Hoạt động ngoài giờ của tòa án: nhu cầu cấp thiết tại Ấn Độ
Ngày 14/7, Tòa án Tối cao Ấn Độ quyết định xem xét đơn kiện của luật sư Maheravish Rein đề nghị xây dựng quy trình chung nhằm thiết lập các phiên tòa làm việc liên tục bất kể ban ngày hay ban đêm. Mục tiêu là để mọi công dân có thể tiếp cận tòa án hiến pháp và tòa án tối cao bang trong các vụ kiện liên quan đến quyền sống và tự do mà không bị giới hạn bởi giờ hành chính. Đơn kiện được gửi trong bối cảnh những báo cáo về bắt giữ trái phép vào đêm khuya, giam giữ phi pháp, phá dỡ nhà cửa lúc sáng sớm, trục xuất, bạo hành trong nhà giam và các hành vi lạm quyền gia tăng.
Từ năm 1986, một phán quyết của Tòa án về vụ Bihar Legal Support Society nhấn mạnh Tòa án Tối cao là "tòa án của nhân dân" và phải hiện thực hóa nguyện vọng của hàng triệu người. Tuy nhiên, qua 40 năm, cấu trúc hiện nay vẫn ràng buộc tiếp cận công lý vào giờ hành chính, ngày làm việc và bảng chấm công nghỉ phép hạn chế. Do đó, trong những tình huống khẩn cấp xảy ra ngoài giờ, như ban đêm, cuối tuần hay ngày lễ, người dân rất khó tiếp cận sự bảo vệ của tòa án kịp thời, điều này dễ dẫn đến hậu quả không thể khắc phục trước khi họ kịp nộp đơn kiện.
Quyền tiếp cận công lý suốt 24 giờ và mô hình quốc tế
Luật sư Maheravish Rein cho rằng Hiến pháp không ngủ, các quyền cơ bản không thể bị giới hạn bởi giờ làm việc của tòa án. Trong khi quyền lực hành pháp có thể hoạt động vào bất cứ giờ nào, việc bảo vệ quyền tự do phải được đảm bảo liên tục.
Nhiều quốc gia như Vương quốc Anh, Singapore, Thụy Điển và Mỹ đã thiết lập hệ thống xét xử ngoài giờ tích hợp nền tảng số hóa hiện đại. Tại Ấn Độ, bang Kerala từng khai trương tòa án trực tuyến hoạt động 24/7 nhằm giảm tồn đọng hồ sơ và giảm thời gian xét xử, tuy nhiên mô hình này chưa được áp dụng rộng rãi trong các tòa án hiến pháp toàn quốc.
Khó khăn và quy trình đặc biệt để mở phiên tòa ngoài giờ
Hiện tại, quy định của Tòa án Tối cao Ấn Độ chỉ giới hạn giờ hành chính làm việc, trong đó trên nguyên tắc không nhận hồ sơ sau 16h30 từ thứ Hai đến thứ Sáu và 12h trưa ngày thứ Bảy, trừ những trường hợp khẩn cấp do Chánh án Ấn Độ quyết định mở rộng giờ làm việc. Tuy nhiên, không có quy định cụ thể cho các phiên xét xử ban đêm, cuối tuần hay ngày lễ, khiến tòa án chỉ có thể hoạt động ngoài giờ trong những hoàn cảnh đặc biệt và phụ thuộc sáng kiến cá nhân của thẩm phán.
Khi có yêu cầu khai phiên toà ngoài giờ, luật sư phải nộp thư yêu cầu nêu rõ tính cấp thiết như nguy cơ bắt giữ hoặc hành vi vi phạm hiến pháp sắp xảy ra. Thư và đơn kiện được gửi lên Văn phòng Chánh án để xem xét. Nếu được chấp thuận, Chánh án sử dụng quyền chủ động lập ban hội thẩm để giải quyết vụ việc, đồng thời thông báo cho chính quyền có liên quan.
Những phiên tòa xét xử ngoài giờ đáng chú ý trong lịch sử
Trong những năm gần đây, Tòa án Tối cao và các Tòa án bang đã nhiều lần triệu tập phiên xét xử lúc khuya nhằm bảo vệ người bị tử hình, xử lý tranh cãi chính trị hoặc bảo vệ quyền lợi các nạn nhân bạo động. Ví dụ, Tòa án Delhi có phiên họp nửa đêm năm 2020 dưới sự chủ trì của Thẩm phán S. Muralidhar nhằm thúc giục cảnh sát bảo vệ nạn nhân bạo loạn được chăm sóc y tế. Ngoài ra, năm 2015, tòa đã họp vào lúc nửa đêm để quyết định về án tử hình của Yakub Memon - một kẻ khủng bố Mumbai, nhưng đơn xin hoãn tử hình của ông ta đã bị bác bỏ.
Cũng có trường hợp phiên tòa đặc biệt được tổ chức vào ngày thứ Bảy để xử lý hồ sơ của những người bị giam giữ lâu dài như giáo sư G.N. Saibaba trong một vụ án về liên kết Maoist. Sự nhanh nhạy của tòa án trong những phiên họp khẩn cấp cũng đã gây tranh cãi, như việc ưu tiên giải quyết vụ bào chữa của nhà báo Arnab Goswami đã dấy lên tranh luận trong giới luật sư về sự bất bình đẳng tiếp cận công lý giữa các nhóm đối tượng khác nhau.
Một phiên họp khẩn cấp khác vào ngày thứ Bảy năm 2019 do Chánh án Ranjan Gogoi chủ trì để xem xét khiếu nại quấy rối tình dục đối với ông này, gây nhiều chỉ trích về xung đột lợi ích khi người đứng đầu tòa án tự mình dẫn dắt phiên tòa.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Tòa án Tối cao Ấn Độ đang cân nhắc tổ chức phiên tòa suốt 24/7 để đảm bảo quyền công dân trong các trường hợp khẩn cấp.
- Quy định hiện hành chỉ cho phép làm việc trong giờ hành chính, thiếu chuẩn mực cho xử lý vụ án ngoài giờ đặc biệt.
- Một số quốc gia đã áp dụng mô hình tòa án hoạt động liên tục và tích hợp công nghệ số để đáp ứng nhu cầu khẩn cấp.
- Các phiên tòa nửa đêm từng được tổ chức để bảo vệ quyền lợi bị đe dọa, nhưng vẫn còn nhiều tranh cãi về tính minh bạch và công bằng.
- Việc xây dựng hệ thống tòa án làm việc liên tục sẽ giúp ngăn chặn các hành vi lạm quyền và bảo vệ quyền con người hiệu quả hơn.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.












