Tủ lạnh thông minh bị biến thành công cụ gián điệp tại Đức

Vào một buổi trưa tháng 5 tại một thị trấn yên bình ở phía tây nước Đức, cảnh sát đã đến nhà một cặp đôi trẻ tuổi và trình ra lệnh khám xét để kiểm tra tủ lạnh thông minh trong bếp. Đây không phải là một cuộc điều tra bình thường vì các cảnh sát không tìm kiếm ma túy hay tài liệu mật mà mục tiêu chính là chiếc tủ lạnh thế hệ mới được trang bị màn hình cảm ứng, camera bên trong và kết nối internet liên tục. Thiết bị được cặp đôi mua cách đây một năm với hy vọng sẽ làm cuộc sống tiện lợi hơn, nhưng nay xuất hiện trong một cuộc điều tra quốc tế về gián điệp mạng do nhóm hacker do nhà nước Trung Quốc hậu thuẫn thực hiện.

Đáng chú ý, tủ lạnh không chỉ hoạt động như bình thường khi làm lạnh thực phẩm và báo hết sữa, mà còn âm thầm thực hiện các chỉ thị từ hacker cách hàng ngàn km. Nhóm chuyên gia điều tra đã mất nhiều giờ chụp lại từng bộ phận của máy, sao chép bộ nhớ trong và tháo rời từng chi tiết trước khi chuyển đến phòng thí nghiệm pháp y để phân tích. Kết quả cho thấy, chiếc tủ lạnh này là một mắt xích trong mạng lưới thiết bị điện tử bị chiếm quyền điều khiển rộng lớn thuộc về nhóm hacker Trung Quốc.

Chiến thuật tấn công mạng qua hàng loạt thiết bị gia dụng

Căn nhà gần một trạm biến áp điện và một nút mạng viễn thông trọng yếu của một doanh nghiệp nhà nước, là mục tiêu gián tiếp của hacker. Nhóm hacker đã kết nối hàng loạt thiết bị trong nhà như router, camera an ninh, các thiết bị gia dụng thông minh thành một chuỗi kỹ thuật số phức tạp, khiến cho nguồn gốc cuộc tấn công trở nên khó phát hiện. Khi chúng cố gắng truy cập vào mạng của nhà cung cấp dịch vụ, dấu vết tấn công giả định xuất phát từ một địa chỉ IP tại một hộ gia đình bình thường ở Đức, thay vì một máy chủ ở Châu Á.

Điều này phản ánh sự thay đổi trong phương thức gián điệp trong lĩnh vực mạng. Thay vì dùng biện pháp truyền thống như cài thiết bị nghe trộm hay mua chuộc nhân viên, giờ đây hacker chỉ cần khai thác các lỗ hổng trên thiết bị gia dụng kết nối internet để thâm nhập vào hệ thống quan trọng.

Nhóm hacker Trung Quốc nâng cấp kỹ thuật gián điệp công nghệ

Theo một quan chức tình báo tại đại diện Liên minh châu Âu tại Bắc Kinh, các cuộc tấn công như trên đã được chính phủ Trung Quốc chỉ đạo thực hiện nhiều lần. Cộng đồng tình báo phương Tây, trong đó có các thành viên của liên minh Five Eyes gồm Mỹ, Anh, Canada, Australia và New Zealand cùng các cơ quan an ninh của Tây Ban Nha, Đức, Nhật Bản, Hà Lan và Thụy Điển, đều cảnh báo rằng Trung Quốc đã đưa gián điệp mạng lên cấp độ mới.

Họ không chỉ đánh cắp thông tin hay bí mật công nghiệp mà còn xây dựng năng lực thâm nhập lâu dài, sử dụng hàng chục nghìn thiết bị điện tử tiêu dùng làm điểm trung gian để ẩn mình trong hạ tầng quan trọng của phương Tây. Các chiến thuật gồm sử dụng các lỗ hổng chưa được biết đến (zero day) và các công cụ hợp pháp trên chính hệ thống bị tấn công để tránh bị phát hiện, phương pháp này được gọi là "living off the land".

Adam Segal, Giám đốc chương trình Chính sách Kỹ thuật số và Không gian mạng của Council on Foreign Relations nhận định, các hacker Trung Quốc hiện rất tinh vi, không còn phụ thuộc chủ yếu vào việc ăn cắp dữ liệu hàng loạt mà tập trung vào việc duy trì sự ẩn mình lâu dài, gây nguy hại hơn nhiều so với trước đây.

Robot hút bụi là mối lo mới trong an ninh mạng

Bên cạnh tủ lạnh, robot hút bụi cũng được coi là thiết bị nguy hiểm khi các cá nhân hay nhóm có thể lợi dụng để do thám. Khác với các thiết bị gia dụng khác, robot hút bụi được trang bị camera, cảm biến và hệ thống định vị có thể lập bản đồ 3D chi tiết bên trong căn hộ.

Advertisement300 × 250

Trong những năm qua, các điểm yếu bảo mật của robot hút bụi thương mại đã được phát hiện cho phép kiểm soát từ xa máy, kích hoạt camera và micro, thậm chí chiếm quyền truy cập vào mạng wifi.

Năm 2024, tại Mỹ đã từng xảy ra một số trường hợp hacker điều khiển robot hút bụi để làm phiền gia chủ như rượt theo thú cưng hoặc phát ra lời nói xúc phạm qua loa của máy.

