Tác động của già hóa dân số lên kinh tế và công nghệ
Nhiều quốc gia đang đối mặt với thách thức dân số già và thậm chí suy giảm dân số, điều thường được cho là sẽ kìm hãm tăng trưởng kinh tế do giảm số giờ lao động và khả năng đầu tư giảm sút. Tuy nhiên, nghiên cứu của nhóm các nhà kinh tế do Daron Acemoglu - người từng giành giải Nobel Kinh tế học - dẫn dắt lại cho thấy một bức tranh khác. Theo đó, sự thiếu hụt lao động trẻ đẩy mạnh tiến bộ kỹ thuật, tăng năng suất lao động và thúc đẩy mức lương cao hơn ở các vùng đô thị và ngoại ô tại Hoa Kỳ mà không làm giảm tổng sản lượng kinh tế quốc gia.
Phân tích của họ mâu thuẫn với quan điểm truyền thống rằng các xã hội già hóa sẽ chậm đổi mới, thiếu sáng tạo và kém năng động. Thay vào đó, công nghệ chính là lực lượng mạnh mẽ nhất giúp bù đắp tác động tiêu cực của già hóa, biến thách thức thành cơ hội phát triển.
Thiếu hụt lao động trẻ thúc đẩy đổi mới công nghệ tiết kiệm nhân công
Acemoglu và đồng nghiệp lý giải rằng sự mất cân bằng về tỷ lệ lao động lớn tuổi và trẻ tuổi thúc đẩy việc phát triển và áp dụng các công nghệ tiết kiệm sức lao động. Phát triển công nghệ không phải mới mẻ khi John Habakkuk, nhà sử học kinh tế người Anh cách đây hơn 60 năm, cũng đã chỉ ra rằng Hoa Kỳ thế kỷ 19 phát triển công nghệ mạnh mẽ do thiếu lao động so với Anh Quốc.
Hiện nay, theo Acemoglu, sự thiếu hụt nhân lực thu hút hướng tới phát triển công nghệ thay thế lao động hơn là bổ trợ lao động. Cụ thể, tiến bộ trong robot và tự động hóa là giai đoạn tiếp theo của sự phát triển kỹ thuật, được đẩy mạnh bởi già hóa dân số ở các quốc gia như Đức, Nhật Bản, và Hàn Quốc.
Mô hình nhiệm vụ và tự động hóa trong sản xuất
Theo Pascual Restrepo, đồng tác giả cùng Acemoglu, việc sản xuất hàng hóa và dịch vụ bao gồm chuỗi các nhiệm vụ khác nhau do con người đảm nhận. Công nghệ tự động hóa hiện nay cho phép thay thế con người bằng phần mềm, máy móc chuyên dụng hoặc robot công nghiệp trong nhiều công đoạn, làm giảm nhu cầu về lao động nhưng đồng thời làm giảm chi phí sản xuất, tăng năng suất.
Ví dụ, sản xuất ô tô bao gồm thiết kế, mua sắm linh kiện, lắp ráp và hàn nhờ vậy đều có thể được tự động hóa từng phần hoặc toàn bộ. Điều này tạo ra hiệu ứng thay thế lao động và tăng hiệu quả kinh tế cho doanh nghiệp.
Minh chứng từ nghiên cứu thực nghiệm và dữ liệu kinh tế
Phân tích số liệu từ sau Chiến tranh Thế giới thứ hai cho thấy tỷ lệ sinh thấp đi kèm với gia tăng số lượng bằng sáng chế liên quan đến công nghệ tiết kiệm lao động và sự mở rộng của các ngành công nghệ cao tại nhiều quốc gia và khu vực đô thị của Hoa Kỳ. Điều quan trọng hơn, nguyên nhân thúc đẩy đổi mới công nghệ chủ yếu đến từ sự thiếu vắng lực lượng lao động trẻ thay vì thiếu hụt lao động chung.
Nghiên cứu này đồng thời phủ nhận quan điểm cho rằng già hóa làm giảm năng lực đổi mới tiên tiến, chứng minh rằng áp lực thị trường do thay đổi nhân khẩu thúc đẩy sáng tạo công nghệ và nâng cao năng suất lao động.
Thách thức phân phối và cảnh báo từ các nhà kinh tế
Dù công nghệ đem lại bước tiến trong năng suất và phát triển kinh tế, Acemoglu cảnh báo về những bất bình đẳng có thể gia tăng do sự biến đổi của thị trường lao động. Sự biến mất của các công việc công nghiệp truyền thống và gia tăng vai trò công nghệ có thể làm gia tăng chênh lệch thu nhập và tài sản xã hội.
Mới đây, Acemoglu cùng khoảng 200 nhà kinh tế khác đã lên tiếng cảnh báo về sức mạnh thay đổi của Trí tuệ nhân tạo, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá đúng tác động xã hội và kinh tế để không để lại hệ quả tiêu cực cho người lao động.
Phân tích của nhóm nghiên cứu trong bài báo "Baby Busts and Growth Booms: Demographic Change and the Macroeconomy" (NBER Working Paper No. 35401) là cơ sở khoa học quan trọng cho việc hiểu rõ hơn mối liên hệ giữa nhân khẩu học và sự tiến bộ công nghệ trong nền kinh tế hiện đại.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Thiếu hụt lao động trẻ thúc đẩy phát triển công nghệ thay thế lao động.
- Công nghệ tự động hóa giúp tăng năng suất bất chấp sự già hóa dân số.
- Các quốc gia già hóa nhanh như Đức, Nhật, Hàn có xu hướng cao đổi mới kỹ thuật số.
- Biến đổi công nghệ có thể làm tăng bất bình đẳng thu nhập và tài sản xã hội.
- Trí tuệ nhân tạo được cảnh báo có thể gây tác động xã hội - kinh tế lớn cần theo dõi.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.















