Ra mắt nền tảng ATLAS Umoja hỗ trợ AI ngôn ngữ châu Phi

Chính phủ liên bang Nigeria cùng các đối tác vừa công bố ATLAS Umoja, một nền tảng trí tuệ nhân tạo đa ngôn ngữ mang tầm châu Phi, nhằm hỗ trợ phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn có khả năng hiểu và xử lý các ngôn ngữ, văn hóa cùng hệ thống tri thức đặc trưng của châu lục này. Sáng kiến được công bố tại lễ khai mạc Phiên họp Thường kỳ thứ bảy Hội nghị Đại biểu Đặc mệnh toàn quyền Liên minh Viễn thông châu Phi, tổ chức tại Trung tâm Hội nghị Quốc tế Bola Ahmed Tinubu ở Abuja.

Dự án được mở rộng từ N-ATLAS của Nigeria, một mô hình ngôn ngữ lớn mã nguồn mở do công ty trí tuệ nhân tạo và robot Awarri phát triển, với sự hậu thuẫn của chính phủ Nigeria. ATLAS Umoja nhằm mở rộng phạm vi dự án lên toàn bộ châu Phi, tạo thành một mạng lưới hợp tác giữa các quốc gia nhằm phát huy sức mạnh công nghệ AI theo hướng phù hợp với đặc thù từng địa phương.

Giải pháp khắc phục hạn chế về AI hỗ trợ ngôn ngữ châu Phi

Bộ trưởng Bộ Truyền thông, Đổi mới và Kinh tế số Nigeria, Bosun Tijani, nhấn mạnh dự án ra đời nhằm khắc phục thực trạng chỉ dưới 2% các ngôn ngữ châu Phi được các hệ thống AI hiện nay hỗ trợ một cách ý nghĩa, trong khi châu Phi sở hữu gần một phần ba tổng số ngôn ngữ trên toàn cầu. Ông khẳng định trí tuệ nhân tạo là cơ hội lớn cho sự chuyển đổi của lục địa nhưng hiện vẫn chưa được khai thác đa dạng với các ngôn ngữ bản địa.

Vào năm 2025, Nigeria đã trình làng N-ATLAS tại Đại hội đồng Liên hợp quốc như một phần trong chiến lược dài hạn về AI của nước này. Hiện nay, sáng kiến này được mở rộng thành mạng lưới lục địa gọi là ATLAS Network hay ATLAS Umoja, với mục tiêu kết nối các chính phủ, nhà nghiên cứu, đại học, doanh nghiệp công nghệ và sáng tạo để thúc đẩy phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn mang tính địa phương trên toàn châu Phi.

Mạng lưới hợp tác toàn lục địa với sự tham gia rộng rãi

Ông Tijani cho biết ATLAS Umoja sẽ tập hợp các phía liên quan để cùng xây dựng một nền tảng giúp đẩy nhanh tiến trình phát triển các mô hình AI thích ứng với văn hóa, kinh tế và ngôn ngữ của người châu Phi. Sáng kiến nhận được sự hỗ trợ của GSMA và kêu gọi tất cả các quốc gia thành viên Liên minh Viễn thông châu Phi tham gia.

Advertisement300 × 250

Bộ trưởng cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường hợp tác, xây dựng hạ tầng số tin cậy, nhằm giúp châu Phi giữ vai trò dẫn dắt trong nền kinh tế công nghệ toàn cầu. Với dân số trẻ, tinh thần kinh doanh năng động và hệ sinh thái số đang phát triển nhanh, châu lục có tiềm năng lớn nếu các chính phủ tiếp tục đầu tư vào kết nối, kỹ năng số và đổi mới sáng tạo.

Công ty Awarri và sáng kiến phát triển AI từ Nigeria

Phát biểu bên lề hội nghị, Silas Adekunle, đồng sáng lập kiêm CEO công ty Awarri, người đã phát triển dự án N-ATLAS, cho biết ATLAS là viết tắt của African Tongues and Languages at Scale (Ngôn ngữ và tiếng nói châu Phi trên quy mô lớn), còn "Umoja" là từ tiếng Swahili có nghĩa là "đoàn kết".

