Tiêu dùng nội địa - Động lực chính của tăng trưởng kinh tế Mỹ

Sau các cuộc tấn công khủng bố 11/9, Tổng thống Mỹ George W. Bush từng kêu gọi người dân đi mua sắm nhằm kích thích kinh tế. Mặc dù thời điểm đó bị chỉ trích là khuyến khích chi tiêu vô trách nhiệm, đặc biệt sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008, thực tế là tiêu dùng hộ gia đình đã luôn là trụ cột động lực tăng trưởng kinh tế Mỹ trong nhiều thập kỷ. Trong 20 năm qua, tiêu dùng hộ gia đình trung bình chiếm khoảng 56% tổng mức tăng trưởng GDP hàng năm của Mỹ, phản ánh cấu trúc kinh tế đặc biệt của quốc gia này.

Vai trò của đồng USD như một đồng dự trữ thế giới đã tạo điều kiện cho Mỹ duy trì thâm hụt tài khoản vãng lai dài hạn, khi cung cấp đồng tiền này cho thế giới. Điều này giúp đồng USD duy trì giá trị cao, làm cho hàng xuất khẩu của Mỹ trở nên đắt đỏ hơn, nhập khẩu tăng lên, góp phần vào sự suy giảm sản xuất trong nước.

Chính sách thúc đẩy tiêu dùng và năng lượng giá rẻ

Không chỉ phụ thuộc vào vị thế của đồng USD, các nhà hoạch định chính sách Mỹ còn sử dụng nhiều công cụ để kích thích tiêu dùng. Ví dụ, trong lĩnh vực nhà ở, chính phủ cung cấp các khoản giảm thuế, trợ cấp và hỗ trợ nợ vay thế chấp, giúp người dân tận dụng giá trị nhà làm tài sản thế chấp để vay vốn nhằm tăng chi tiêu.

Advertisement300 × 250

Chính phủ Mỹ cũng giảm thiểu rủi ro cho ngành tài chính thông qua các biện pháp hỗ trợ tín dụng và thanh khoản, tạo ra một nền văn hóa tài chính khuyến khích tiêu dùng vượt quá khả năng tài chính cá nhân. Điều đặc biệt quan trọng là chính sách năng lượng cũng đóng vai trò then chốt trong thúc đẩy tiêu dùng.

Phong cách sống Mỹ sử dụng năng lượng ở mức cao với nhà cửa rộng lớn cần nhiều năng lượng xây dựng, sưởi ấm và làm mát. Người Mỹ sử dụng nhiều ô tô, đi xa và tiêu thụ nhiều loại thịt cũng như hàng hóa có cường độ phát thải cacbon cao hơn nhiều so với phần còn lại của thế giới. Ngoài ra, chính quyền đã hỗ trợ ngành dầu khí hơn một thế kỷ qua, thông qua các ưu đãi thuế đối với chi phí khoan thăm dò vô hình. Việc này khuyến khích sản xuất vượt xa nhu cầu, dẫn tới giá nhiên liệu hóa thạch bị định giá thấp hơn giá trị thực tế một cách có hệ thống.

Chuyển dịch năng lượng và thử thách chính sách hiện tại

Giá năng lượng cho các hộ gia đình Mỹ đang gia tăng, trong khi chi phí năng lượng tái tạo lại giảm mạnh. Tuy nhiên, Tổng thống Donald Trump lại nhầm lẫn giữa năng lượng giá rẻ với nhiên liệu hóa thạch và thúc đẩy chính sách "drill, baby, drill" nhằm tăng sản lượng dầu khí. Luật One Big Beautiful Bill Act (OBBBA) dưới thời Trump gia tăng trợ cấp cho ngành dầu khí và loại bỏ hầu hết các khoản ưu đãi thuế từ Đạo luật Giảm lạm phát (IRA) của chính quyền Biden nhằm thúc đẩy năng lượng sạch.

