Chiến thắng lịch sử và bất ngờ
Tòa án Bầu cử Brazil xác nhận ông Lula chiến thắng hôm Chủ nhật. Ông Flavio Bolsonaro dẫn đầu vòng một nhưng thua hơn 4 triệu phiếu ở vòng quyết định, khiến ông Lula trở thành ứng viên đầu tiên đắc cử sau khi về nhì ở vòng một kể từ khi Brazil trở lại nền dân chủ vào thập niên 1980. Chiến thắng này cũng ngăn Tổng thống Mỹ Donald Trump có thêm một đồng minh quan trọng trong khối các chính phủ cánh hữu thân thiện đang mở rộng ở Mỹ Latinh.
Ông ấy là một chính khách, một người khổng lồ.
Đây là thêm một lần trở lại trong sự nghiệp đầy thăng trầm của ông Lula – biểu tượng của cánh tả toàn cầu và lực lượng chính trị chi phối Brazil trong thế kỷ này. Ông từng ngồi tù từ năm 2018 đến 2019 vì các cáo buộc tham nhũng mà sau đó đã bị hủy bỏ, mở đường cho chiến thắng trước ông Jair Bolsonaro năm 2022.
Flavio Bolsonaro từ chối thừa nhận thất bại
Ông Flavio Bolsonaro không chấp nhận kết quả và cho biết sẽ yêu cầu hủy bỏ do một thẩm phán Tòa án Tối cao đã ra phán quyết kéo dài thời gian bỏ phiếu thêm hai giờ trong ngày Chủ nhật. Phản ứng này gợi nhớ cách cha ông hành xử sau thất bại trước ông Lula năm 2022: ông Jair Bolsonaro không bao giờ thừa nhận thua cuộc và sau đó bị Tòa án Tối cao kết án 27 năm tù vì âm mưu đảo chính để giữ quyền lực.
Tuy nhiên, theo giới phân tích, cách biệt lần này lớn gấp hơn hai lần cách biệt của cha ông, và chính chiến dịch của ông Flavio cũng từng xin gia hạn bỏ phiếu do mưa lớn ở miền nam, nên khả năng hủy kết quả là rất thấp.
Rất khó có khả năng điều đó dẫn tới việc đảo ngược kết quả.
Ông Mario Braga, chuyên gia phân tích Mỹ Latinh tại công ty tư vấn rủi ro RANE, cho rằng có thể xảy ra các cuộc biểu tình của phe cánh hữu trong những ngày tới, nhưng các thể chế bầu cử của Brazil được đánh giá đủ vững để bảo vệ kết quả.
Vì sao ông Lula chiến thắng?
Đã có lúc chiến thắng của ông Lula tưởng chừng xa vời, khi cử tri chán nản với ông và đảng Lao động sau nhiều năm bê bối tham nhũng và giá cả leo thang, còn những biến đổi xã hội khiến cựu công nhân luyện kim và lãnh đạo công đoàn có vẻ lạc nhịp với nền kinh tế ứng dụng và lực lượng lao động phi chính thức ngày càng đông. Theo các hãng thăm dò, tỷ lệ cử tri đi bầu cao hơn dự kiến đã giúp ông chiến thắng.
Người dân hôm nay lựa chọn giữa sự thay đổi, kèm chút lo ngại, và một con đường quen thuộc bảo đảm những quyền lợi nhất định.
Trong chiến dịch, ông Lula nhấn mạnh thành tích giảm nghèo và bất bình đẳng, trong khi tỷ lệ thất nghiệp, mù chữ và phá rừng xuống mức thấp kỷ lục trong nhiệm kỳ thứ ba. Ông cảnh báo ông Bolsonaro sẽ cắt giảm phúc lợi và trao chủ quyền Brazil cho ông Trump, người mà Bộ Ngoại giao Mỹ từng vận động để đưa gia đình Bolsonaro trở lại quyền lực. Những cam kết vào giai đoạn cuối – từ miễn phí giao thông công cộng cuối tuần trên toàn quốc đến tăng 15% chương trình trợ cấp đặc trưng của ông – cùng cuộc cải cách lao động lớn nhất trong nhiều thập kỷ đã tạo thêm động lực.
Thị trường chao đảo và những thách thức phía trước
Nhiệm kỳ thứ tư có thể là nhiệm kỳ khó khăn nhất của ông Lula:
- Quỹ ETF niêm yết tại Tokyo theo chỉ số Bovespa giảm gần 15% trong phiên giao dịch châu Á, còn đồng real được dự báo giảm mạnh so với USD khi nhà đầu tư rút lại các khoản đặt cược vào sự thay đổi chính phủ.
- Brazil vừa bầu ra Quốc hội bảo thủ nhất kể từ thập niên 1980: đảng Tự do của ông Bolsonaro và các đồng minh có thể kiểm soát hơn 280 ghế ở Hạ viện và tới 50 ghế ở Thượng viện.
- Chính phủ dự báo tăng trưởng chỉ 2,3% năm tới, trong khi nợ công vượt 82% GDP, mức cao nhất kể từ đại dịch; Goldman Sachs cho rằng ông Lula sẽ chỉ đạt tiến bộ khiêm tốn trong kiểm soát chi tiêu.
- Nợ hộ gia đình tăng vọt; ông Lula đã tạm cấm cá cược trực tuyến và công bố chương trình giảm nợ mới.
- Thủ tướng Canada Mark Carney và các lãnh đạo Mỹ Latinh nhanh chóng chúc mừng, trong khi ông Trump và Bộ Ngoại giao Mỹ chưa bình luận.
