Ấn Độ - Thủ đô tiểu đường với đại dịch chuyển hóa toàn quốc

Ấn Độ hiện là quốc gia ghi nhận tỷ lệ tiểu đường cao nhất thế giới, đang chìm sâu trong một đại dịch chuyển hóa nghiêm trọng. Trước đây, tiểu đường type 2 được xem là căn bệnh của tầng lớp thượng lưu. Tuy nhiên, hiện nay đại dịch này đã lan rộng khắp mọi tầng lớp xã hội, mọi vùng miền và lứa tuổi khác nhau. Kể từ những năm 1990, số người mắc căn bệnh này tại Ấn Độ tăng gấp ba lần, vượt qua cả Trung Quốc và Mỹ về tỷ lệ mắc bệnh.

Điều này đặt ra nhiều câu hỏi về nguyên nhân, liệu sự thay đổi trong chế độ ăn uống, hay yếu tố di truyền đặc trưng dân tộc, hoặc các tác động môi trường đóng vai trò chủ đạo. Sự gia tăng nhanh chóng và quy mô lớn này đòi hỏi phải có nghiên cứu sâu sắc để hiểu cơ chế đặc biệt khiến người Ấn Độ càng dễ bị tổn thương trước tiểu đường.

Vai trò của chế độ ăn trong bệnh tiểu đường

Trước đây, quan niệm phổ biến cho rằng văn hóa ẩm thực Ấn Độ truyền thống chủ yếu dựa vào thực phẩm tự nấu, nhiều thực vật, tương đối lành mạnh. Song những dữ liệu y tế cộng đồng gần đây đã bác bỏ cái nhìn này. Cơm gạo trắng, món ăn nền tảng và phổ biến, được tiêu thụ đến 2-3 lần mỗi ngày dưới nhiều hình thức khác nhau, là một trong những nguyên nhân chính góp phần làm tăng đường huyết.

Bên cạnh đó, sự thay đổi nhanh chóng trong vài thập kỷ gần đây đã làm gia tăng khẩu phần thức ăn chế biến sẵn chứa nhiều carbohydrate đơn giản và chất béo không lành mạnh. Các số liệu quan trọng từ nghiên cứu dịch tễ học ICMR-INDIAB chỉ ra rằng hiện có hơn 101 triệu người trưởng thành tại Ấn Độ mắc tiểu đường, thêm 136 triệu người đang ở giai đoạn tiền tiểu đường, tổng cộng khoảng 237 triệu người có rối loạn đường huyết, với tiểu đường type 2 chiếm ưu thế.

Tác động của căng thẳng lên thói quen ăn uống và nguy cơ tiểu đường

Một yếu tố hành vi không thể bỏ qua là tình trạng căng thẳng kéo dài, khiến nhiều người tìm đến các phương pháp đối phó không lành mạnh. Điển hình là ăn theo cảm xúc, với xu hướng thưởng thức các thực phẩm ngọt, bột đường và chất béo cao để tìm sự an ủi và giải phóng dopamine.

Advertisement300 × 250

Trong trạng thái căng thẳng, sự nhận thức về dinh dưỡng giảm sút, khiến việc ăn uống thất thường, tăng các bữa phụ và giảm các bữa chính cân bằng, làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường type 2 thông qua nhiều cơ chế liên kết chặt chẽ. Việc tiêu thụ nhiều đường huyết và carbohydrate gây sóng gợn đường huyết nhanh và liên tục, kích thích tuyến tụy bài tiết nhiều insulin. Trải qua thời gian, tế bào trở nên đề kháng với insulin, hình thành căn nguyên quan trọng dẫn đến tiểu đường type 2.

Tuyến tụy bị quá tải do phải tăng cường tiết insulin khi đề kháng trở nên nặng hơn, cùng với lượng lớn chất béo và đường, phối hợp với hormone căng thẳng cortisol thúc đẩy tích tụ mỡ nội tạng quanh cơ quan nội tạng, làm trầm trọng thêm rối loạn chuyển hóa trong một vòng luẩn quẩn có hại.

Sự liên kết giữa chuyển hóa và các rối loạn tâm thần

Cơ thể người vận hành như một hệ thống sinh hóa phức tạp, trong đó các cơ chế điều chỉnh và phản hồi chéo phối hợp chặt chẽ. Sự giao thoa giữa chức năng não và chuyển hóa ngoại vi thông qua các tín hiệu thần kinh nội tiết là điều không thể tách rời.

Một hệ thống điển hình là trục dưới đồi - tuyến yên - thượng thận (HPA), việc rối loạn trục này được chứng minh là liên quan chặt chẽ đến các bệnh tâm thần. Do đó, tần suất mắc đồng thời các rối loạn tâm thần và bệnh chuyển hóa như béo phì, tiểu đường type 2 là rất phổ biến.

Các nghiên cứu gần đây chỉ ra người bị rối loạn lưỡng cực, tâm thần phân liệt, trầm cảm nặng thường gặp sự suy giảm trong điều hòa đường huyết, chuyển hóa lipid và chức năng tự động. Mối liên hệ này là hai chiều bởi khi chức năng chuyển hóa bị rối loạn có thể làm tăng viêm thần kinh và stress oxy hóa trong não, làm nặng thêm triệu chứng tâm thần và thúc đẩy suy giảm nhận thức.

Ý nghĩa của mô hình chăm sóc tích hợp tại Ấn Độ

Tại Ấn Độ, sự phối hợp liên ngành trong chăm sóc bệnh nhân còn hạn chế, đặc biệt với những bệnh nhân vừa có bệnh tâm thần vừa có rối loạn chuyển hóa. Sự thiếu liên kết này làm tổn hại đến hiệu quả điều trị vì sức khỏe tâm thần có thể gây ra tiểu đường, và tiểu đường không được kiểm soát cũng làm gia tăng áp lực tâm lý.

Do đó, việc thúc đẩy hợp tác giữa các chuyên gia nội tiết và chuyên gia tâm thần là cực kỳ cần thiết để mang lại kết quả điều trị tốt nhất. Các phương pháp tích hợp như cùng hội chẩn hoặc mô hình một hội đồng chuyên gia kết hợp vừa hỗ trợ chữa trị toàn diện vừa giúp phá bỏ các định kiến văn hóa sâu sắc. Khi đồng thời chú trọng sức khỏe thể chất và tâm thần, các bác sĩ có thể thay đổi nhận thức sai lệch của bệnh nhân về nguyên nhân triệu chứng, hướng họ nhận ra vấn đề tâm thần đi kèm thay vì chỉ quy cho "đường huyết cao".

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Ấn Độ hiện là quốc gia có tỷ lệ tiểu đường cao nhất thế giới với hơn 101 triệu người mắc bệnh.
  • Thói quen tiêu thụ gạo trắng và thực phẩm chế biến sẵn giàu carbohydrate đơn giản góp phần làm tăng nguy cơ tiểu đường.
  • Căng thẳng mãn tính kích thích hành vi ăn uống không lành mạnh, dẫn đến tăng đường huyết và đề kháng insulin.
  • Sự rối loạn trong hệ thần kinh nội tiết có liên hệ chặt chẽ với các bệnh lý tâm thần và chuyển hóa.
  • Mô hình chăm sóc tích hợp giữa chuyên gia nội tiết và tâm thần giúp cải thiện kết quả điều trị và giảm kỳ thị bệnh nhân.

Đăng ký bản tin QMVN