Chuyên gia bảo mật người Đức Dennis Giese nghiên cứu về robot hút bụi đã chứng minh các thiết bị này thực chất là những chiếc máy tính di động và có thể trở thành công cụ gián điệp nguy hiểm nếu lọt vào tay hacker được nhà nước bảo trợ. Những robot này có thể biến thành nền tảng giám sát bí mật, ghi lại mọi hoạt động trong nhà mà không bị nghi ngờ.

Rủi ro từ Internet vạn vật trong cuộc chiến gián điệp mạng

Bruce Schneier, nhà mật mã học nổi tiếng người Mỹ, cũng bày tỏ lo ngại về sự phát triển nhanh chóng của Internet vạn vật (IoT) gồm tủ lạnh, TV, robot hút bụi, camera và khóa cửa thông minh. Ông cho biết phần lớn các thiết bị này được thiết kế ưu tiên sự tiện lợi cho người dùng mà không chú trọng đến an ninh mạng, tạo điều kiện cho hacker và các tổ chức gián điệp khai thác.

Đằng sau các cuộc tấn công mạng này là một sự chuyển đổi sâu sắc về chiến lược của Bắc Kinh. Dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Tập Cận Bình, không gian mạng không còn chỉ là nơi đánh cắp công nghệ mà đã trở thành chiến trường chiến lược ngang hàng với các khu vực như Eo biển Đài Loan, Biển Đông và cuộc đua sản xuất chip bán dẫn.

Tình hình gián điệp mạng tại Tây Ban Nha và châu Âu

Tây Ban Nha cũng không nằm ngoài vòng xoáy cuộc chiến mạng này. Trung tâm Mật mã Quốc gia thuộc Cơ quan Tình báo Quốc gia (CNI) đã nhiều năm cảnh báo về các chiến dịch nhắm vào cơ quan công quyền, doanh nghiệp chiến lược và các hạ tầng quan trọng. Đầu năm 2025, chính phủ Tây Ban Nha đã nhanh chóng nâng cấp hệ thống mã hóa bảo vệ liên lạc của tổng thống và các quan chức cao cấp trước mức độ đe dọa ngày càng tăng.

Các chuyên gia chỉ ra hệ sinh thái hacker Trung Quốc gồm các tổ chức tình báo, quân đội, trường đại học, công ty công nghệ và nhóm hacker dưới sự bảo trợ của nhà nước nhằm mục đích thu thập thông tin nhạy cảm và nâng cao thế mạnh công nghệ. Báo cáo từ Five Eyes tiết lộ sự tồn tại của nhiều nhóm hacker chuyên nghiệp như Volt Typhoon, Flax Typhoon và Violet Typhoon hoạt động với mục đích chiến lược của Bắc Kinh.

Nhóm Volt Typhoon, được Mỹ liên kết với quân đội Trung Quốc, chuyên xâm nhập vào hệ thống điện, cấp nước, cảng biển và viễn thông với chiến thuật không gây thiệt hại ngay mà ưu tiên ẩn mình lâu dài. Trong kịch bản xung đột ở Đài Loan, các truy cập này có thể được dùng để làm chậm phản ứng của Mỹ và tạo hỗn loạn ban đầu.

Flax Typhoon hoạt động bằng cách sử dụng mạng lưới thiết bị gia dụng bị xâm nhập để che giấu nguồn tấn công, từng bị FBI triệt phá một mạng lưới hơn 260.000 thiết bị tại Hoa Kỳ năm ngoái. Violet Typhoon làm việc cho Bộ An ninh Nhà nước Trung Quốc, nhắm vào quốc hội, đảng phái chính trị và các tổ chức phương Tây, đã tấn công vào hệ thống Ủy ban Bầu cử Anh năm 2021, ảnh hưởng tới hơn 40 triệu cử tri và nhiều nghị sĩ có quan điểm đối lập với Bắc Kinh.

Gián điệp mạng hiện đại khởi đầu từ những thiết bị gia dụng

Cách đây vài thập kỷ, gián điệp truyền thống dựa vào những thiết bị nghe lén hay nhân viên nội bộ. Hiện nay, chiến trường im lặng đã chuyển vào mỗi nhà dân thông qua các thiết bị như tủ lạnh, robot hút bụi và camera an ninh, khiến cho cuộc chiến công nghệ trở nên phức tạp và khó nhận biết hơn bao giờ hết.

Trong lúc tủ lạnh vẫn làm lạnh thực phẩm, robot hút bụi ghi lại bản đồ phòng ốc và camera nhà giữ an ninh cửa ra vào, cuộc chiến gián điệp mới với quy mô toàn cầu lặng lẽ diễn ra mà không nhiều người biết tới.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Tủ lạnh và robot hút bụi thông minh có thể bị hacker Trung Quốc lợi dụng làm công cụ gián điệp.
  • Nhóm hacker được chính phủ Trung Quốc bảo trợ sử dụng hàng triệu thiết bị tiêu dùng để che giấu nguồn tấn công mạng.
  • Chiến thuật "living off the land" giúp hacker lợi dụng chính hệ thống nạn nhân để tránh bị phát hiện.
  • Trung Quốc xây dựng khả năng xâm nhập và ẩn mình lâu dài trong các cơ sở hạ tầng chiến lược phương Tây.
  • Các nhóm hacker như Volt Typhoon, Flax Typhoon và Violet Typhoon có hoạt động gián điệp mạng đa dạng và phức tạp.

Đăng ký bản tin QMVN