Tuyên bố chung dừng lại ở phút cuối
Các phái đoàn bước vào phiên toàn thể bế mạc với hy vọng một thỏa hiệp cuối cùng có thể giữ lại tiếng nói chung. Thay vào đó, phản đối liên tiếp xuất hiện. Bộ trưởng Môi trường Ireland Darragh O’Brien, đại diện EU, cho rằng một tuyên bố không đề cập những nguồn năng lượng gây nóng lên toàn cầu chủ yếu khó có thể định hướng hành động khí hậu đáng tin cậy. Panama cùng những nước đặc biệt dễ tổn thương trước biến đổi khí hậu cũng đặt câu hỏi liệu ngôn ngữ dự thảo có phản ánh đúng mức độ khẩn cấp. Theo Associated Press, Marshall Islands nằm trong số các bên phản đối.
Murat Kurum, đồng thời là Bộ trưởng Môi trường Turkey, xác nhận chưa xuất hiện đồng thuận và ban chủ tịch sẽ không phát hành thêm văn bản. Đây là thời khắc có ý nghĩa bởi các quyết định tại hội nghị khí hậu Liên Hợp Quốc đòi hỏi sự đồng thuận, thay vì chỉ dựa trên đa số phiếu. Kết quả là dự thảo tuyên bố chính trị bao trùm không được thông qua, chứ không phải những quyết định tại các kỳ họp trước tự động mất hiệu lực.
Điều cốt lõi nằm sau những từ ngữ bị lược bỏ
Trọng tâm tranh cãi là nhiên liệu hóa thạch. Việc đốt than, dầu và khí tự nhiên tạo ra phần lớn lượng carbon dioxide do con người phát thải, nên câu chữ về chuyển dịch khỏi những nguồn nhiên liệu này mang cả trọng lượng khoa học lẫn ngoại giao.
Các bên muốn văn bản mạnh mẽ hơn coi đây là bước nối tiếp cam kết tại COP28 ở Dubai. Nếu bỏ qua, họ lo rằng các chính phủ vẫn có thể nói về tham vọng mà không xác định những lựa chọn kinh tế khó khăn.
Dự thảo tại Antalya lại nhấn mạnh đẩy nhanh công nghệ loại bỏ carbon để xử lý tình trạng nhiệt độ toàn cầu có nguy cơ vượt ngưỡng 1,5°C. Công nghệ này có thể hỗ trợ xử lý phát thải khó loại trừ, nhưng chi phí, quy mô và tính bền vững vẫn khác nhau đáng kể. Giới nghiên cứu phân biệt rõ việc hút carbon đã tồn tại trong khí quyển với ngăn phát thải mới ngay từ đầu. Những người chỉ trích lo ngại lời hứa thu hồi carbon trong tương lai sẽ trở thành lý do trì hoãn hành động hiện tại. Trong khi đó, các nước sản xuất dầu, trong đó có Saudi Arabia, cho rằng không nên gạt bỏ những giải pháp công nghệ khả thi.
Vì sao thỏa hiệp khó đạt đến vậy
Bất đồng không chỉ là chuyện câu chữ. Với nền kinh tế dựa vào xuất khẩu dầu khí, một tuyên bố chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch đặt ra câu hỏi về việc làm, nguồn thu và tốc độ đa dạng hóa. Với các đảo quốc nhỏ và cộng đồng chịu ảnh hưởng của nắng nóng, lũ lụt, bão, ngôn ngữ mơ hồ dễ được nhìn nhận như sự trì hoãn bảo vệ con người. Những nước đang phát triển còn cần nguồn tài chính đáng tin cậy hơn để thích ứng và xây dựng hệ thống năng lượng sạch.
COP31 diễn ra trong bối cảnh chiến tranh, ngân sách công căng thẳng và bất bình trước chi phí sinh hoạt, khiến nhiều chính phủ khó cam kết khoản đầu tư lớn. Turkey và Australia, hai bên giữ vai trò chủ chốt trong quá trình chủ trì, tìm cách dung hòa lợi ích đối nghịch. Tuy vậy, phương án tránh đối diện trực tiếp vấn đề nhiên liệu hóa thạch lại khiến những nước xem sự im lặng đó là không thể chấp nhận bác bỏ. Bế tắc cho thấy tranh luận khí hậu không chỉ xoay quanh khoa học mà còn về việc ai phải chịu chi phí và trách nhiệm.
Những gì vẫn tồn tại sau thất bại ngoại giao
Không có tuyên bố cuối cùng là thất bại chính trị đáng kể, nhưng cần phân biệt biểu tượng ngoại giao với hệ thống nghĩa vụ đã hình thành. Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu và Thỏa thuận Paris vẫn có hiệu lực, cùng các quy trình báo cáo và cam kết quốc gia. Các nước vẫn có thể sửa chính sách trong nước, đầu tư cắt giảm phát thải và hợp tác theo nhóm nhỏ dù hội nghị lớn chưa tìm được tiếng nói chung.
Giai đoạn tiếp theo sẽ thử thách khả năng chuyển bất đồng thành việc làm cụ thể về năng lượng, tài chính khí hậu và trách nhiệm giải trình. Đối với doanh nghiệp, hội nghị không đạt kết quả tạo thêm bất định về tín hiệu chính sách, chứ không làm mất đi rủi ro vật lý của khí hậu nóng lên. Đối với người dân, câu hỏi thiết thực vẫn là ai chi trả cho chuyển đổi, ai được hỗ trợ và việc giảm phát thải được đo lường ra sao. Nếu thiếu câu trả lời, ngay cả ngôn ngữ ngoại giao trau chuốt cũng khó tồn tại lâu dài.
















