Phán quyết về năng lực tham gia xét xử
Điều các thẩm phán xem xét không phải là ông Duterte có đúng hay sai trong chiến dịch chống ma túy, mà là liệu ông có đủ khả năng tham gia một phiên tòa công bằng. Theo thông báo được AP dẫn lại ngày 8/10, hội đồng chuyên gia độc lập nhận định cựu tổng thống có thể hiểu nội dung buộc tội, ý nghĩa việc đưa ra lời nhận tội hoặc không nhận tội và những tài liệu được trình bày trước tòa.
Các chuyên gia cũng cho rằng ông có khả năng trao đổi với nhóm luật sư để chuẩn bị và trình bày phương án bào chữa. Trước đó, luật sư của ông đã đưa ra các lập luận về sức khỏe nhằm đề nghị dừng vụ án; yêu cầu này không được chấp nhận. Phán quyết về năng lực tố tụng chỉ trả lời câu hỏi ông có thể được xét xử hay không, chứ chưa giải quyết câu hỏi trách nhiệm hình sự.
Những cáo buộc và ranh giới của chứng cứ
ICC đã xác nhận ba cáo buộc tội ác chống loài người vào tháng 4/2026, liên quan các vụ giết người và âm mưu giết người được cho là diễn ra từ tháng 11/2011 đến tháng 3/2019. Phạm vi điều tra bao gồm giai đoạn ông Duterte lãnh đạo thành phố Davao và sau đó là Tổng thống Philippines.
Công tố viên cáo buộc những cuộc tấn công có hệ thống nhắm vào dân thường trong khuôn khổ cuộc chiến chống ma túy.
Các cáo buộc về lệnh chỉ đạo, động cơ và vai trò của những lực lượng thực thi pháp luật vẫn phải được kiểm tra bằng lời khai, tài liệu và tranh tụng. Ông Duterte phủ nhận hành vi phạm tội. Nguyên tắc suy đoán vô tội đòi hỏi tòa án chỉ kết luận khi chứng cứ thỏa mãn tiêu chuẩn pháp lý; quy mô tranh cãi trên truyền thông hay mức độ đau thương của các gia đình không thay thế được công việc xét xử.
Các gia đình nạn nhân chờ câu trả lời
Sự kiện khiến vụ án vượt khỏi câu chuyện một nhân vật từng nắm quyền là những gia đình vẫn còn đi tìm câu trả lời về cái chết của người thân. Số người thiệt mạng trong các hoạt động chống ma túy được thống kê khác nhau đáng kể: cảnh sát Philippines báo cáo hơn 6.000 người trong nhiệm kỳ tổng thống, trong khi các tổ chức nhân quyền đưa ra ước tính có thể lên đến 30.000. Những con số đó khác nhau về phương pháp và phạm vi, không phải kết luận của ICC về số nạn nhân trong cáo trạng.
ICC cho biết 539 nạn nhân đã được chấp thuận tham gia giai đoạn trước xét xử và tiếp tục có quyền tham gia trong phiên tòa qua đại diện pháp lý. Họ có thể nêu quan điểm và mối quan tâm theo các quy tắc tố tụng. Một bản án, nếu có, cũng không tự động chữa lành những mất mát, nhưng thủ tục minh bạch có thể giúp lịch sử được ghi lại trên nền tảng chứng cứ thay vì lời đồn và đối đầu.
Phiên tòa tháng 11 và phép thử công lý quốc tế
Ngày khai mạc dự kiến là 30/11/2026 tại The Hague. Ở đó, công tố viên phải trình bày hồ sơ, bên bào chữa có quyền phản bác và thẩm phán phải xem xét từng lập luận. Việc tạm giam tiếp tục được duy trì theo những quyết định riêng của tòa. Tư cách cựu nguyên thủ hay sức nặng chính trị của vụ án không loại bỏ những bảo đảm tố tụng cơ bản.
Kết quả chưa thể được dự đoán từ quyết định ngày 28/9. Điều đáng chú ý là cuộc tranh luận giờ đây chuyển từ câu hỏi liệu phiên tòa có thể diễn ra sang việc chứng cứ sẽ được thử thách công khai như thế nào. Với Philippines, tiến trình ấy đặt hai đòi hỏi song hành trước công chúng: quyền được biết sự thật của gia đình nạn nhân và quyền được xét xử công bằng của người bị buộc tội.











