Nghi vấn về sự tồn tại của Homer và bài toán “vấn đề Homer”
“Vấn đề Homer” đề cập đến câu hỏi liệu Homer có thực sự tồn tại hay không và ông có phải là tác giả duy nhất của hai tập thơ sử thi "Iliad" và "Odyssey" hay không. So sánh được đưa ra với trường hợp của William Shakespeare, nhà thơ vĩ đại thời hiện đại, người mà nhiều tác phẩm được cho là kết quả hợp tác hoặc thậm chí do người khác sáng tác dưới bút danh Shakespeare. Sự nghi ngờ về tác giả Shakespeare từng được đề xuất bởi nhiều nhân vật nổi tiếng như Sigmund Freud, Orson Welles và Kenneth Branagh, thậm chí có giả thuyết Francis Bacon hay Nữ hoàng Elizabeth I có liên quan đến bút danh này.
Homer - nhân vật huyền thoại hơn Shakespeare
Bất chấp những nỗ lực tái hiện chân dung Shakespeare qua các tác phẩm nghệ thuật hiện đại như phim "Hamnet" của đạo diễn Chloé Zhao, thì với Homer, vấn đề càng trở nên phức tạp hơn nhiều do khoảng cách thời gian hàng nghìn năm và thiếu chứng cứ xác thực. Tác phẩm của Homer được truyền miệng qua nhiều thế hệ, qua quá trình sao chép, chỉnh sửa và in ấn. Do vậy, nhiều người thời cổ đại coi Homer là thần thánh, trong khi phần lớn các nhà nghiên cứu hiện đại nghi ngờ sự tồn tại của cá nhân này, hoặc cho rằng ông chỉ là người hoàn thiện những truyền thuyết trước đó.
Truyền thuyết Pseudo-Herodot và cuộc đời giả định của Homer
Thông tin về Homer phần lớn dựa vào "Cuộc đời Homer" ("Żywot Homera"), một tác phẩm xưa nay được gán cho sử gia Herodot thế kỷ V TCN nhưng thực chất là của một tác giả giả mạo gọi là Pseudo-Herodot. Tác phẩm này có thể được sáng tác muộn hơn nhiều, vào thế kỷ III hoặc IV sau Công nguyên, mang tính chất chơi chữ và giả thuyết hơn là lịch sử.
Theo Pseudo-Herodot, Homer sinh ra ở Smyrna, là con ngoài giá thú của một phụ nữ ở Argos và sống cùng giáo viên đi đến Ithaca, nơi ông được một người tên Mentor đùm bọc. Trong quá trình trở về, Homer bị mù và sau đó sống bằng nghề thơ ca. Một người tên Testorides đã ghi chép thơ và tự nhận tác phẩm, khiến Homer phải đích thân đến đảo Chios để tạo ra những tác phẩm khác. Homer mất trên đảo Ios khi đi Athens.
Chân dung Homer, nhà thơ mù và sự truyền miệng trong văn học cổ đại
Homer được cho là mù, chứng minh qua ý nghĩa tên gọi và hình tượng nhân vật trong "Odyssey". Trong thời cổ, các bard bị mù được xem như có trí nhớ vượt trội và hát thơ ca truyền miệng trước khi được ghi chép lại, điều này giải thích các biến thể trong văn bản sử thi.
Dù vậy, "Iliad" và "Odyssey" vẫn là những tác phẩm có ảnh hưởng sâu sắc đến văn hóa Hy Lạp và văn học phương Tây sau này, được trích dẫn và nhắc đến bởi các nhà văn lớn như Adam Mickiewicz.
Lịch sử biên soạn và bảo tồn các tác phẩm Homera
Trong thời cổ đại, các tập thơ sử thi được cho là đã được tập hợp và biên soạn tại Athens dưới thời Pizystratus vào cuối thế kỷ VI TCN, như các nhà nghiên cứu và nhà văn La Mã cổ đại Cicero đã nêu. Các bản papyrus từ khoảng 150 TCN cho thấy văn bản đã dần ổn định. Thư viện Alexandria đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành bản chuẩn tác phẩm thông qua công trình của các học giả như Zenodotus, Arystophanes và Aristarche.
Ảnh hưởng và sự công bố tác phẩm Homer trong thời kỳ hiện đại
Thời Phục hưng đánh dấu bước ngoặt khi Demetrios Chalkokondyles xuất bản hai tập thơ Homer tại Florence năm 1488, tuy nhiên Virgil được đọc rộng rãi hơn trong giai đoạn này. Đến thế kỷ XVII và XVIII, nhiều học giả như François Hédelin, Richard Bentley, Giambattista Vico và Friedrich August Wolf đã đưa ra các luận điểm và lý thuyết phức tạp về việc Homer là một cá nhân hay tập hợp nhiều tác giả.
Quan điểm truyền thống và hiện đại về Homer và "Odyssey"
Ngày nay, ý kiến học thuật chia làm hai phe: phe "thuyết thế tục" cho rằng hai tác phẩm là tập hợp nhiều bài thơ ngắn độc lập, trong khi phe "thuyết cốt lõi" tin rằng Homer có sáng tác nguyên bản ngắn gọn, sau đó được mở rộng và sửa đổi qua nhiều thế hệ. Các chi tiết về vũ khí, phong tục tang lễ trong "Iliad" và "Odyssey" cũng phản ánh sự kết hợp của nhiều thời kỳ lịch sử khác nhau, từ thời đại đồ đồng đến thời đại sắt.
Dịch thuật "Odyssey" và những đóng góp tại Ba Lan
Ở Ba Lan, "Odyssey" đã được dịch sang tiếng Ba Lan từ năm 1815 bởi Jacek Idzi Przybylski và tiếp tục được chuyển ngữ bởi các dịch giả nổi tiếng như Józef Wittlin năm 1924 và Jan Parandowski năm 1953. Những bản dịch đương đại gần đây gồm bản của Robert Roman Chodkowski và Antoni Libera, người đã cố gắng chuyển ngữ tác phẩm sang ngôn ngữ hiện đại, tránh phong cách cổ xưa hóa.
Mới nhất là bản dịch của tiến sĩ Anna Maciejewska, xuất bản bởi Nhà xuất bản Homini gần đây, kèm theo phần giới thiệu phong phú của nhiều học giả như Tomasz Mojsik, Aleksandra Klęczar và các tác giả khác, giúp độc giả hiểu sâu sắc hơn về thế giới và bối cảnh của tác phẩm. Tomasz Mojsik cũng là tác giả cuốn "Odyseusz. Nieautoryzowana biografia" phát hành năm ngoái.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Homer có thể là nhân vật huyền thoại hoặc tượng trưng cho nhiều tác giả chứ không phải cá nhân đơn lẻ.
- Hai tập thơ "Iliad" và "Odyssey" trải qua quá trình chỉnh sửa, sao chép qua nhiều thế kỷ, dẫn đến nhiều phiên bản khác nhau.
- Pseudo-Herodot chỉ ra cuộc đời giả định của Homer, nhưng đây là tác phẩm được viết hàng thế kỷ sau, mang tính chất giả thuyết.
- Nhiều học giả thế kỷ XVII-XVIII đã đưa ra các giả thuyết khác biệt về sự tồn tại và tác giả thực sự của tác phẩm Homer.
- Tại Ba Lan, "Odyssey" có lịch sử dịch thuật lâu dài với nhiều bản dịch quan trọng từ thế kỷ XIX đến hiện đại.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.












