Sự chuyển hướng nghề nghiệp đầy bất ngờ
Sarah Bridle bắt đầu sự nghiệp khoa học với ngành vũ trụ học tại Đại học Cambridge, Anh, nơi bà hoàn thành chương trình tiến sĩ vào năm 2000, chuyên nghiên cứu bản đồ vật chất tối trong vũ trụ. Sau 20 năm gắn bó với lĩnh vực này, bà chuyển sang lĩnh vực thực phẩm với vai trò Giáo sư về thực phẩm, khí hậu và xã hội tại Đại học York. Tại đây, bà áp dụng tư duy định lượng, dựa trên vật lý, để nghiên cứu hệ thống thực phẩm – một lĩnh vực có tầm quan trọng lớn với nền kinh tế và xã hội Anh quốc.
Ngành sản xuất thực phẩm tại Anh tạo việc làm cho 400.000 người và đóng góp 28 tỷ bảng Anh cho nền kinh tế. Các khía cạnh vật lý đóng vai trò nền tảng trong nhiều vấn đề của ngành này, từ năng suất, an toàn thực phẩm, an ninh lương thực đến sức khỏe, dinh dưỡng, giảm lãng phí và tác động môi trường.
Động lực từ khí hậu và vai trò của đất đai trong giải pháp
Bridle quyết định theo đuổi lĩnh vực thực phẩm khi nghe về nhà khoa học David MacKay, người từng là cố vấn khoa học chính của bộ năng lượng Anh và góp phần nghiên cứu sâu rộng về biến đổi khí hậu, đặc biệt nhấn mạnh vai trò của chế độ ăn và sản xuất thực phẩm ảnh hưởng đến khí hậu. Bà nhận ra sự thôi thúc cần nghiên cứu về thực phẩm, một lĩnh vực vẫn chưa được khai thác triệt để trong bối cảnh biến đổi khí hậu.
Bà gọi việc sử dụng đất canh tác là “vật chất tối” của các giải pháp khí hậu vì phần lớn người dân không nhận ra rằng thực phẩm chiếm tới một phần ba lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu và khoảng 70% diện tích đất ở Anh được dùng cho nông nghiệp. Việc sử dụng đất không hiệu quả cản trở các giải pháp khí hậu như trồng rừng hấp thụ carbon hay phát triển năng lượng tái tạo. Đây là một yếu tố lớn nhưng thường bị đánh giá thấp.
Khó khăn và phức tạp trong nghiên cứu hệ thống thực phẩm
Bridle từng nghĩ lĩnh vực thực phẩm sẽ giải quyết được chủ yếu bằng kỹ thuật và dữ liệu, tuy nhiên bà nhận ra các yếu tố xã hội và văn hóa cũng chiếm ưu thế lớn. Ví dụ, hiệu ứng nghịch lý Jevons cho thấy khi một công nghệ tiết kiệm năng lượng ra đời, người dùng lại có xu hướng tiêu thụ nhiều hơn, làm mất đi lợi ích ban đầu, và điều này cũng đúng với ngành thực phẩm nếu không kết hợp thay đổi xã hội cùng kỹ thuật.
Bà cũng chỉ ra những hành vi phi lý trí trong tiêu dùng như tăng giá thịt có thể khiến một số người coi đó là món hàng xa xỉ và muốn dùng nhiều hơn. Vì vậy, nghiên cứu của bà kết hợp mô hình định lượng với hiểu biết sâu sắc về xã hội, kể cả các rủi ro như bất ổn dân sự và nguy cơ sụp đổ xã hội liên quan đến thực phẩm và biến đổi khí hậu.
Ứng dụng thực tế: mô hình hệ thống thực phẩm và công cụ tương tác
Bridle cùng nhóm phát triển công cụ "máy tính thực phẩm tương lai" - một mô hình định lượng hệ thống thực phẩm của Anh, tích hợp các can thiệp như thực hành nông nghiệp, thay đổi chế độ ăn uống và lựa chọn sử dụng đất. Công cụ này dạng bảng điều khiển trên web, cho phép người dùng điều chỉnh các tham số, xem xét ảnh hưởng đến sản xuất, tiêu thụ, phát thải khí nhà kính và mức độ tự cung tự cấp của quốc gia, từ đó đánh giá khả năng đạt mục tiêu trung hòa carbon và các đánh đổi liên quan.
Bà cũng lưu ý phải xem xét đa dạng đặc điểm dân số như thế hệ già thường quan tâm đến sức khỏe hơn khí hậu, trong khi thế hệ trẻ lại ưu tiên vấn đề khí hậu, từ đó điều chỉnh chiến lược truyền thông phù hợp.
