Bối cảnh tranh luận về quyền công dân sinh ra tại Mỹ và các vùng lãnh thổ
Vụ tranh cãi về quyền công dân sinh ra tại Mỹ vừa chuyển trọng tâm sang các vùng lãnh thổ sau khi Tòa án Tối cao Hoa Kỳ bác bỏ một nỗ lực của cựu tổng thống Donald Trump nhằm ngăn trẻ em sinh ra trên đất Mỹ thuộc về cha mẹ cư trú bất hợp pháp hoặc tạm thời nhận quyền công dân Mỹ. Hạ nghị sĩ Morgan Griffith, thành viên đảng Cộng hòa của Virginia, cho biết các đề xuất tại Thượng viện cũng như cuộc tranh luận lớn về quyền công dân hiện nay chưa giải quyết được tình trạng tại năm vùng lãnh thổ Mỹ có cư dân sinh sống, nơi quyền công dân được quy định bởi luật liên bang khác với Hiến pháp Mỹ.
Griffith dẫn ra phán quyết của Tòa án Tối cao gần đây, gọi là quyết định "Barbara", vẫn để ngỏ khả năng Quốc hội có thể can thiệp thay đổi luật về quyền công dân tại các vùng lãnh thổ Mỹ. Ông giới thiệu dự luật "End Birthright Citizenship for Territories Act" nhằm chấm dứt quyền công dân tự động ở đây để ngăn tình trạng được gọi là "du lịch sinh con" (birth tourism).
Quyền công dân tại các vùng lãnh thổ và vấn đề du lịch sinh con
Hiện nay, theo luật tại các vùng lãnh thổ Mỹ, bất kỳ trẻ em nào sinh ra ở bốn trong số năm vùng này – gồm Quần đảo Virgin thuộc Mỹ, Puerto Rico, Guam và Quần đảo Bắc Mariana (CNMI) – đều tự động được cấp quyền công dân Mỹ, bất kể quốc tịch cha mẹ là gì. Riêng người sinh tại American Samoa thì không được cấp quyền công dân tự động.
Dự luật của Griffith tập trung vào bốn vùng lãnh thổ này, nhằm chấm dứt tình trạng trẻ em sinh tại đây được hưởng quyền công dân Mỹ theo luật hiện hành, vì ông cho rằng hiện có nhiều người nước ngoài lợi dụng quy định này để "du lịch sinh con".
Quốc hội Mỹ thiết lập quyền công dân sinh ra tại hầu hết các vùng lãnh thổ thông qua luật pháp, và Griffith lập luận điều này cho phép họ có thẩm quyền điều chỉnh luật đó. Ông nhấn mạnh rằng dự luật của mình là nỗ lực nhằm chỉnh sửa các kẽ hở trong luật công dân tại các vùng lãnh thổ, nhằm ngăn chặn người nước ngoài lợi dụng sự hào phóng của luật Mỹ về quyền công dân.
Vấn đề kiểm soát nhập cư tại Quần đảo Bắc Mariana và vai trò của Chính phủ liên bang
Năm 2009, chính phủ liên bang tiếp quản quyền kiểm soát nhập cư tại CNMI. Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) đã sử dụng quyền đặc biệt để cho phép một số du khách Trung Quốc và Nga nhập cảnh mà không cần visa, một chính sách bị chỉ trích là đã tạo điều kiện cho hoạt động du lịch sinh con phát triển tại đây.
Báo cáo của New York Post từng mô tả CNMI như một "phòng đẻ nhiệt đới" thu hút nhiều người nước ngoài đến sinh con để con họ được hưởng quyền công dân Mỹ, dự báo nhóm này sẽ trưởng thành và đủ tuổi bầu cử vào khoảng năm 2030.
Ảnh hưởng về chính trị và dân sự tại các vùng lãnh thổ Mỹ
Cư dân tại năm vùng lãnh thổ không có quyền bỏ phiếu trong cuộc bầu cử tổng thống khi sống tại đó, dù họ có thể tham gia vào các cuộc bầu chọn đề cử ứng viên tổng thống của các đảng. Quần đảo Guam, Quần đảo Virgin Mỹ, American Samoa và CNMI bầu đại diện vào Hạ viện Mỹ, còn Puerto Rico cử một ủy viên thường trú. Tuy nhiên, các đại diện này không có quyền bỏ phiếu vào các dự luật tại phòng Hạ viện.
