mà còn sở hữu hệ thống cơ sở hạ tầng hiện đại gồm các khu vườn, nhà hai tầng, văn phòng điều hành với điều hòa nhiệt độ nhằm quản lý đảo và những khu vực lân cận.

Trên những con đường sạch sẽ, được lát đá kỹ lưỡng, các xe điện tham quan đưa đón khách qua các điểm trong vòng vài phút. Đảo còn có siêu thị, sân bay trực thăng, nhà máy xử lý nước thải, trạm điện và thậm chí một nhà tù. Với tên gọi Zhaoshu theo tiếng Trung và Dao Cay theo tiếng Việt, đảo Cây giờ đây đã trở thành phần lõi trong chiến lược xây dựng đảo nhân tạo của Bắc Kinh nhằm tăng cường sự hiện diện thực tế tại Biển Đông.

Kết quả của chiến lược xây dựng đảo nhân tạo quy mô lớn

Từ 2016, Trung Quốc đã tiến hành cải tạo đất quy mô lớn trên đảo Cây, biến nơi đây từ một tiền đồn hẻo lánh thành một điểm đến du lịch có quy mô và hạ tầng đồng bộ. Khoảng 200 ngư dân, chủ yếu đến từ Tanmen của tỉnh Hải Nam, đã di cư đến sống trên đảo và được yêu cầu sinh hoạt lâu dài tại đây với tối thiểu 180 ngày mỗi năm cùng việc hoạt động đánh bắt theo chỉ thị của chính quyền.

Cách đảo Cây khoảng 15km về phía đông nam là đảo Gạc Ma (Woody Island hay Yongxing Island), trung tâm chính trị và hành chính của quần đảo Hoàng Sa với khoảng 2.200 cư dân. Đảo được trang bị sân bay, rạp chiếu phim, ngân hàng, bệnh viện, bưu điện, sân vận động cùng các tiện ích thương mại hiện đại. Thành phố Tam Sa được thành lập năm 2012 để quản lý các khu vực có tranh chấp dưới quyền kiểm soát của Trung Quốc tại đây.

Chiến lược đa dạng hóa xây dựng đảo và củng cố quyền lực quân sự ở Trường Sa

Đến khu vực Trường Sa, Bắc Kinh đã mở rộng chiến lược xây dựng đảo nhân tạo trên ít nhất bảy rạn san hô đang kiểm soát. Ba rạn san hô lớn nhất là Fiery Cross, Mischief và Subi đã được quân sự hóa toàn diện với cầu tàu, hệ thống tên lửa và đường băng phục vụ mục đích quân sự. Với sự hỗ trợ của hải quân và lực lượng cảnh sát biển ngày càng được tăng cường, Trung Quốc đã tạo ra thế thống trị chưa từng có trên Biển Đông.

Giáo sư Alexander Vuving tại Trung tâm An ninh châu Á-Thái Bình Dương Daniel K. Inouye nhấn mạnh rằng việc xây dựng đảo nhân tạo của Trung Quốc là bước ngoặt lớn thay đổi hoàn toàn cảnh quan địa lý và địa chính trị của khu vực, trao cho Trung Quốc sức mạnh để có thể phong tỏa Biển Đông theo ý muốn.

Phán quyết quốc tế khó có thể thực thi, khoảng cách giữa luật pháp và thực tế ngày càng rõ nét

Chiến dịch cải tạo đất bắt đầu rầm rộ từ năm 2013, chỉ vài tháng sau khi Manila đệ đơn kiện Trung Quốc lên tòa trọng tài quốc tế. Mặc dù Tòa Trọng tài Thường trực The Hague năm 2016 đã tuyên bố các đảo nhân tạo của Trung Quốc vi phạm luật quốc tế và gây hại môi trường biển, phán quyết này không được Bắc Kinh công nhận và tình hình trên thực địa đã trở nên rõ ràng với các đảo nhân tạo vững chắc.

Advertisement300 × 250

Collin Koh, học giả tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng Singapore, nhận định phán quyết không có cơ chế cưỡng chế thực thi nên hiệu quả gần như không có. Trong khi đó, Trung Quốc bằng sức mạnh hiện diện thực tế đã kiểm soát khu vực một cách hiệu quả.

