Lợi thế của chi tiết nắp bồn chứa nhiên liệu trong cuộc đua vũ trụ

Cuộc cạnh tranh vũ trụ giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc không chỉ dựa vào các tên lửa hay vệ tinh mà có thể sẽ quyết định bởi một chi tiết kỹ thuật ít được chú ý: nắp bồn chứa nhiên liệu tên lửa. Là một cấu kiện hình bầu dục rộng vài mét nhưng chỉ dày vài milimet, chi tiết này phải chịu đựng áp lực rất cao, rung lắc và va chạm mạnh trong quá trình phóng cũng như hạ cánh. Đặc biệt, việc sản xuất hàng loạt chi tiết này là một thách thức lớn do hình dáng đặc biệt và yêu cầu kỹ thuật khắt khe.

Quốc gia nào có thể sản xuất các chi tiết này nhanh hơn, giá rẻ hơn và đáng tin cậy hơn sẽ chiếm ưu thế trong việc xây dựng các đội tàu tên lửa tái sử dụng phục vụ cho nền kinh tế không gian trong tương lai.

Thành công phục hồi tên lửa tái sử dụng của Trung Quốc

Ngày thứ Sáu vừa qua, Trung Quốc đánh dấu bước tiến lớn khi tên lửa Long March 10B (CZ-10B) đưa vệ tinh lên quỹ đạo thành công và sau đó hạ cánh thẳng đứng xuống mạng lưới đệm khổng lồ trên một bệ phục hồi ngoài khơi. Đây là lần đầu tiên nước này thu hồi thành công một tên lửa tái sử dụng, ghi nhận bước đột phá trong công nghệ vũ trụ.

Chuyến bay này còn giúp phô diễn công nghệ hàn nắp bồn chứa nhiên liệu với phương pháp được phát triển dựa trên tiêu chuẩn của series Falcon của SpaceX, nhưng có thể tạo ra sản phẩm nhanh hơn trên dây chuyền sản xuất.

Kỹ thuật gia công nắp bồn chứa tiên tiến của Trung Quốc

Nắp bồn chứa trên tên lửa CZ‑10B được công ty Shanghai Top Numerical Control Technology chế tạo sử dụng các máy móc và công nghệ nội địa, theo đúng tiêu chuẩn hàng đầu tương đương với SpaceX. Công nghệ lõi gồm hai quy trình chính.

Advertisement300 × 250

Đầu tiên là gia công phay gương năm trục đôi, cho phép tạo hình nắp một cách nguyên khối với bộ phận đỡ mặt sau giúp giữ vật liệu mỏng không bị biến dạng khi gia công. Công nghệ này đảm bảo độ chính xác cao và hiệu quả, chỉ có ba nhà cung cấp toàn cầu có thể thực hiện: Dufieux (Pháp), M. Torres (Tây Ban Nha) và Shanghai Top Numerical của Trung Quốc, với lợi thế vượt trội về độ chính xác, thời gian và chi phí.

Thứ hai là công nghệ hàn ma sát khuấy (friction-stir welding) đường kính 5 mét liền khối giữa nắp và thân bồn chứa. Quy trình này sử dụng dụng cụ quay với tốc độ cao tạo ma sát sinh nhiệt, làm mềm và nhào nắn kim loại thành mối hàn chắc chắn và không khuyết tật. Hàn ma sát khuấy tăng độ bền mỏi của mối ghép lên nhiều lần so với hàn nóng chảy truyền thống, giúp vỏ tên lửa chịu đựng nhiều lần bay mà không hỏng hóc kết cấu.

Shanghai Top Numerical Control khẳng định sự kết hợp hai công nghệ này chính là cách thức sản xuất lõi giúp đảm bảo khả năng phục hồi tên lửa Falcon của SpaceX. So với phương pháp sản xuất truyền thống nhiều mảnh ghép, kỹ thuật mới tiết kiệm gần 400kg trọng lượng trên một nắp bồn và các chỉ số kỹ thuật đã vượt qua chuẩn mực quốc tế.

Công nghệ tạo hình nắp bồn của Đại học Công nghệ Đại Liên

Bên cạnh việc áp dụng công nghệ đã được khẳng định, các nhà nghiên cứu Trung Quốc còn tìm cách phát triển một phương pháp mới khả thi hơn. Theo tờ China Science Daily, nhóm nghiên cứu của Đại học Công nghệ Đại Liên đã làm việc từ năm 2018 để phát triển công nghệ tạo hình tích hợp bằng nhiệt độ cực lạnh dành cho hợp kim nhôm.

Phát hiện đột phá của nhóm là sự thay đổi đặc tính vật lý hợp kim nhôm dưới nhiệt độ cực thấp - điều ngược lại với quan niệm thông thường khi kim loại thường giòn và yếu khi lạnh. Ở nhiệt độ khoảng âm 196 độ C, hợp kim nhôm tăng đáng kể độ dẻo và khả năng làm cứng vật liệu đồng thời.

Dựa trên tác dụng này, nhóm phát triển quy trình tạo hình độc quyền đặt tấm nhôm dày 4mm vào buồng lạnh và chế tạo nắp bồn liền khối, trơn mịn chỉ trong một lần thao tác. Sản phẩm không cần gia công thêm và có thể sử dụng trực tiếp.

So với phương pháp truyền thống tạo nhiều mảnh rồi hàn nối, công nghệ này tăng hiệu suất sử dụng vật liệu trên 85% và rút ngắn thời gian sản xuất từ hơn một tuần xuống chỉ vài giờ, giảm hơn 90% thời gian. Các nắp bồn được thử nghiệm thành công trên tên lửa Long March 12 và Long March 7A Y14.

Quy mô sản xuất và tương lai mở rộng

Trường Đại học Công nghệ Đại Liên phối hợp với Viện Công nghệ Tên lửa Trung Quốc (CALT) và công ty Tianjin Harbin Gongda Yongxing Technology xây dựng dây chuyền sản xuất nắp bồn nguyên khối đường kính 4 mét, đặt tại Khu kinh tế phát triển Jizhou, Thiên Tân. Lô sản phẩm đầu tiên đã ra lò vào tháng 5, với công suất trên 1.000 chiếc mỗi năm, đủ cung cấp để lắp ráp hơn 100 tên lửa hàng năm.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Nắp bồn chứa nhiên liệu là yếu tố then chốt trong cuộc đua phát triển tên lửa tái sử dụng giữa Mỹ và Trung Quốc.
  • Trung Quốc đã thành công trong việc thu hồi tên lửa tái sử dụng Long March 10B, đánh dấu bước tiến công nghệ lớn.
  • Công nghệ phay gương năm trục đôi và hàn ma sát khuấy giúp giảm trọng lượng đồng thời tăng độ bền của nắp bồn chứa.
  • Phương pháp đột phá tạo hình nắp bồn bằng nhiệt độ cực thấp rút ngắn thời gian sản xuất xuống chỉ còn vài giờ.
  • Dây chuyền sản xuất quy mô lớn ở Thiên Tân cho phép Trung Quốc chủ động đáp ứng nhu cầu tên lửa tái sử dụng trong tương lai.

Đăng ký bản tin QMVN