Mỹ triển khai chiến dịch nhằm giải thể Tòa án Hình sự Quốc tế tại The Hague

Ngày 14/8, Hoa Kỳ đã công bố chiến dịch nhằm làm suy yếu và cuối cùng là giải thể Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) đặt tại The Hague, Hà Lan. Động thái này đánh dấu bước leo thang rõ rệt trong mâu thuẫn kéo dài giữa Washington và ICC, từ việc áp đặt các lệnh trừng phạt cá nhân nhân viên đến nỗ lực toàn diện nhằm xóa bỏ hoàn toàn thẩm quyền của tòa.

Bộ trưởng Ngoại giao Marco Rubio đã trình bày kế hoạch trên qua bài viết đăng trên Wall Street Journal, đoạn video và thông cáo báo chí của Bộ Ngoại giao Mỹ, khẳng định Washington sẽ “phá hủy ICC từng viên gạch, nếu cần thiết.” Cơ quan ngoại giao Hoa Kỳ cho biết đây là chiến lược phối hợp toàn chính phủ để “vô hiệu hóa một cách có hệ thống” tòa án này.

Chiến dịch của Mỹ nhằm gây áp lực lên các quốc gia thành viên khác nhằm từ chối thừa nhận thẩm quyền của ICC hoặc rút khỏi tổ chức. Những biện pháp được xem xét bao gồm cấm nhập cảnh, thu hồi visa và mở rộng các lệnh trừng phạt hiện tại.

Ông Rubio cho rằng ICC đe dọa chủ quyền Mỹ khi tòa đòi quyền truy tố các binh sĩ và quan chức Mỹ. Hoa Kỳ chưa từng gia nhập ICC và không công nhận thẩm quyền của tòa trên lãnh thổ Mỹ hoặc đối với công dân Mỹ.

Nguyên nhân chính của phản ứng gay gắt đến từ việc ICC mở cuộc điều tra các hành vi của lực lượng Mỹ tại Afghanistan cũng như việc tòa hôm 2024 phát lệnh truy nã đối với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và cựu Bộ trưởng Quốc phòng Yoav Gallant liên quan đến tình hình chiến sự tại Gaza.

Tuy nhiên, các chuyên gia pháp lý cho rằng cách đánh giá trên không chính xác khi ICC chỉ có quyền xử lý các tội phạm xảy ra trên lãnh thổ các quốc gia thành viên. Bộ môn Pháp luật Quốc tế nhấn mạnh ICC không thể xét xử các hành động trên đất Mỹ hay công dân Mỹ nếu không có sự đồng thuận của các bên liên quan.

Trong khi đó, cuộc điều tra về Afghanistan từ năm 2020 chủ yếu tập trung vào Taliban và chính phủ trước đây của Afghanistan thay vì binh lính Mỹ kể từ năm 2021.

Tại Hà Lan, quốc gia chủ nhà của ICC, việc Mỹ triển khai các lệnh trừng phạt có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng. ICC có 125 thành viên, trong đó Hà Lan có nhiệm vụ đặc biệt bảo vệ sự hoạt động của tòa án. Mọi cá nhân bị ICC bắt giữ đều được đưa đến Hà Lan, và an ninh từ sân bay Schiphol đến phòng giam của tòa tại nhà tù Scheveningen thuộc trách nhiệm quốc gia này.

Điều đáng quan tâm là hầu hết dịch vụ ngân hàng và công nghệ thông tin của ICC phụ thuộc vào các doanh nghiệp Mỹ. Nếu Mỹ áp dụng trừng phạt toàn diện, các ngân hàng và công ty Mỹ sẽ bị cấm hợp tác với ICC.

Đây cũng là mối lo ngại với các ngân hàng Hà Lan khi tiếp tục thực hiện giao dịch với tòa án, trong khi chính phủ Hà Lan đã và đang tìm cách chuyển các dịch vụ quan trọng sang các nhà cung cấp không thuộc Mỹ nhằm giảm thiểu rủi ro.

Mặc dù chính phủ Hà Lan đã từng lên tiếng coi các lệnh trừng phạt Mỹ đối với ICC là dấu hiệu đáng lo, nhưng các phản ứng thực tế còn rất hạn chế. Phái đoàn D66 trong liên minh hiện tại cam kết duy trì trật tự pháp luật quốc tế song cũng cố gắng bảo vệ quan hệ ngoại giao với Washington.

Hiện tại, nội các Hà Lan vẫn chưa có phản hồi chính thức cho kế hoạch mới của Mỹ do các bộ trưởng đang trong kỳ nghỉ hè. Vào tháng 6 năm nay, ba thẩm phán ICC còn kiện chính quyền Trump tại Tòa án New York về các lệnh trừng phạt trước đó, cáo buộc các biện pháp này là trái luật.