Đưa đại học đến mọi miền Anatolia
Tại sự kiện ở Ankara, ông Erdoğan nhấn mạnh rằng chính phủ đã huy động nguồn lực nhà nước để con em của mọi tầng lớp thu nhập đều có thể học đại học ngay tại thành phố nơi mình sinh sống. Theo ông, mục tiêu là không để con nhà nghèo bị gạt khỏi giảng đường trong khi con nhà giàu được học hành.
*“Chúng tôi đã đưa giáo dục đại học chất lượng đến mọi miền của Anatolia.” — Recep Tayyip Erdoğan*
Ông nói chính phủ đã bãi bỏ học phí đại học, tăng học bổng cho sinh viên đại học, thạc sĩ và tiến sĩ, đồng thời nâng cấp cơ sở hạ tầng và hệ thống số của các trường cũng như ký túc xá. Ông cũng nhắc tới đạo luật được Quốc hội thông qua ngày 30/7, mở lại cánh cửa đại học cho những người trẻ từng phải gián đoạn việc học vì nhiều lý do.
Những con số được nêu ra
Để chứng minh cho chính sách của mình, Tổng thống Erdoğan đưa ra hàng loạt số liệu so sánh giữa thời điểm đảng Công lý và Phát triển (AKP) lên nắm quyền năm 2002 và hiện tại:
- Số trường đại học tăng từ 76 lên 208, phủ khắp 81 tỉnh.
- Số ký túc xá sinh viên tăng từ 190 lên 877.
- Sức chứa ký túc xá tăng từ 182.000 lên 1 triệu giường.
- Phụ nữ chiếm khoảng 47% đội ngũ giảng viên đại học.
Những con số này phản ánh một sự chuyển mình đáng kể về quy mô. Trong hai thập niên, giáo dục đại học ở Thổ Nhĩ Kỳ đã chuyển từ đặc quyền của số ít sang cơ hội của đại chúng, với hàng triệu sinh viên đang theo học, khiến nước này trở thành một trong những hệ thống đại học lớn nhất châu Âu.
“Phản đối mở rộng đại học là phản đối bình đẳng”
Ông Erdoğan bác bỏ những ý kiến cho rằng đại học đã được mở quá tràn lan. Theo ông, giáo dục vẫn là động lực then chốt của sự dịch chuyển xã hội, và phản đối việc mở rộng tiếp cận đại học chẳng khác nào bảo con em công nhân, nông dân hãy ở nguyên vị trí xã hội của cha mẹ.
*“Phản đối việc mở rộng các trường đại học có nghĩa là phản đối cơ hội bình đẳng trong giáo dục.” — Recep Tayyip Erdoğan*
Ông nói chính phủ không muốn những người trẻ phải trì hoãn ước mơ hay bước vào đời với khoảng cách quá xa so với bạn bè đồng trang lứa. Thông điệp này đặc biệt có sức nặng ở các tỉnh miền đông và vùng nông thôn Anatolia, nơi trước đây nhiều gia đình không đủ khả năng cho con lên thành phố lớn học tập.
Quốc tế hóa và quyền lực mềm
Tổng thống cũng bảo vệ chiến lược quốc tế hóa các trường đại học Thổ Nhĩ Kỳ. Ông dẫn ví dụ Mỹ và Anh, những nước thu về nguồn doanh thu lớn từ sinh viên quốc tế và dùng giáo dục như công cụ chính sách văn hóa, thương mại và khoa học. Thổ Nhĩ Kỳ hiện thu hút đông đảo sinh viên từ Trung Á, Trung Đông, Balkan và châu Phi.
*“Nếu ai đó cảm thấy khó chịu khi các trường đại học Thổ Nhĩ Kỳ mở cửa ra thế giới, thì họ không muốn quyền lực mềm của đất nước chúng ta gia tăng.” — Recep Tayyip Erdoğan*
Với Ankara, sinh viên quốc tế không chỉ mang lại nguồn thu, mà còn tạo nên mạng lưới những người am hiểu và có thiện cảm với Thổ Nhĩ Kỳ trên khắp thế giới. Tuy nhiên, một bộ phận dư luận trong nước lo ngại về áp lực lên ký túc xá, chỗ học và nguồn lực công giữa lúc kinh tế khó khăn.
Những tiếng nói hoài nghi
Bên cạnh những thành tựu về quy mô, giới học thuật và phe đối lập nêu nhiều lo ngại. Nhiều trường mới mở ở các tỉnh nhỏ thiếu giảng viên giàu kinh nghiệm, cơ sở nghiên cứu hạn chế, và hiếm khi có mặt trong các bảng xếp hạng quốc tế. Đồng thời, Thổ Nhĩ Kỳ thuộc nhóm nước có tỷ lệ thanh niên không đi học cũng không đi làm cao nhất trong khối OECD, khiến câu hỏi về giá trị thực của tấm bằng trở nên nhức nhối.
Các tổ chức quốc tế cũng nhiều lần bày tỏ lo ngại về tự do học thuật, đặc biệt sau khi hàng nghìn giảng viên bị sa thải bằng sắc lệnh khẩn cấp sau cuộc đảo chính bất thành năm 2016, và sau các cuộc biểu tình phản đối việc bổ nhiệm hiệu trưởng tại Đại học Boğaziçi năm 2021. Chính phủ khẳng định các biện pháp đó nhằm bảo vệ an ninh quốc gia. Cuộc tranh luận vì thế không chỉ là đại học nhiều hay ít, mà là đại học có đủ chất lượng và tự do để thực sự thay đổi số phận người học hay không.
