Một đời bên sông, hai lần nước dữ
Ở thung lũng hẹp gần Edith, cách thị trấn du lịch Pagosa Springs khoảng 40 km về phía nam, Martinez thuộc về một cộng đồng mà nhiều gia đình đã sống qua nhiều thế hệ. Khi trở lại nhà hôm 4/11 sau ca phẫu thuật đầu gối, ông thấy bùn phủ khắp các phòng, nhà kho hư hỏng và hàng rào chăn nuôi biến mất. Một con ngựa chưa được tìm thấy. Nhiều dụng cụ và vật dụng phục vụ công việc thường nhật đã bị dòng nước kéo đi, khiến cuộc sống vốn dựa vào lao động trên đất trở nên mong manh.
Không chỉ những món đồ hỏng, chính ký ức về sự an toàn đã bị xáo trộn. Martinez nói với AP rằng những gia đình có lịch sử một thế kỷ ở thung lũng cũng bị thiệt hại và hầu như không ai dự liệu cảnh tượng ấy. Lần lũ thứ hai ập đến ba ngày sau đợt đầu và nghiêm trọng hơn theo lời ông. Khi những con đường sỏi ngập bùn làm mỗi chuyến đi trở thành cuộc vật lộn, trở về nhà chưa đồng nghĩa với việc đã có thể ở lại.
Không có bảo hiểm, chi phí phục hồi chất chồng
Martinez ước lượng tổn thất tối thiểu 200.000 USD và cho biết ông không mua được bảo hiểm lũ vì ngôi nhà quá gần dòng sông. Đây là lời kể về hoàn cảnh cụ thể của ông, không có nghĩa mọi nhà ở sát sông đều mặc nhiên không thể được bảo hiểm.
Việc xét bảo hiểm, điều khoản bảo vệ và khả năng được hỗ trợ phụ thuộc vào từng hồ sơ cũng như chương trình áp dụng tại địa phương.
Ông và vị hôn thê lần lượt ở nhờ con trai, thuê khách sạn rồi chuyển sang nơi lưu trú ngắn hạn; hai địa điểm ban đầu cũng bị ngập. Chứng từ hỗ trợ khẩn cấp sắp hết khiến nguy cơ không có chỗ ở càng hiện rõ. Chi phí chở phế thải khoảng 300 USD mỗi chuyến, tổng cộng có thể lên tới hàng nghìn USD, trong lúc ông còn đang hồi phục sau phẫu thuật. Đại diện FEMA đã đến chụp ảnh sau trận lũ đầu, nhưng ông vẫn phải chờ thông tin cụ thể về lựa chọn hỗ trợ.
Khi đất màu cũng trôi theo nước
Đối với một trang trại, thiệt hại không kết thúc khi nước rút. Martinez nhận ra lớp đất mặt màu mỡ đã bị cuốn đi, thay bằng cát và đá. Nếu đồng cỏ không kịp hồi phục, ông sẽ khó có thức ăn cho những con vật còn lại trong năm tới. Điều đó biến việc sửa chữa chuồng trại thành một bài toán lớn hơn: có tiếp tục duy trì được nghề nghiệp và lối sống của cả gia đình hay không.
Đây cũng là nghịch lý chung ở Tây Nam nước Mỹ: mưa lớn có thể bổ sung lượng nước bị thiếu sau nhiều tháng hạn hán nhưng cùng lúc làm hư hại đường sá, cầu cống và đất sản xuất. Đài Colorado Public Radio ghi nhận các lệnh sơ tán cùng việc đóng nhiều tuyến đường vào đầu tháng 11; Cơ quan Khí tượng Quốc gia tiếp tục cảnh báo nguy cơ ngập do đất đã bão hòa nước. Một trận thiên tai vì vậy có thể tạo ra nhiều lớp khủng hoảng kéo dài, từ nhà ở đến giao thông và chăn nuôi.
Phục hồi cần nhiều hơn một ngày nắng
Những gia đình trở về sau sơ tán cần nơi ở tạm, phương tiện dọn dẹp, nguồn tài chính để sửa chữa và thông tin rõ ràng về cứu trợ. Với người già hoặc vừa trải qua phẫu thuật như Martinez, yêu cầu lao động nặng để dọn bùn càng khó thực hiện. Sự giúp đỡ của người thân, hàng xóm và các cơ quan công có thể quyết định tốc độ hồi phục, nhưng không nên được xem như thay thế cho giải pháp dài hạn về bảo hiểm và quản trị rủi ro lũ.
Các nhà khoa học được AP dẫn lời cho rằng El Niño mạnh đang làm tăng khả năng xảy ra mưa lớn tại một số vùng miền nam nước Mỹ. Tuy nhiên, không thể quy tất cả mức độ tàn phá của một trận lũ riêng lẻ cho một yếu tố khí hậu duy nhất. Thách thức trước mắt là nhận diện vùng dễ tổn thương, cải thiện cảnh báo và giúp những gia đình ít nguồn lực không bị bỏ lại trong giai đoạn tái thiết. Với Martinez, câu hỏi đau đáu không chỉ là dựng lại hàng rào, mà là liệu bình thường có thể trở lại như cũ.
