Lời kể sau gần bốn thập kỷ im lặng
Trong loạt podcast tám tập SAS: The Shadow War do Aurra và Independent Studios thực hiện, ông Ed – chỉ huy chiến thuật phụ trách các binh sĩ trên thực địa – lần đầu kể chi tiết về Chiến dịch Flavius. Ông vẫn dùng tên giả và giọng nói được ngụy trang, vì lo ngại cho an toàn của bản thân và gia đình.
“Mệnh lệnh dành cho chúng tôi là ưu tiên tuyệt đối hỗ trợ cảnh sát và bắt giữ họ nếu có thể.” — Ed
Theo ông, vũ lực gây chết người chỉ được phép sử dụng khi có mối đe dọa tức thời đến tính mạng và không còn cách nào khác để ngăn chặn. Đây cũng là quy tắc giao chiến “Thẻ Vàng” áp dụng cho mọi binh sĩ hoạt động trên lãnh thổ Anh, dù ở Bắc Ireland hay Gibraltar.
Giả định sai lầm từ bài học Enniskillen
Tình báo Anh biết rõ danh tính nhóm IRA và mục tiêu của họ: lễ đổi gác trước dinh Thống đốc Gibraltar, gần một trường học và một viện dưỡng lão. Nhưng họ không biết quả bom sẽ được kích nổ thế nào. Rút kinh nghiệm từ vụ đánh bom Enniskillen bốn tháng trước – khi một quả bom hẹn giờ giết chết 11 người, phần lớn là dân thường – giới tình báo cho rằng IRA sẽ dùng thiết bị điều khiển từ xa để chọn đúng thời điểm binh sĩ đi qua.
“Chúng tôi không có lý do gì để nghi ngờ những gì được thông báo về cơ sở của chiến dịch.” — Ed
Các binh sĩ được dặn rằng một hoặc nhiều thành viên IRA có thể mang theo nút kích nổ, và chiếc xe do Savage đỗ có thể chứa bom. Chính những giả định ấy định hình mọi quyết định chỉ trong tích tắc sau đó.
Những giây định mệnh gần trạm xăng
Khoảng 15 giờ ngày 6/3/1988, hai binh sĩ SAS tiếp cận McCann và Farrell gần một trạm xăng Shell. Theo lời khai, khi McCann đột ngột đưa tay ngang người và Farrell dường như với tới túi xách, họ tin rằng hai người đang lấy vũ khí hoặc thiết bị kích nổ và đã nổ súng.
Gần đó, Savage quay lại khi hai binh sĩ khác áp sát, và cũng bị bắn sau một cử động bị cho là đáng ngờ. Cả ba thiệt mạng trong vài giây.
Sự thật sau đó cho thấy họ không có vũ khí, không có thiết bị kích nổ, và chiếc xe ở Gibraltar không chứa bom. Tuy vậy, âm mưu của IRA là có thật: cảnh sát Tây Ban Nha sau đó tìm thấy tại Marbella một chiếc xe chứa 64 kg chất nổ Semtex, được gắn hai bộ hẹn giờ chứ không phải thiết bị điều khiển từ xa.
Những phán quyết pháp lý chia rẽ
Các cuộc điều tra kéo dài nhiều năm và cho ra những kết luận không đồng nhất:
- Phiên điều tra tử vong kéo dài 19 ngày kết luận vụ bắn là hợp pháp với tỷ lệ 9 phiếu thuận, 2 phiếu chống.
- Năm 1995, Tòa án Nhân quyền châu Âu bác cáo buộc rằng nhà nước Anh cố ý cử SAS đi hành quyết ba người.
- Tuy nhiên, với tỷ lệ 10-9, tòa kết luận Anh vi phạm Điều 2 về quyền được sống vì chiến dịch không được lên kế hoạch và kiểm soát đủ cẩn trọng.
Phim tài liệu Death on the Rock của Thames Television càng làm tranh cãi thêm gay gắt khi thách thức phiên bản chính thức. Ông Ed tiết lộ SAS khi đó đã thuê luật sư riêng, vì lo các binh sĩ có thể bị “đẩy ra làm vật tế thần” nếu bức tranh tình báo không được trình bày trước tòa.
Chuỗi bạo lực và bài học hòa giải
Chiến dịch Gibraltar khơi mào một phản ứng dây chuyền. Mười ngày sau, tay súng trung thành Michael Stone tấn công đám tang của ba thành viên IRA ở Belfast, giết chết ba người. Ba ngày tiếp theo, hai hạ sĩ quân đội Anh mặc thường phục bị IRA giết khi vô tình lái xe vào đoàn tang lễ. Chỉ trong 13 ngày, tám người đã chết. Năm 1990, IRA còn bắn bị thương cựu Thống đốc Gibraltar, Sir Peter Terry, để trả thù.
“Nhiệm vụ của quân đội không phải là dùng vũ lực để giải quyết một tình huống như Xung đột Bắc Ireland.” — Ed
Theo ông Ed, vai trò của quân đội chỉ là giữ trật tự cho đến khi tìm được giải pháp chính trị. Vào năm 1988, giải pháp ấy còn cách hơn một thập kỷ – một lời nhắc rằng súng đạn có thể kìm hãm bạo lực, nhưng chỉ đối thoại mới chấm dứt được nó.

















