“Sứ giả ma” từ vũ trụ

Theo nhật báo Le Monde và hãng tin AFP, Hội đồng giải thưởng vinh danh ông Halzen vì những đóng góp quyết định cho Đài quan sát neutrino IceCube và việc phát hiện neutrino năng lượng cao có nguồn gốc vật lý thiên văn. Tại cuộc họp báo ngày 6/10 ở Stockholm, Tổng thư ký Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển Ellen Moons nói giải thưởng năm nay nói về những sứ giả ma từ không gian.

Neutrino là những hạt hạ nguyên tử cực nhỏ, gần như không tương tác với vật chất, có thể xuyên qua cả Trái Đất mà không để lại dấu vết. Chính vì thế, chúng mang theo thông tin nguyên vẹn từ những vùng xa xôi và dữ dội nhất của vũ trụ, nhưng cũng cực kỳ khó bắt.

Khối băng khổng lồ ở Nam Cực

IceCube là một công trình khoa học độc đáo, được Viện Hàn lâm mô tả với những đặc điểm chính:

  • Đài quan sát là một khối băng rộng một kilômét khối nằm dưới lớp băng Nam Cực, được trang bị các cảm biến ánh sáng.
  • Thiết bị cho phép bắt các neutrino đến từ những quá trình giàu năng lượng cực độ ở vũ trụ xa xôi.
  • Theo Viện Hàn lâm, tầm nhìn và vai trò lãnh đạo khoa học của ông Halzen là nền tảng cho đài quan sát.

Giáo sư Eva Olsson, thành viên Ủy ban Nobel Vật lý, giải thích với báo chí rằng giải thưởng này nói về một khối băng khổng lồ đặt ở Nam Cực của địa cầu, nơi cho phép phát hiện neutrino.

Niềm vui bất ngờ của nhà khoa học 82 tuổi

Ông Francis Halzen sinh ra tại thị trấn Tienen, Bỉ, và hiện là giáo sư tại Đại học Wisconsin-Madison của Mỹ. Trả lời qua điện thoại ngay sau khi giải thưởng được công bố, ông bày tỏ sự bất ngờ.

Đó là một bất ngờ lớn, và rõ ràng tôi không hề mong đợi.

- Francis Halzen

Ông cho biết rất vui khi nghe tin về giải thưởng. Ở tuổi 82, sự ghi nhận này đến sau nhiều thập kỷ ông theo đuổi một ý tưởng từng bị coi là táo bạo: biến lớp băng Nam Cực thành một kính thiên văn khổng lồ.

Mùa Nobel 2026

Giải Vật lý là giải Nobel thứ hai của mùa giải năm nay. Hôm 5/10, giải Y học đã được trao cho nhà tâm thần học, thần kinh học người Mỹ Karl Deisseroth cùng hai nhà khoa học Đức Peter Hegemann và Georg Nagel, vì công trình tiên phong trong lĩnh vực quang di truyền, tức điều khiển tín hiệu thần kinh bằng ánh sáng.

Advertisement300 × 250

Năm ngoái, giải Nobel Vật lý thuộc về John Clarke người Anh, Michel Devoret người Pháp và John Martinis người Mỹ nhờ đưa cơ học lượng tử vào ứng dụng. Mùa giải năm nay sẽ tiếp tục với giải Hóa học, Văn học, Hòa bình, và khép lại với giải Kinh tế ngày 12/10.

Cánh cửa mới nhìn ra vũ trụ

Trong nhiều thế kỷ, con người quan sát vũ trụ chủ yếu qua ánh sáng. Thiên văn học neutrino mở ra một “giác quan” mới, cho phép nhìn vào những nơi ánh sáng không thể thoát ra, như lõi của các hiện tượng bùng nổ dữ dội nhất.

Giải Nobel năm nay vì thế không chỉ tôn vinh một cá nhân, mà còn ghi nhận sức mạnh của hợp tác quốc tế và sự kiên trì trong khoa học cơ bản, những nền tảng giúp nhân loại hiểu sâu hơn về nguồn gốc vũ trụ.

Đăng ký bản tin QMVN