Cuộc xung đột Mỹ - Iran và những đòn tấn công vào cơ sở dân sự
Trong bối cảnh căng thẳng chồng chất ở eo biển Hormuz, Mỹ và Iran liên tiếp thực hiện các cuộc tấn công nhằm hạn chế quyền thống trị quân sự của nhau. Mỹ tập trung tấn công vào khu vực phía Nam Iran và một số nơi khác, trong khi Tehran đáp trả bằng các cuộc tấn công vào căn cứ quân sự Mỹ tại các quốc gia láng giềng thuộc vùng Vịnh và Jordan. Tuy nhiên, bên cạnh các mục tiêu quân sự, nhiều hạ tầng dân sự của hai bên cũng bị thiệt hại, đặt ra nghi vấn về vi phạm luật quốc tế liên quan đến bảo vệ dân thường và cơ sở hạ tầng.
Từ khi các đòn tấn công tái diễn vào giữa tháng 7 năm 2026, ít nhất 50 người thiệt mạng và 500 người bị thương tại Iran. Dù Mỹ tuyên bố các cuộc tấn công chỉ nhằm vào các cơ sở quân sự và hậu cần, giới chuyên gia và quan sát ghi nhận nhiều mục tiêu dân sự tại nhiều địa phương bị ảnh hưởng, từ bệnh viện, cảng biển đến các nhà máy điện và cầu đường quan trọng.
Luật quốc tế về cơ sở dân sự trong xung đột vũ trang
Theo Công ước Geneva năm 1949 và các Nghị định thư bổ sung năm 1977, việc tấn công các cơ sở dân sự là hành vi bị nghiêm cấm tuyệt đối. Cơ sở dân sự bao gồm tất cả các công trình không phải mục tiêu quân sự như nơi thờ tự, nhà ở, trường học, cùng các hạ tầng thiết yếu phục vụ cuộc sống thường nhật như đường sá, cầu cống, đường sắt, sân bay, nhà máy điện, hệ thống cấp nước và xử lý nước thải, bệnh viện, hệ thống viễn thông.
Chỉ trong trường hợp cực kỳ đặc biệt khi có bằng chứng công trình dân sự được sử dụng vào mục đích quân sự tại thời điểm tấn công và việc phá hủy đem lại lợi ích quân sự rõ ràng, các bên mới có thể xem xét tấn công. Dù vậy, yêu cầu phải đảm bảo quy mô thiệt hại với dân thường ở mức tối thiểu và phải cân nhắc lợi ích quân sự – dân sự theo nguyên tắc tỷ lệ. Ngược lại, các tấn công không phân biệt có thể bị xem như là tội ác chiến tranh.
Những cơ sở dân sự Mỹ tấn công tại Iran
Các địa phương ven biển phía Nam Iran, gần eo biển Hormuz, là những khu vực chịu tác động nặng nề nhất với nhiều công trình dân sự bị phá hủy. Tại Bandar Abbas, trung tâm hải quân lớn nhất của Iran và cảng thương mại chính, cầu Kahurestan và một cơ sở đường sắt bị trúng đòn tấn công, khiến nhiều người thiệt mạng do tai nạn giao thông khi một chiếc xe rơi xuống vực.
Tỉnh Hormozgan ghi nhận sáu cây cầu tại huyện Bandar Khamir bị phá hủy, gây gián đoạn giao thông liên thành phố. Một số là cầu Gariyeh, cầu gần làng Latidan, và cây cầu Marou liên kết huyện Bandar Khamir với Bandar Abbas. Ngoài ra, cầu đường sắt Aq Taqeh Khan tại tỉnh Golestan, một đầu mối quan trọng nối Iran sang Trung Quốc và Nga qua các nước Trung Á, cũng bị ảnh hưởng.
