Từ lệnh bắt ở Istanbul đến yêu cầu INTERPOL

Ngày 21/8, Bộ trưởng Tư pháp Thổ Nhĩ Kỳ Akın Gürlek thông báo Ankara đã chuyển hồ sơ để đề nghị INTERPOL phát Red Notice đối với Benjamin Netanyahu và Afek Moskovitch. Theo Bộ Tư pháp Thổ Nhĩ Kỳ, vụ án đang được Tòa Hình sự Cấp cao số 11 tại Istanbul thụ lý với 35 bị cáo. Lệnh bắt đối với Netanyahu và Moskovitch đã được ban hành ngày 14/7, tạo cơ sở để Ankara thúc đẩy bước hợp tác cảnh sát quốc tế tiếp theo.

Danh sách cáo buộc do phía Thổ Nhĩ Kỳ nêu gồm tội ác chống loài người, diệt chủng, tước đoạt tự do nghiêm trọng, cố ý gây thương tích, tra tấn, phá hoại tài sản, cướp có tình tiết tăng nặng và chiếm đoạt phương tiện vận tải. Israel bác bỏ cáo buộc diệt chủng và phản ứng gay gắt với động thái của Ankara, cho rằng đây là một chiến dịch chính trị nhằm gây sức ép lên giới lãnh đạo Israel.

Red Notice có sức nặng đến đâu?

Theo INTERPOL, Red Notice là yêu cầu gửi tới cơ quan thực thi pháp luật trên toàn thế giới để xác định vị trí và có thể tạm giữ một người trong khi chờ thủ tục dẫn độ hoặc hành động pháp lý tương tự. Tuy nhiên, INTERPOL nhấn mạnh Red Notice không phải lệnh bắt quốc tế và tổ chức này không có quyền buộc một quốc gia thành viên bắt người có tên trong thông báo.

Advertisement300 × 250

Điều đó khiến tác động thực tế của yêu cầu từ Thổ Nhĩ Kỳ phụ thuộc vào hai bước: trước hết INTERPOL phải xem xét hồ sơ có phù hợp với hiến chương và quy tắc của mình hay không; sau đó từng nước tự quyết định giá trị pháp lý của thông báo theo luật quốc gia và các hiệp định dẫn độ có liên quan. Vì vậy, đây là một đòn bẩy ngoại giao và pháp lý đáng chú ý, nhưng không đồng nghĩa Netanyahu lập tức đối mặt với khả năng bị bắt ở mọi nơi ông tới.

“Chúng tôi sẽ kiên quyết sử dụng mọi phương tiện mà luật pháp quốc gia và quốc tế cho phép.” — Akın Gürlek

Đoàn tàu Global Sumud và điểm tranh chấp trên biển

Reuters đưa tin đoàn Global Sumud Flotilla khởi hành từ miền nam Thổ Nhĩ Kỳ với 54 tàu, chở 426 người từ 39 quốc gia, nhằm đưa viện trợ nhân đạo tới Gaza. Ngày 18/5, ban tổ chức cho biết lực lượng Israel đã chặn 39 tàu khi đoàn còn cách Gaza khoảng 250 hải lý; trong số người bị chặn có 44 công dân Thổ Nhĩ Kỳ. Ankara mô tả hành động này là trái pháp luật, trong khi Israel nói họ đang thực thi phong tỏa hải quân và yêu cầu các tàu quay đầu.

Tranh cãi không chỉ nằm ở việc ai kiểm soát tuyến tiếp cận Gaza mà còn ở cách hai bên diễn giải luật quốc tế, tình trạng nhân đạo và tính hợp pháp của phong tỏa. Israel nói viện trợ vẫn được đưa vào Gaza qua các cơ chế được kiểm soát và viện dẫn yêu cầu an ninh. Những người tổ chức flotilla cho rằng việc đi bằng đường biển là một hành động dân sự nhằm phá thế cô lập và thu hút chú ý quốc tế tới nhu cầu cứu trợ.

Một vụ án phản chiếu sự đổ vỡ của quan hệ song phương

Vụ việc diễn ra trong bối cảnh quan hệ Thổ Nhĩ Kỳ–Israel xuống mức thấp sau cuộc tấn công do Hamas dẫn đầu ngày 7/10/2023 và chiến tranh Gaza sau đó. Ankara nhiều lần chỉ trích chiến dịch quân sự của Israel, trong khi Israel phản đối việc Thổ Nhĩ Kỳ duy trì tiếp xúc với Hamas và cho rằng Tổng thống Recep Tayyip Erdoğan sử dụng ngôn từ thù địch. Thương mại và nhiều kết nối trực tiếp giữa hai nước đã bị thu hẹp mạnh.

Bởi vậy, hồ sơ INTERPOL vừa có nội dung hình sự theo quan điểm của hệ thống tư pháp Thổ Nhĩ Kỳ, vừa mang sức nặng địa chính trị. Nó thử giới hạn của hợp tác cảnh sát xuyên biên giới khi một vụ án đan xen chiến tranh, ngoại giao và những cáo buộc nghiêm trọng nhất của luật quốc tế. Dù kết quả cuối cùng còn phụ thuộc INTERPOL và từng quốc gia, yêu cầu của Ankara cho thấy các cuộc đối đầu ở Gaza tiếp tục lan sang tòa án, ngoại giao và cơ chế pháp lý toàn cầu.

Đăng ký bản tin QMVN