Một giao dịch chưa thành nhưng đã bước vào ngoại giao
The New York Times cho biết Vladimir Putin đề cập thương vụ trong cuộc gặp Steve Witkoff và Jared Kushner tại Kremlin ngày 5/9. Theo những người am hiểu cuộc gặp được báo dẫn, Tổng thống Nga muốn giao dịch chứng minh rằng quan hệ làm ăn với Mỹ vẫn có thể mở lại. Đây là thông tin từ nguồn giấu tên, cần được hiểu đúng mức độ xác nhận, không phải một thỏa thuận công khai đã ký.
Nhóm mua tiềm năng do nhà đầu tư Todd Boehly dẫn dắt gồm các đối tác Trung Đông và U.S. International Development Finance Corporation, gọi tắt là DFC. Danh mục được nhắm tới là tài sản quốc tế của Lukoil, từ mỏ dầu đến cơ sở lọc dầu và trạm bán lẻ, không phải toàn bộ công ty Nga. Bài điều tra nói Lukoil từng định giá danh mục quốc tế khoảng 20 tỷ USD; con số đó không phải giá mua cuối cùng của đề xuất hiện nay.
Reuters ngày 3/10 đưa tin về nội dung điều tra và ghi rõ nguồn là The New York Times. Điều này bổ sung khả năng tiếp cận thông tin, nhưng không biến các chi tiết dựa vào nguồn giấu tên thành hai xác nhận độc lập. Giá giao dịch, tỷ lệ sở hữu và điều kiện cuối cùng vẫn chưa rõ. Người đọc cần giữ khoảng cách giữa việc có đàm phán, có đề xuất và có giao dịch được phép thực hiện.
Quan hệ kinh doanh tạo ra những câu hỏi nào
Theo bài điều tra, các nhà đầu tư tiềm năng gồm nhóm do Moutaz Al-Khayyat và Ramez Al-Khayyat kiểm soát, có hợp tác dự án nghỉ dưỡng tại Albania với Jared Kushner và Ivanka Trump. Một quỹ tại Abu Dhabi do Sheikh Tahnoon bin Zayed Al Nahyan kiểm soát cũng được nêu; các quỹ liên quan tới ông có quan hệ đầu tư với doanh nghiệp gắn với gia đình Trump hoặc Kushner.
Những kết nối ấy là lý do để xem xét cơ chế ra quyết định, không tự thân là bằng chứng phạm pháp.
The New York Times nêu rõ chưa có dấu hiệu Kushner hay Witkoff trực tiếp thu lợi từ thương vụ. Người phát ngôn của Witkoff nói ông không có xung đột lợi ích và không có phần lợi ích tài chính trong giao dịch. Ngược lại, Hui Chen, cựu công tố viên thuộc Bộ Tư pháp Mỹ và chuyên gia về đạo đức kinh doanh, bày tỏ lo ngại rằng các quan hệ này có thể đặt ra vấn đề về cách chính quyền đánh giá các bên dự thầu.
Sự khác biệt giữa lời phủ nhận và lo ngại của chuyên gia không nên bị giản lược thành kết luận có tội hoặc hoàn toàn vô can. Câu hỏi công ích là tiêu chí chọn người mua có được công bố, các quan hệ liên quan có được khai báo và quyết định có được thẩm định độc lập hay không. Một quy trình minh bạch có thể bảo vệ cả người dân lẫn những người đang bị đặt câu hỏi.
Quyền phê duyệt cũng là một phần giá trị tài sản
Tài sản bị ràng buộc bởi trừng phạt không thể được đánh giá chỉ bằng trữ lượng hay công suất. Người mua còn phải tính đến khả năng thanh toán, vận hành và nhận chấp thuận. Vì vậy, quyền cho phép giao dịch của chính phủ có thể ảnh hưởng lớn tới giá trị kinh tế. Càng nhiều quyền quyết định tập trung, càng cần giải thích vì sao một phương án được chọn thay cho phương án khác.
Hướng dẫn OFAC phân biệt việc thương lượng với việc hoàn tất bán tài sản. Giấy phép đàm phán không tự cho phép chuyển nhượng; giao dịch cần chấp thuận riêng. OFAC còn yêu cầu cắt liên hệ với Lukoil và phong tỏa khoản tiền phải trả cho công ty cho đến khi trừng phạt được dỡ bỏ. Do đó, không nên viết rằng một vụ mua bán sẽ tự động xóa mọi hạn chế đối với tài sản.
DFC nói với The New York Times rằng phương án tham gia có thể hỗ trợ an ninh năng lượng, chính sách đối ngoại và lợi ích người nộp thuế Mỹ. Đó là lập luận của cơ quan tham gia, chưa phải kết quả đã được chứng minh. Muốn đánh giá, cần biết phần vốn công, rủi ro mà ngân sách chịu và cơ chế phân chia lợi nhuận. Lời hứa giảm giá năng lượng cũng cần được kiểm tra bằng tác động thực tế đến nguồn cung.
Hòa bình cần được đo bằng sự an toàn của con người
Một đề nghị hợp tác kinh tế có thể tạo động lực cho ngoại giao; lịch sử không thiếu những cuộc thương lượng kết hợp lợi ích thương mại với mục tiêu chính trị. Nhưng mua tài sản quốc tế của một công ty dầu khí không đồng nghĩa với ngừng bắn. Giao dịch thương mại và cam kết quân sự cần các tiêu chí kiểm chứng riêng, nhất là khi các bên chưa công bố quan hệ ràng buộc giữa chúng.
Đối với Ukraine, điều thiết yếu là an toàn, chủ quyền và khả năng sống bình thường của người dân. Bài điều tra không cung cấp căn cứ để khẳng định thương vụ Lukoil sẽ bảo đảm những mục tiêu đó. Vì vậy, phân tích cần đặt câu hỏi về sự tham gia của Ukraine và cách giám sát cam kết hòa bình, thay vì mặc nhiên coi giá trị tài sản là thước đo tiến bộ ngoại giao.
Cũng có những đời sống nằm phía sau mạng lưới năng lượng: người lao động tại nhà máy, hộ gia đình mua nhiên liệu và cộng đồng phụ thuộc vào hạ tầng hoạt động ổn định. Một chuyển giao có trách nhiệm cần tính đến họ. Thành công đáng tin cậy phải được thể hiện bằng thông tin rõ ràng, dịch vụ được duy trì và tiến triển hòa bình có thể kiểm chứng, chứ không chỉ bằng sự hài lòng của người ký hợp đồng.














