Athens trở thành sân khấu cho thông điệp về sức mạnh
Ông Rubio phát biểu tại Pnyx, nơi gắn với các cuộc hội họp chính trị của Athens cổ đại. Khung cảnh Acropolis phía sau biến bài nói chuyện thành một hình ảnh biểu tượng: vị ngoại trưởng Mỹ viện dẫn thời cổ đại để giải thích lựa chọn chiến lược hiện đại. Theo bản phát biểu do Bộ Ngoại giao Mỹ công bố, ông lập luận rằng các quốc gia không chỉ cần năng lực tự vệ, mà còn cần cho đối thủ thấy họ sẵn sàng sử dụng năng lực đó khi cần.
Ông đặt câu hỏi về vị thế tương lai của phương Tây trong thập niên tới. Câu trả lời mà ông đưa ra là tăng sức mạnh quốc gia, tái công nghiệp hóa, bảo đảm chuỗi cung ứng then chốt và giành vị trí dẫn đầu trong công nghệ mới. Những ý tưởng này gắn trực tiếp với chính sách của chính quyền Trump, đồng thời phản ánh mối lo về cạnh tranh giữa các cường quốc, chiến tranh và sự phụ thuộc kinh tế.
Một lời kêu gọi thức tỉnh, nhiều cách diễn giải
Rubio nêu dấu hiệu mà ông coi là tích cực: chi tiêu quốc phòng ở châu Âu tăng, các quan hệ đối tác mới hình thành, và công nghiệp quốc phòng được mở rộng sau những cam kết tại hội nghị NATO ở The Hague năm 2025. Ông muốn các nước châu Âu xem sự thay đổi ấy là khởi đầu chứ không phải đích đến.
Đối với những người ủng hộ, một đồng minh có sức phòng thủ mạnh hơn có thể san sẻ gánh nặng và giảm rủi ro bị đe dọa.
Tuy nhiên, cách Rubio lý giải quá khứ không phải không gây tranh cãi. Reuters và The Guardian lưu ý bài diễn văn dùng nhiều nhân vật lịch sử, trong đó có Alexander Đại đế và Hernán Cortés. Việc tôn vinh những cuộc chinh phục có thể được nhìn như lời ca ngợi tinh thần táo bạo, nhưng cũng khơi lại ký ức về bạo lực thuộc địa. AP ghi nhận cuộc công du diễn ra giữa các cuộc biểu tình phản đối hành động của Mỹ ở nước ngoài. Vì thế, lời kêu gọi phục hưng văn minh cần được đọc như quan điểm chính trị của diễn giả, không phải kết luận chung của toàn châu Âu.
Hy Lạp trong bài toán an ninh và năng lượng
Bên ngoài bài diễn văn, chuyến thăm Hy Lạp còn có chương trình ngoại giao cụ thể. Rubio gặp Ngoại trưởng Giorgos Gerapetritis trong khuôn khổ đối thoại chiến lược lần thứ sáu giữa hai nước và gặp Thủ tướng Kyriakos Mitsotakis. Hai bên thảo luận an ninh khu vực, hợp tác chống khủng bố và buôn bán ma túy, cùng vai trò của hạ tầng năng lượng.
Hy Lạp nằm ở cửa ngõ Đông Nam châu Âu và trên những tuyến vận tải biển quan trọng. Trong bối cảnh chiến tranh ở Ukraine và xung đột liên quan Iran gây sức ép lên nguồn cung, mạng lưới cảng, đường ống và khí tự nhiên của nước này được quan tâm hơn. Washington xem Athens là một đối tác có thể giúp tăng khả năng kết nối năng lượng và an ninh trong khu vực. Nhưng năng lực thực tế của một trung tâm trung chuyển còn phụ thuộc đầu tư, giá năng lượng và phối hợp giữa nhiều quốc gia.
Liên minh xuyên Đại Tây Dương đứng trước phép thử
Điểm đáng chú ý là Rubio không đề nghị châu Âu rời bỏ liên minh với Mỹ. Trái lại, ông khẳng định hai bờ Đại Tây Dương phải cùng nhau đối diện các mối đe dọa. Song lời kêu gọi ấy đi kèm một điều kiện chính trị: các đồng minh cần xây dựng năng lực của chính mình và chấp nhận ngôn ngữ về chủ quyền, sức mạnh, bản sắc quốc gia đang định hình Washington.
Người ủng hộ cho rằng cách tiếp cận này thúc đẩy trách nhiệm quốc phòng, củng cố công nghiệp và bảo vệ các lợi ích thiết yếu. Người phản biện lo rằng đặt sức mạnh lên trên hợp tác thể chế có thể làm suy yếu những chuẩn mực giúp liên minh tồn tại lâu dài. Giữa hai cách nhìn, câu hỏi thực tiễn vẫn còn: châu Âu có thể vừa tự chủ hơn, vừa giữ được lòng tin và khả năng phối hợp với Mỹ hay không? Bài diễn văn tại Athens mở ra cuộc tranh luận đó, chứ chưa đưa ra lời giải cuối cùng.















