Ba cường quốc cùng bàn, ba mục tiêu không giống nhau
Ngày 16/11, Bộ Ngoại giao Trung Quốc ra thông báo chính thức rằng Xi Jinping sẽ tổ chức cuộc gặp nguyên thủ Trung Quốc–Nga–Mỹ với Vladimir Putin và Donald Trump tại Shenzhen vào ngày 19/11. Việc công bố cụ thể thời gian và địa điểm khép lại giai đoạn thảo luận về khả năng tổ chức hội nghị. Dẫu vậy, Bắc Kinh chưa công bố chương trình nghị sự, thời lượng hay một văn kiện dự kiến; vì thế không thể suy luận rằng ba bên đã thống nhất các nhượng bộ chính sách.
Trong bối cảnh APEC họp tại Shenzhen ngày 18–19/11, Donald Trump muốn tạo cơ hội đối thoại về hạn chế kho vũ khí hạt nhân; Vladimir Putin tìm kiếm sự ghi nhận vai trò chiến lược của Nga; còn Xi Jinping có thể thể hiện năng lực triệu tập những đối thủ lớn cùng bàn đối thoại. Theo AP và AFP, Nhà Trắng và Kremlin đã thông báo kế hoạch trước khi Bắc Kinh xác nhận. Các mục tiêu không trùng nhau khiến hình ảnh ba nguyên thủ xuất hiện chung đáng chú ý nhưng không đủ bảo đảm kết quả thực chất.
Hiệp ước đã hết hạn và bài toán ba kho vũ khí
New START, ký năm 2010 giữa Washington và Moscow, từng giới hạn số đầu đạn chiến lược được triển khai và đặt ra khuôn khổ kiểm chứng. Việc hiệp ước hết hạn vào tháng 2/2026 làm dấy lên lo ngại về một giai đoạn thiếu ràng buộc pháp lý giữa hai cường quốc hạt nhân lớn nhất.
Chính quyền Trump muốn một thỏa thuận mới bao gồm Trung Quốc, thay vì nối dài mô hình song phương trước đây.
Trở ngại căn bản nằm ở sự bất cân xứng. Bắc Kinh cho rằng kho vũ khí của mình nhỏ hơn nhiều so với Mỹ và Nga, vì vậy đòi hỏi họ cắt giảm trên một mặt bằng tương đương là thiếu công bằng. Một khuôn khổ thực tế có thể phải khởi đầu từ minh bạch, đường dây liên lạc và biện pháp giảm nguy cơ tính toán sai, trước khi tiến đến giới hạn định lượng. Một quan chức Mỹ được Reuters dẫn lời cũng không kỳ vọng đạt thỏa thuận ngay tại Shenzhen.
Những chủ đề vắng mặt vẫn phủ bóng hội nghị
Ukraine không được dự kiến là chủ đề trọng tâm của cuộc gặp, bởi Washington đang theo đuổi một kênh đàm phán riêng với Kyiv và Moscow. Với Taiwan, Bắc Kinh coi đây là vấn đề cốt lõi liên quan chủ quyền, trong khi Mỹ duy trì quan hệ an ninh với hòn đảo. Không đưa hai hồ sơ ấy vào chương trình nghị sự có thể giúp cuộc gặp tránh bế tắc từ đầu, nhưng cũng khiến các bên liên quan lo rằng tiếng nói của họ sẽ bị để ngoài phòng họp.
Nỗi lo đó dẫn tới phép so sánh với Yalta năm 1945. So sánh mang tính cảnh báo nhiều hơn là sự tương đồng hoàn toàn về hoàn cảnh: APEC trước hết là diễn đàn hợp tác kinh tế của 21 nền kinh tế, không phải một hội nghị phân chia lãnh thổ. Tuy nhiên, hình ảnh ba nguyên thủ cùng xuất hiện vẫn có sức nặng đối với đồng minh, các nước nhỏ và giới đầu tư khi họ đánh giá cách quyền lực lớn ảnh hưởng đến quy tắc quốc tế.
Kết quả nào đáng theo dõi sau những bức ảnh lịch sử?
Thước đo thiết thực không chỉ là cái bắt tay. Giới quan sát cần nhìn xem ba chính phủ có thống nhất được đối thoại chuyên gia về hạt nhân, cơ chế trao đổi dữ liệu hoặc thời hạn cho vòng tiếp xúc tiếp theo hay không. Những bước đi nhỏ, có thể kiểm chứng, sẽ có ý nghĩa hơn một tuyên bố rộng nhưng không có lịch thực hiện.
Bên cạnh cuộc gặp ba bên, Trump và Xi dự kiến có cuộc trao đổi song phương về thương mại trong bối cảnh thỏa thuận đình chiến thuế quan tiến gần thời hạn vào tháng 1. Các vấn đề công nghệ, chuỗi cung ứng và an ninh khu vực có thể tiếp tục được xử lý ở những kênh riêng. Nếu Shenzhen tạo ra một phương pháp đối thoại bền vững mà không gạt bỏ lợi ích của các quốc gia khác, đó đã là một kết quả đáng chú ý trong môi trường cạnh tranh hiện nay.

















