Tiến triển chuyển hóa và nguy cơ béo phì ở người trưởng thành trên 40 tuổi

Các nhà khoa học Nga thuộc Trung tâm Dinh dưỡng và Công nghệ Sinh học dưới sự dẫn dắt của học giả Viện Hàn Lâm Khoa Học Dmitry Nikityuk đã chứng minh rằng các phương pháp kiểm soát cân nặng truyền thống bắt đầu mất tác dụng sau 40 tuổi. Họ cảnh báo việc dùng chỉ số khối cơ thể (BMI) để đánh giá tình trạng cân nặng có thể gây hiểu lầm cho cả bác sĩ và bệnh nhân, bởi BMI không phân biệt được sự thay đổi về cơ bắp và lượng mỡ nội tạng nguy hiểm.

Nghiên cứu cho thấy những biến đổi chuyển hóa chính thức bắt đầu từ tuổi 30, tăng tốc đáng kể ở tuổi 40 và đạt đỉnh điểm vào khoảng 50 tuổi, khởi đầu cho các biến chứng tim mạch và tiểu đường do béo phì gây ra.

Ba cơ chế chính làm tăng nguy cơ chuyển hóa bất lợi

Nhóm nghiên cứu phát hiện ba yếu tố quan trọng gây ra “quả bom chuyển hóa” tác động chậm nhưng nghiêm trọng, gồm:

  • Sarcopenia do tuổi tác: bắt đầu sau 40 tuổi, khối lượng cơ bắt đầu giảm dần và được thay thế bởi mô mỡ.
  • Chuyển đổi nội tiết tố: Ở nữ giới, mức estrogen giảm nhiều trong giai đoạn mãn kinh; ở nam giới, mức testosterone giảm dần theo tuổi tác; sự thay đổi này dẫn đến việc mỡ tập trung nhiều ở vùng nội tạng.
  • Viêm mạn tính do mỡ nội tạng: Mỡ vùng này hoạt động như một cơ quan tiết hormone, tạo ra các chất gây viêm kéo dài làm nền tảng cho các bệnh lý chuyển hóa.

Thực trạng cơ thể và chế độ ăn của người Nga

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng kiểu hình nguy hiểm gồm khối cơ thấp kết hợp với lượng mỡ nội tạng cao chiếm 24,6% ở nam giới 30-39 tuổi và tăng lên 42% ở nhóm 60-69 tuổi. Nữ giới có sự tăng đột biến từ 13,7% (40-49 tuổi) lên 22,4% (50-59 tuổi).

Advertisement300 × 250

Phân tích thói quen ăn uống của người Nga cho thấy tình trạng tiêu thụ calo vượt mức khuyến nghị, đặc biệt đối với những người có lối sống ít vận động: nam giới trung bình 2700 kcal/ngày, nữ giới 2192 kcal/ngày. Tuy nhiên chất lượng dinh dưỡng lại đáng lo: hơn 75% người béo phì tiêu thụ chất béo bão hòa quá mức, đồng thời 85% nam và 72,7% nữ thiếu hụt chất xơ trong khẩu phần.

Bên cạnh đó, gần một nửa số bệnh nhân đối mặt với thiếu hụt vitamin D, trong khi khoảng 20% có tình trạng thiếu vitamin rõ rệt. Nghiên cứu còn chỉ ra sự tồn tại của "đói ẩn" - tình trạng cung cấp quá nhiều calo nhưng thiếu hụt vi chất dinh dưỡng quan trọng, góp phần duy trì viêm mạn tính và thúc đẩy quá trình béo phì.

Chiến lược phòng ngừa và kiểm soát béo phì theo độ tuổi

Học giả Dmitry Nikityuk nhấn mạnh việc cần bắt đầu sàng lọc và đánh giá định lượng các thành phần dinh dưỡng từ 30 tuổi, tăng cường theo dõi dự phòng ở tuổi 40 và kiểm soát chặt chẽ hơn ở tuổi 50.

Đặc biệt, phương pháp đánh giá cân nặng dựa trên BMI truyền thống không còn phù hợp do không phản ánh được chiều sâu của rối loạn chuyển hóa. Do vậy, bác sĩ cần áp dụng phương pháp toàn diện bao gồm đo chuyển động điện trở sinh học (bioimpedance) để đánh giá cấu trúc cơ thể, xét nghiệm các dấu ấn sinh học chuyển hóa cùng phân tích khẩu phần ăn để xác định đúng nguy cơ sức khỏe và lập kế hoạch dinh dưỡng cá nhân hóa.

Nghiên cứu được tiến hành trên dân cư thuộc vùng Trung tâm Liên bang Nga, chủ yếu là người có trình độ học vấn cao, thu nhập trung bình và làm việc văn phòng, phản ánh chân thực bức tranh dân số đô thị điển hình của Nga. Vì thế, kết quả này mang tính ứng dụng rộng rãi cho nhiều triệu người dân Nga.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Sau 40 tuổi, các biện pháp kiểm soát cân nặng truyền thống bắt đầu mất tác dụng, tăng nguy cơ bệnh mạn tính do béo phì.
  • Chỉ số BMI không phản ánh chính xác tình trạng sức khỏe do không đánh giá được sự phân bố mỡ và cơ bắp trong cơ thể.
  • Sự suy giảm cơ bắp và tích tụ mỡ nội tạng là cơ chế chính gây các biến chứng chuyển hóa.
  • Chế độ ăn của nhiều người Nga dư thừa calo nhưng thiếu vi chất dinh dưỡng thiết yếu, làm tăng viêm mạn tính và béo phì.
  • Phòng ngừa béo phì cần bắt đầu từ sàng lọc dinh dưỡng ở tuổi 30 và theo dõi chặt chẽ hơn ở tuổi 40, 50, kết hợp phương pháp chẩn đoán toàn diện.

Đăng ký bản tin QMVN