Thổn thức ngành y tế khi bệnh viện Shahid Baghaei ở Ahvaz bị phá hủy, khiến hơn 200 bệnh nhân phải di dời khẩn cấp. Các cơ sở cấp nước đóng vai trò thiết yếu như nhà máy đóng chai nước ở Musian, trạm lọc nước biển tại Bonji (tỉnh Jask) bị tấn công, khiến hàng nghìn người mất nguồn nước sinh hoạt. Nhà kho lúa mì trong tỉnh Khuzestan tại hai huyện Hoveyzeh và Dasht-e Azadegan cũng chịu thiệt hại nghiêm trọng.
Hạ tầng sân bay cũng không tránh khỏi tổn thương khi sân bay Iranshahr bị trúng đòn vào khoảng thời gian có người bị thương và dự án cản trở điện, cùng sân bay Semnan và Tohid-Jam tại Jam bị hư hại nhẹ. Cảng thương mại Kish và các bến cảng đánh cá tại Bandar Abbas, Sirik và Asaluyeh cũng bị ảnh hưởng dữ dội, gây nhiều thiệt hại cho ngành khai thác thủy sản địa phương.
Máy thu phát thông tin liên lạc ở Bandar Abbas và đảo Qeshm bị tấn công làm gián đoạn hệ thống viễn thông trong khu vực. Các cơ sở xử lý nước thải tại khu vực du lịch Bird Garden thuộc Bandar Abbas và các trạm cứu hộ, bảo vệ môi trường tại huyện Hajiabad, Kish cũng bị phá hủy một phần.
Đáng chú ý, nhà máy điện hạt nhân Bushehr – nhà máy duy nhất có hoạt động tại Iran – bị thiệt hại nghiêm trọng về cấu trúc, dù vẫn duy trì hoạt động. Nhà máy hạt nhân đang xây dựng ở Darkhovin (Khuzestan) cũng bị tấn công dịp cuối tuần qua.
Các cuộc tấn công của Iran vào vùng Vịnh và khu vực lân cận
Phía Iran liên tục tấn công các căn cứ quân sự Mỹ và mục tiêu dân sự tại các quốc gia vùng Vịnh và Trung Đông láng giềng. Tại Kuwait, một nhà máy điện và trạm xử lý nước biển bị tấn công nhiều lần, gây cháy lớn và làm gián đoạn mạng lưới điện chính, bên cạnh một cơ sở dầu khí cũng bị ảnh hưởng.
Tại Qatar, một đứa trẻ bị thương do mảnh vỡ rơi trong lúc các hệ thống phòng không bắn hạ tên lửa của Iran, tuy nhiên không rõ liệu các khu vực dân sự có trở thành mục tiêu chính hay không. Người dân vùng eo biển Hormuz cũng ghi nhận nhiều tàu thương mại và tàu chở dầu bị trúng đòn trong khu vực bờ biển Oman do vi phạm tuyến đường được Iran cho phép.
Những cuộc tấn công này đang đẩy khu vực Vịnh Ba Tư vào tình trạng nguy cơ cao, làm dấy lên mối lo ngại lớn về an ninh hàng hải và tính mạng dân thường trong khu vực.
Theo Al Jazeera
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Luật quốc tế nghiêm cấm tấn công cơ sở dân sự trừ khi có bằng chứng rõ ràng về mục đích quân sự và lợi ích chiến thuật đáng kể.
- Nhiều công trình dân sự quan trọng tại Iran như cầu, cảng biển, bệnh viện, và nhà máy điện bị thiệt hại trong các cuộc tấn công gần đây.
- Iran đáp trả bằng các đòn tấn công vào căn cứ Mỹ và cơ sở dân sự tại Kuwait, Qatar và vùng Vịnh gây thiệt hại lớn.
- Các cuộc tấn công dân sự có thể cấu thành tội ác chiến tranh nếu không đảm bảo cân nhắc tỷ lệ giữa thiệt hại dân sự và lợi ích quân sự.
- Mỹ thường áp dụng khái niệm 'mục tiêu đôi' để biện minh cho các cuộc tấn công vào cơ sở dân sự có thể phục vụ mục đích quân sự.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.















