Một hệ thống dựa nhiều vào tiền tư nhân
Anh hiện áp dụng mô hình trong đó các chính đảng chủ yếu dựa vào quyên góp, khoản vay và phí thành viên, bên cạnh một số hình thức hỗ trợ công hạn chế. Electoral Commission cho biết luật hiện hành không đặt trần chung đối với giá trị một khoản quyên góp hợp lệ cho đảng, miễn nguồn tài trợ đáp ứng điều kiện pháp lý và được báo cáo khi vượt ngưỡng quy định. Trong năm 2025, các đảng chính trị đăng ký tại Anh đã nhận gần 65 triệu bảng tiền quyên góp và tài trợ công.
Những người ủng hộ hệ thống hiện tại cho rằng quyền quyên góp là một phần của tự do tham gia chính trị và giúp các đảng duy trì sự độc lập với chính phủ. Nhưng người chỉ trích lo ngại việc một số ít cá nhân hoặc doanh nghiệp có thể cung cấp nguồn tiền rất lớn sẽ tạo ra cả nguy cơ lẫn cảm nhận về ảnh hưởng không tương xứng đối với chính sách.
Autonomy đề xuất hai cách thay thế
Báo cáo “Politics is no longer for sale”, được Dale Vince ủng hộ, đưa ra hai mô hình. Mô hình thứ nhất là “democratic multiplier”: các đảng có ít nhất một ghế tại Hạ viện sẽ nhận 50 bảng mỗi năm cho mỗi thành viên đóng phí, với mức tối thiểu 3 triệu bảng để tránh các đảng nhỏ bị bất lợi quá mức.
Mô hình thứ hai là “democracy voucher”, theo đó mỗi cử tri đủ điều kiện được phân bổ 1 bảng tiền công mỗi năm để trao cho một chính đảng theo lựa chọn cá nhân.
Autonomy ước tính hệ thống mới sẽ tiêu tốn khoảng 50 triệu bảng mỗi năm. Báo cáo đề xuất tài trợ chi phí này bằng cách giảm phần lợi nhuận Crown Estate được chuyển cho chế độ quân chủ thông qua Sovereign Grant. Đây là một đề xuất chính trị gây tranh cãi, bởi nó gắn cải cách tài trợ đảng phái với một nguồn ngân sách hoàn toàn khác và chắc chắn sẽ vấp phải tranh luận về tính phù hợp.
Reform UK trở thành tâm điểm của tranh luận
Tranh luận bùng lên mạnh hơn sau khi Reform UK nhận hai khoản quyên góp 36 triệu bảng từ các tỷ phú Ben Delo và Christopher Harborne, đưa tổng số được nhắc tới trong báo cáo lên khoảng 72 triệu bảng. Nigel Farage đã bảo vệ khả năng gây quỹ của đảng, cho rằng phản ứng của công chúng không tiêu cực như dự đoán và coi đây là bằng chứng về sức hút chính trị của Reform.
Vince lại coi trường hợp này là biểu hiện rõ nhất của vấn đề tập trung quyền lực tài chính. Điểm đáng chú ý là chính ông cũng từng quyên góp hàng triệu bảng cho Labour. Việc một nhà tài trợ lớn kêu gọi cấm hoàn toàn quyên góp tư nhân tạo ra một nghịch lý có sức nặng: người hưởng lợi từ hệ thống hiện tại đang lập luận rằng chính hệ thống đó nên bị thay đổi.
Cải cách có thể tăng công bằng nhưng cũng tạo rủi ro mới
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy không có một mô hình duy nhất. House of Commons Library ghi nhận Canada và Pháp hạn chế mạnh quyên góp của doanh nghiệp, trong khi nhiều nước châu Âu kết hợp tài trợ công với các giới hạn hoặc quy tắc minh bạch nghiêm ngặt. Anh hiện cung cấp một số trợ cấp công như Policy Development Grants và Short Money, nhưng mức hỗ trợ trực tiếp vẫn thấp so với nhiều nền dân chủ châu Âu.
Một hệ thống tài trợ công toàn diện có thể giảm sức mạnh của các “siêu nhà tài trợ” và làm đa dạng nguồn lực chính trị. Tuy nhiên, nó cũng đặt ra câu hỏi về tiêu chí phân bổ, lợi thế của đảng lớn, khả năng xuất hiện các đảng chỉ nhằm nhận tiền công và nguy cơ cử tri phản đối việc dùng thuế để tài trợ cho tổ chức họ không ủng hộ. Vì vậy, cuộc tranh luận thực chất không chỉ là “tiền công hay tiền tư”, mà là thiết kế các hàng rào đủ mạnh để cả hai nguồn tiền không bóp méo cạnh tranh dân chủ.

