Trong chính quyền cựu Tổng thống Trump, các công tố viên liên bang đã đóng cửa một trong những hoạt động du lịch sinh con lớn nhất tại CNMI. Một cá nhân tên Sen Sun bị cáo buộc điều hành một doanh nghiệp lợi dụng lao động không phép chủ yếu là người Trung Quốc để tổ chức sinh con bất hợp pháp. Người này đã nhận tội che giấu người nhập cư trái phép.
Phản ứng và ý kiến từ các đại diện vùng lãnh thổ
Đại diện Kimberlyn King-Hinds của CNMI bày tỏ ủng hộ việc bảo vệ biên giới Mỹ và xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng luật nhập cư, cho rằng mọi người lạm dụng hệ thống nhập cư Mỹ nên bị truy tố nghiêm khắc. Tuy nhiên, bà phản đối dự luật Griffith nhắm vào cư dân Mỹ tại các vùng lãnh thổ, nhấn mạnh sự chuyển giao quyền kiểm soát nhập cư vào năm 2009 cho chính phủ liên bang nên phải tăng cường thực thi luật thay vì áp đặt chính sách mới gây ảnh hưởng đến người dân địa phương.
King-Hinds lưu ý CNMI có mối quan hệ đặc biệt với Mỹ thông qua một thỏa thuận gọi là "Covenant", và cần được cân nhắc kỹ trước khi thay đổi quyền lợi công dân tại đây. Bà cũng cảnh báo việc tạo ra tiêu chuẩn công dân khác nhau giữa người sinh ra ở 50 tiểu bang và người sinh ra tại các vùng lãnh thổ có thể gây bất bình, bởi cư dân các vùng này đã phục vụ quân đội Mỹ và đóng góp lâu dài cho quốc gia.
Phán quyết của Tòa án Tối cao và tương lai của tranh luận luật công dân
Trong vụ án United States v. Vaello Madero năm 2022, Tòa án Tối cao đã giữ nguyên quyết định của Quốc hội loại cư dân Puerto Rico khỏi chương trình Trợ cấp An sinh Bổ sung. Thẩm phán Neil Gorsuch đồng thuận phán quyết nhưng riêng lập luận rằng các phán quyết trong "Insular Cases" – loạt án liên quan đến quyền lập hiến trong các vùng lãnh thổ Mỹ – nên bị hủy bỏ do đã lỗi thời và không phù hợp.
Quan điểm của Gorsuch có thể mở đường cho các tranh tụng pháp lý mới nếu dự luật của Griffith được đẩy mạnh. Một số ý kiến khác cho rằng nếu cư dân các vùng lãnh thổ muốn có đầy đủ quyền công dân và lợi ích tương tự các tiểu bang, họ nên theo đuổi mục tiêu trở thành tiểu bang như Alaska và Hawaii.
Dự luật của Griffith sẽ buộc Quốc hội và tòa án phải xem xét lại quyền kiểm soát của mình đối với luật công dân tại các vùng lãnh thổ Mỹ, một vấn đề nhạy cảm liên quan đến quyền lợi và luật pháp của hàng triệu cư dân.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Quyền công dân sinh theo luật tại các vùng lãnh thổ Mỹ đang trở thành tâm điểm tranh luận sau phán quyết của Tòa án Tối cao.
- Dự luật của Morgan Griffith nhằm chấm dứt quyền công dân tự động tại bốn vùng lãnh thổ, nhắm vào vấn đề "du lịch sinh con".
- Chính phủ liên bang tiếp quản kiểm soát nhập cư tại CNMI từ 2009 và bị cáo buộc tạo điều kiện cho hoạt động sinh con lấy quốc tịch.
- Cư dân các vùng lãnh thổ không có quyền bỏ phiếu trong bầu cử tổng thống dù có đại diện tại Hạ viện.
- Việc thay đổi luật công dân có thể gây tranh cãi, đặc biệt khi đối tượng sống tại vùng lãnh thổ là người Mỹ với mối liên hệ đặc biệt.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.