Cạnh tranh ngày càng gay gắt từ các bên tranh chấp khác

Không chỉ có Trung Quốc, Việt Nam cũng đẩy mạnh các chiến dịch bồi đắp đất và xây dựng cơ sở ở Trường Sa, nâng cấp các rạn san hô trở thành căn cứ có đường băng quân sự và cảng biển lớn. Tính từ tháng 3/2022, Việt Nam đã mở rộng diện tích đất lên tới 216 ha thông qua các hoạt động bồi đắp, với các căn cứ như bãi Barque Canada được xem là cơ sở lớn nhất của Việt Nam trong khu vực.

Trung Quốc cũng khởi động lại quá trình bồi đắp tại rạn san hô Antelope, thuộc Hoàng Sa, cách Đà Nẵng khoảng 400km với tuyên bố phục vụ mục đích dân sự. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo đây là động thái đáng chú ý, có thể là bước đi tiếp theo trong chiến lược xây đảo của Bắc Kinh.

Đối mặt thách thức về môi trường và an ninh

Theo giáo sư Carlyle Thayer, các đảo nhân tạo như Fiery Cross, Mischief và Subi chịu ảnh hưởng nặng nề từ điều kiện môi trường biển như nước mặn ăn mòn, nhiệt độ và bão tố gây hư hỏng thiết bị quân sự, cần phải bảo trì liên tục. Dù Trung Quốc đã nâng cao năng lực quân sự, giới chuyên gia cho rằng sự hạn chế này vẫn tác động đến hiệu quả chiến lược của các căn cứ này trong trường hợp xảy ra xung đột.

Bên cạnh đó, vị trí cách xa đất liền với khoảng cách 1.300 km khiến các căn cứ này dưới tầm bao phủ sức mạnh của Mỹ, khi cơ sở gần nhất của Mỹ tại Philippines chỉ cách 260 km từ rạn Mischief.

Sự kiện đáng lưu ý trong tương lai và rủi ro đối đầu khu vực

Dù Trung Quốc tuyên bố không phát triển cơ sở thường trực tại bãi cạn Scarborough do lo ngại an ninh và các yếu tố thực thi luật biển, các quan sát viên trong khu vực đang theo dõi chặt chẽ các chuyển động tại đây và rạn san hô Antelope. Việc xây dựng đảo nhân tạo tại Scarborough có thể kéo Mỹ vào theo cam kết phòng thủ với Philippines, trong khi Hoàng Sa không có sự cam kết phòng thủ song phương nào từ các cường quốc lớn.

Việt Nam không có các hiệp ước phòng thủ với các cường quốc, điều này khiến khó khăn trong việc răn đe Trung Quốc phát triển các cơ sở tại Hoàng Sa. Trong khi đó, Mỹ cũng có thể sẽ không có các phản ứng cứng rắn hơn đối với sự mở rộng của Trung Quốc tại Biển Đông trong tương lai gần, theo nhận định của chuyên gia.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Chiến lược xây dựng đảo nhân tạo của Trung Quốc đã làm thay đổi cục diện địa chính trị Biển Đông trong hơn một thập kỷ.
  • Phán quyết quốc tế năm 2016 không thể cưỡng chế thi hành nên thực tế kiểm soát trên biển vẫn thuộc về Trung Quốc.
  • Việt Nam cũng đã đẩy mạnh cải tạo đất và xây căn cứ nhằm cạnh tranh ảnh hưởng trong quần đảo Trường Sa.
  • Các đảo nhân tạo của Trung Quốc chịu ảnh hưởng lớn từ điều kiện môi trường biển khắc nghiệt đòi hỏi bảo trì thường xuyên.
  • Hiện tượng tranh chấp tại bãi cạn Scarborough và sự mở rộng cơ sở tại Hoàng Sa có thể gây căng thẳng an ninh khu vực và thu hút sự tham gia của các cường quốc.

Đăng ký bản tin QMVN