AI, chiếc phao giữa cơn bão giá năng lượng
Báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới mới nhất của IMF cho thấy một nghịch lý: chiến tranh kéo dài hơn dự kiến, giá dầu neo cao, nhưng kinh tế toàn cầu vẫn trụ trên ngưỡng 3%. Con số 3,1% cho năm 2026 tương đương kịch bản lạc quan nhất mà IMF đưa ra hồi tháng 4, dù vẫn thấp hơn mức 3,5% của năm 2025. Lý do then chốt nằm ở làn sóng đầu tư vào trung tâm dữ liệu, chip và hạ tầng AI, kéo theo các nền kinh tế phát triển lẫn các nước cung ứng phần cứng như Hàn Quốc, Malaysia, Mexico và chính nước chủ nhà Thái Lan.
Bà Petya Koeva Brooks, Phó Giám đốc Nghiên cứu IMF, cho biết các chính phủ và doanh nghiệp đã phản ứng nhanh trước cú sốc dầu mỏ: xả kho dự trữ, đổi nhà cung cấp, chuyển sang nguồn năng lượng khác và cắt giảm nhu cầu. Nếu không có những biện pháp ấy, tăng trưởng toàn cầu năm nay có thể chỉ còn 2,5%. Tuy nhiên, tác dụng của chúng đang phai dần khi chiến sự chưa có hồi kết.
“Kinh tế toàn cầu đã cho thấy sức chống chịu, nhưng sức chống chịu ấy đang chạm tới giới hạn, vì vậy chúng ta cần chuyển từ chỉ đối phó sang tái thiết.” — Silvana Tenreyro
Bức tranh phân hóa của các nền kinh tế lớn
Điều đáng suy ngẫm nhất trong báo cáo là sự phân hóa. Hiện chỉ 32 quốc gia đóng góp 95% tăng trưởng toàn cầu, so với 54 quốc gia hồi tháng 4.
Gần một nửa (47%) số nền kinh tế đã bị hạ dự báo kể từ tháng 4, nhiều nước trong số đó là nhà nhập khẩu năng lượng nằm ngoài chuỗi giá trị AI. Dự báo năm 2026 cho một số nền kinh tế chủ chốt:
Mỹ: 2,3% cho cả năm 2026 và 2027, nhờ tiêu dùng mạnh, giảm thuế và đầu tư AI.
Khu vực đồng euro: 1,1%, tăng từ 0,9% nhờ đầu tư AI, ngành hóa chất Đức và chi tiêu quốc phòng.
Anh: 1,3%, tăng 0,3 điểm phần trăm so với tháng 7.
Trung Quốc: 4,5% năm 2026 và 4,0% năm 2027, do giá dầu cao làm trầm trọng thêm nhu cầu nội địa yếu.
Ấn Độ: 7,0% cho cả hai năm, tiếp tục là nền kinh tế lớn tăng trưởng nhanh nhất thế giới.
Đi kèm cơn sốt AI là áp lực giá cả: IMF dự báo lạm phát toàn cầu ở mức 4,7% năm 2026 và 4,1% năm 2027. Tổng Giám đốc Kristalina Georgieva từng nhận xét AI đang “nhanh chóng trở thành động lực chính quyết định vận mệnh tương đối của các quốc gia”, và chính điều đó khiến nhiều nước bị bỏ lại phía sau.
Vùng Vịnh trả giá đắt nhất
Những nước chịu tác động trực tiếp của cuộc chiến giữa Mỹ - Israel với Iran bị hạ dự báo mạnh nhất. Ả Rập Xê Út, từng được kỳ vọng tăng 1,7% hồi tháng 7, nay được dự báo co lại 3,3%. Iran dự kiến giảm 7,6%, Iraq 16%, Kuwait 16,7%, Qatar 15,6% và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) 3,9%.
Đó là những con số hiếm thấy trong thời bình, phản ánh việc xuất khẩu dầu khí bị bóp nghẹt khi eo biển Hormuz bị phong tỏa, hạ tầng bị tấn công và dòng vốn, du khách rời bỏ khu vực. Một vùng đất từng được xem là “két sắt năng lượng” của thế giới giờ trở thành nơi chịu tổn thương sâu nhất.
Ba rủi ro lớn: dầu mỏ, bong bóng AI và nợ công
Dự báo của IMF dựa trên giả định eo biển Hormuz mở lại vào tháng 3/2027 và vận tải biển trở lại bình thường vào tháng 10/2027, với giá dầu bình quân 96 USD/thùng năm 2026 và 87 USD năm 2027. Nếu chiến sự leo thang, đẩy giá dầu lên 130 USD/thùng đến hết quý I/2027, tăng trưởng sẽ mất thêm 0,2 điểm phần trăm năm 2026 và 0,5 điểm năm 2027, còn lạm phát năm 2027 vọt lên 5,2%.
AI là con dao hai lưỡi. Nếu công nghệ được ứng dụng nhanh hơn, GDP toàn cầu có thể tăng thêm 0,6% vào năm 2029. Nhưng nếu năng suất không như kỳ vọng, đầu tư sụt mạnh, giá tài sản lao dốc và lợi suất trái phiếu tăng có thể khiến sản lượng toàn cầu giảm 1,1% vào năm 2028, riêng Mỹ giảm 1,8%. Song song, nợ công cao, nhất là ở các nền kinh tế phát triển, làm tăng nguy cơ chi phí vay vọt lên. IMF kêu gọi các chính phủ ngừng trì hoãn việc tái lập vùng đệm tài khóa.
“Chúng ta không thể tiếp tục trì hoãn những hành động chính sách cần thiết. Các bạn có công cụ, giờ hãy có sự khôn ngoan để sử dụng chúng.” — Kristalina Georgieva