Ông Adekunle nhấn mạnh dự án N-ATLAS ban đầu chứng minh công ty công nghệ châu Phi hoàn toàn có thể xây dựng hạ tầng phục vụ cộng đồng phát triển ứng dụng và xử lý các vấn đề địa phương. Kể từ khi ra mắt, N-ATLAS đã thu hút khoảng 5.000 nhà phát triển, giúp họ tạo ra các công cụ dựa trên mô hình AI nội địa thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống nước ngoài.

Ông cảnh báo sự phụ thuộc quá mức vào các nền tảng AI phát triển bên ngoài có thể khiến dữ liệu người dùng châu Phi bị chuyển ra nước ngoài, đồng thời mất đi giá trị kinh tế cho lục địa. Sáng kiến này hướng tới xây dựng một hệ sinh thái AI tại châu Phi với các công cụ phù hợp cho các nhà phát triển bản địa, phản ánh các ngôn ngữ, điều kiện kinh tế và phong cách sống đặc trưng.

Dù châu Phi có hơn 2.000 ngôn ngữ, hiện chỉ khoảng 2% trong số đó được hỗ trợ đầy đủ bởi các mô hình AI phổ biến. Đây là điểm đặc biệt của ATLAS Umoja, được thiết kế riêng cho các ngôn ngữ châu Phi nhằm nâng cao hiệu quả ứng dụng trí tuệ nhân tạo trên lục địa.

Sự cam kết của các chính phủ và đối tác công nghệ

Ông Adekunle xem việc ra mắt nền tảng ATLAS Umoja là tuyên bố ý chí của các chính phủ châu Phi, công ty công nghệ và các startup trong việc hợp tác phát triển công nghệ tiên tiến thay vì chỉ lệ thuộc vào các hệ thống từ nước ngoài. Hiện chính phủ Nigeria cùng GSMA và các quốc gia tham gia đang nỗ lực biến N-ATLAS thành nền tảng phục vụ nhu cầu rộng lớn hơn trên toàn châu Phi.

Về phần mình, Caroline Mbugua, Giám đốc Cấp cao phụ trách Chính sách công và Truyền thông của GSMA châu Phi, cho biết ATLAS Umoja giúp châu Phi có thể chủ động tham gia phát triển AI thay vì chỉ tiêu thụ các công nghệ từ nước ngoài. Mạng lưới này được xây dựng thông qua hợp tác giữa GSMA, Awarri, Zindi, Power AI và các tổ chức trong hệ sinh thái.

Bà Mbugua tiết lộ các quốc gia sáng lập bao gồm Nigeria, Kenya, Namibia và Togo, mỗi nước đều đóng góp nguồn lực và kiến thức chuyên môn đặc thù. Bà kêu gọi thêm nhiều chính phủ châu Phi tham gia để mở rộng phạm vi dự án bao phủ toàn bộ lục địa. Bên cạnh đó, việc hỗ trợ các ngôn ngữ địa phương trong AI cũng góp phần phá bỏ rào cản về trình độ số bằng cách cho phép người dùng tương tác với công nghệ bằng ngôn ngữ quen thuộc.

Việc ra mắt ATLAS Umoja đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc phát triển công nghệ AI phù hợp với văn hóa và nhu cầu đặc thù của châu Phi, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững trong các lĩnh vực kinh tế, giáo dục và dịch vụ công trong tương lai.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Chính phủ Nigeria và đối tác ra mắt ATLAS Umoja nhằm phát triển AI hỗ trợ các ngôn ngữ châu Phi.
  • Dự án bắt nguồn từ N-ATLAS của Nigeria, dự án AI mã nguồn mở do công ty Awarri phát triển.
  • Chỉ dưới 2% ngôn ngữ châu Phi được các hệ thống AI hiện đại hỗ trợ, dù châu Phi có gần 1/3 tổng số ngôn ngữ thế giới.
  • ATLAS Umoja hướng tới xây dựng hệ sinh thái AI bản địa, bảo vệ dữ liệu và giá trị kinh tế cho châu Phi.
  • Các nước Nigeria, Kenya, Namibia và Togo là thành viên sáng lập của dự án, kêu gọi các quốc gia khác tham gia.

Đăng ký bản tin QMVN