Nghiên cứu từ phòng thí nghiệm ZERO của Đại học Princeton cho thấy OBBBA có thể làm tăng chi phí năng lượng cho các hộ gia đình và doanh nghiệp Mỹ tới 28 tỷ USD vào năm 2030. Sau một năm áp dụng, dự báo này bắt đầu hiện thực, đặc biệt khi các cú sốc cung ứng như chiến tranh Iran và sự bùng nổ trung tâm dữ liệu AI khiến giá năng lượng tăng cao.

Năm ngoái, trung tâm dữ liệu chiếm khoảng một nửa nhu cầu điện mới ở Mỹ và dự kiến chi phí tiền điện của người tiêu dùng có thể tăng tới 25% ở một số khu vực vào năm 2030. Trong khi đó, giá năng lượng tái tạo như gió và mặt trời đã giảm lần lượt 53% và 41% so với nhiên liệu hóa thạch trong năm 2024.

Năng lượng tái tạo: Chìa khóa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững

Việc tắc nghẽn kéo dài ở eo Hormuz làm gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung dầu khí toàn cầu thúc đẩy các quốc gia trên thế giới chuyển đổi sang năng lượng xanh, mà chủ yếu là công nghệ sản xuất ở Trung Quốc. Dù vậy, nhu cầu xe điện của người Mỹ cũng tăng mạnh cùng với áp lực lạm phát.

Mô hình tăng trưởng của Mỹ dựa vào tiêu dùng không thể tiếp tục vận hành dựa trên nhiên liệu hóa thạch. Để duy trì phát triển, Mỹ cần học theo các nước khác trong việc đẩy mạnh năng lượng tái tạo. Việc tái khởi động Đạo luật Giảm lạm phát (IRA), vốn tập trung vào việc tăng cường năng lượng sạch và giá rẻ, là bước đi đầu tiên hợp lý.

Một số nhà hoạch định chính sách tại Mỹ và Liên minh châu Âu lo ngại công nghệ xanh của Trung Quốc tiềm ẩn rủi ro an ninh, với EU từng cấm sử dụng biến tần của Trung Quốc. Giải pháp tối ưu là hiện đại hóa sản xuất nội địa các bộ phận rủi ro cao như biến tần, đồng thời tiếp tục nhập khẩu các bộ phận chi phí thấp và an toàn như pin mặt trời.

Chính sách của chính quyền Trump từ chối năng lượng sạch không chỉ tốn kém về tài chính mà còn đe dọa tăng trưởng kinh tế lâu dài của nước Mỹ. Việc cố tình bỏ qua năng lượng tái tạo khi giá nhiên liệu hóa thạch biến động tăng cao sẽ làm phá vỡ mô hình tăng trưởng dựa vào năng lượng rẻ đã gắn liền với kinh tế Mỹ nhiều thập niên qua.

Daniel Driscoll , Giảng viên Xã hội học tại Đại học Virginia và là Nhà nghiên cứu không thường trú của Viện Roosevelt, tác giả cuốn sách sắp xuất bản "Why Carbon Taxes Failed" (OXFORD University Press, tháng 8/2026). Bài viết do Project Syndicate phân phối.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Tiêu dùng hộ gia đình chiếm khoảng 56% tăng trưởng GDP Mỹ trong 20 năm qua.
  • Đồng USD giữ vai trò tạo điều kiện duy trì thâm hụt tài khoản vãng lai lâu dài của Mỹ.
  • Chính sách năng lượng và trợ cấp nhiên liệu hóa thạch đã làm giá năng lượng Mỹ thấp hơn, khuyến khích tiêu dùng cao.
  • Luật OBBBA làm tăng chi phí năng lượng cho hộ gia đình và doanh nghiệp Mỹ, trái chiều với xu hướng giảm giá năng lượng tái tạo.
  • Mỹ cần đẩy mạnh năng lượng tái tạo và tái khởi động Đạo luật Giảm lạm phát để duy trì tăng trưởng bền vững.

Đăng ký bản tin QMVN