Thách thức trong việc chuyển đổi thông tin thành thay đổi hành vi
Dựa trên nghiên cứu về béo phì, Bridle nhận thấy chỉ cung cấp thông tin không đủ để thay đổi hành vi tiêu dùng mà còn cần các chính sách hỗ trợ như thuế đồ uống có đường để tăng nhận thức và thúc đẩy thay đổi xã hội. Tương tự với thực phẩm, bà nhấn mạnh cần những thay đổi hệ thống giúp các lựa chọn bền vững trở nên dễ dàng và tự nhiên cho người tiêu dùng.
Ví dụ, cải tiến công thức món ăn giảm lượng thịt bò hay bố trí các lựa chọn thực phẩm ít tác động môi trường ở vị trí đầu trong thực đơn giúp người ăn không nhận ra sự thay đổi nhưng vẫn giảm tác động khí hậu.
Gắn kết thực tế và xúc tiến cộng đồng trong ngành thực phẩm
Bridle cho biết nhiều người tách rời giữa thức ăn và quá trình sản xuất thực phẩm nên các dự án như vườn cộng đồng giúp tăng nhận thức, tôn trọng thực phẩm, giảm lãng phí và tạo sự gắn kết với thiên nhiên. Đây là mô hình phát triển sự bền vững từ cơ sở cho ngành thực phẩm.
Bà cũng tham gia tư vấn về nhãn môi trường cho sản phẩm thực phẩm, nhấn mạnh rằng nhãn chủ yếu tác động đến nhà sản xuất hơn là người mua, thúc đẩy các doanh nghiệp thay đổi sản phẩm theo chuẩn mực môi trường mà các cơ quan quản lý đề ra.
Công nghệ số và mô hình định lượng cho chính sách thực phẩm
Bridle xây dựng bản sao số (digital twin) của hệ thống thực phẩm Anh, tích hợp dữ liệu sản xuất, tiêu dùng, phân phối và tổn thất thực phẩm. Mô hình cho phép kiểm tra các can thiệp như quản lý carbon trong đất, giảm cày xới, chuyển đổi tiêu dùng, từ đó đánh giá tác động và các kịch bản hướng tới mục tiêu trung hòa carbon và tăng cường độ bền vững.
Bà cũng phân tích ví dụ về cách sử dụng thuốc trừ cỏ như glyphosate trong kỹ thuật canh tác không cày xới, dù giảm phát thải nhưng có nguy cơ làm tăng sự phụ thuộc vào thuốc trừ cỏ, thể hiện sự phức tạp trong cân bằng các giải pháp.
Tình hình thực hành dữ liệu và lời khuyên cho những người mới
So với ngành vũ trụ học, lĩnh vực vật lý thực phẩm còn khá lạc hậu trong công tác sử dụng dữ liệu. Trong khi hiện tại trong vũ trụ học, có chuẩn mực mở về phần mềm, mã nguồn và dữ liệu, thì nhiều mô hình thực phẩm vẫn dựa trên bảng tính Excel không minh bạch. Bridle kêu gọi áp dụng tiêu chuẩn mở, dữ liệu chia sẻ, mã nguồn công khai và hợp tác đa ngành chặt chẽ để đẩy nhanh tiến bộ.
Bà khuyên các nhà vật lý, toán học muốn theo đuổi lĩnh vực này nên tập trung vào phát triển mô hình minh bạch, sử dụng công cụ mã nguồn mở như Python, xây dựng bộ dữ liệu chia sẻ và tham gia các nhóm cộng tác hiện đại tương tự như lĩnh vực vũ trụ học.
Động lực và kỳ vọng cho tương lai
Bridle chia sẻ động lực lớn nhất là muốn góp phần giải quyết khủng hoảng biến đổi khí hậu thông qua nghiên cứu thiết thực. Trong 10 năm tới, bà kỳ vọng hệ thống thực phẩm Anh sẽ phù hợp với mục tiêu trung hòa carbon, sử dụng đất hiệu quả hơn, thúc đẩy chế độ ăn ít tác động môi trường và tăng cường khả năng tự cung tự cấp cũng như độ bền vững của ngành.
Bà cũng mong muốn mô hình định lượng mở, minh bạch sẽ được tích hợp sâu rộng trong các quyết sách về thực phẩm và khí hậu.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Thực phẩm chiếm tới một phần ba lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu và chiếm 70% diện tích sử dụng đất nông nghiệp tại Anh.
- Yếu tố xã hội và văn hóa ảnh hưởng lớn đến sự thành công của các giải pháp kỹ thuật trong ngành thực phẩm.
- Cung cấp thông tin tăng nhận thức xã hội nhưng cần chính sách hỗ trợ để thay đổi hành vi tiêu dùng thực tế.
- Mô hình định lượng minh bạch và công cụ tương tác giúp đánh giá các can thiệp và chính sách về thực phẩm một cách hiệu quả.
- Cần áp dụng tiêu chuẩn mở và hợp tác đa ngành trong nghiên cứu vật lý thực phẩm để nâng cao hiệu quả và tác động chính sách.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.













