Hungary công bố hồ sơ mật vụ thời cộng sản, một cuốn sách cáo buộc ông Orbán từng là người cung cấp tin

Cơ sở dữ liệu trực tuyến chứa khối lượng tài liệu tương đương khoảng năm km giá sách, hứa hẹn giải đáp những câu hỏi đã ám ảnh nhiều gia đình và xã hội Hungary suốt nhiều thập kỷ. Một số con số đáng chú ý gồm:

Hồ sơ cho biết thời điểm và người tuyển mộ, bí danh, hoạt động của từng người cung cấp tin và việc họ tham gia tự nguyện hay bị ép buộc. Các hồ sơ chi tiết hơn sẽ được công bố trước tháng 2, nhưng thông tin về sức khỏe, nghiện ngập và xu hướng tính dục sẽ được che đi.

Phát biểu trước Quốc hội, Thủ tướng Péter Magyar cho rằng việc công bố giúp trả món nợ đối với những người từng bị theo dõi, bị tống tiền và bị hủy hoại cuộc đời. Ông cáo buộc các chính phủ tiền nhiệm hứa công khai hồ sơ nhưng khi nắm quyền lại cấu kết với tàn dư chế độ cũ để giữ bí mật và lạm dụng thông tin cho mục đích chính trị.

*“Họ đã liên kết với nhau để phá hoại các nỗ lực làm sáng tỏ quá khứ và ngăn hồ sơ mật vụ phản ánh trung thực những tội ác đã xảy ra.” — Péter Magyar*

Tại kho lưu trữ lịch sử của cơ quan an ninh quốc gia, ông Magyar kêu gọi người dân tiếp nhận thông tin với sự tôn trọng và lòng trắc ẩn, đồng thời cảnh báo rất nhiều gia đình sẽ phải đối mặt với những sự thật khó khăn trong những ngày tới.

Các nhà sử học cảnh báo việc một cái tên xuất hiện trong hồ sơ không có nghĩa người đó thực sự đã báo cáo về đồng bào mình. Trong nhiều trường hợp, chỉ một phần dữ liệu còn sót lại, không có mô tả về việc họ có được tuyển mộ hay đã làm gì.

Phần lớn tài liệu về chương trình giám sát quy mô lớn này đã bị tiêu hủy có chủ đích trong cuộc nổi dậy năm 1956 và khi chế độ cộng sản sụp đổ năm 1989. Trước đây, người dân Hungary chỉ có thể yêu cầu kiểm tra kho lưu trữ để biết mình có bị theo dõi hay người thân có từng là người cung cấp tin hay không.

Việc công bố hồ sơ diễn ra cùng lúc với cuốn sách mới của nhà báo điều tra Szabolcs Panyi, cáo buộc ông Orbán từng cung cấp thông tin về các đồng đội trong thời gian thực hiện nghĩa vụ quân sự năm 1981. Cuốn sách dựa trên lời kể của ông Miklós Németh, Thủ tướng cộng sản cuối cùng của Hungary, người cho biết năm 1990 ông được cho xem ba bản báo cáo viết tay được cho là của ông Orbán gửi cơ quan an ninh.

Ông Orbán bác bỏ các cáo buộc và đăng tải trên mạng xã hội một số tài liệu được cho là cho thấy ông đã từ chối lời mời làm người cung cấp tin và sau đó bị theo dõi. Tên ông không xuất hiện trong các hồ sơ được công bố. Cáo buộc này đặc biệt nhạy cảm vì ông Orbán vẫn coi thời gian nghĩa vụ quân sự, khi ông nhiều lần bị kỷ luật vì bất tuân, là bước ngoặt trên con đường trở thành nhà hoạt động chống chế độ cuối thập niên 1980.

Việc công khai hồ sơ mật vụ đánh dấu bước đi quan trọng trong quá trình Hungary đối diện với quá khứ cộng sản, điều mà nhiều nước Trung và Đông Âu khác như Đức đã thực hiện từ lâu.

Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra những thách thức lớn về bảo vệ quyền riêng tư, tránh quy kết sai và ngăn chặn việc sử dụng thông tin vào mục đích chính trị. Cách xã hội Hungary tiếp nhận những sự thật này sẽ quyết định liệu việc công bố mang lại hòa giải hay chia rẽ.