Chuỗi thảm họa đắm thuyền tái diễn ở Nigeria

Thảm họa đắm thuyền liên tục diễn ra tại Nigeria đang gây ra nhiều thiệt hại về người, trong bối cảnh các cơ quan quản lý dù liên tục nhấn mạnh về nghĩa vụ tuân thủ quy định an toàn nhưng chưa thể ngăn chặn hiệu quả. Vừa qua, một chiếc thuyền gỗ chở khoảng 40 người, chủ yếu là nữ nông dân và lao động, đã bị lật trên thủy vực bang Jigawa khiến 23 người được cứu sống, trong khi 7 thi thể được tìm thấy. Đây là vụ mới nhất sau nhiều vụ đắm thuyền gây chết người trong năm nay như sự cố làm chết 12 người trên sông Benue, hoặc vụ thuyền lật ở Gumbi, bang Kebbi làm 14 người thiệt mạng khi họ trở về từ đám cưới.

Tổng cộng trong năm nay, đã có hơn 55 người chết do các vụ đắm thuyền và nhiều thi thể vẫn đang mất tích. Sống gần các con sông là lựa chọn vận chuyển thiết thực của dân cư vùng sâu vùng xa tại Nigeria, khi đường bộ kém phát triển và nhiều làng mạc nằm ở hoặc gần đường thủy. Những chiếc thuyền gỗ rệu rã thường là phương tiện chính giúp người dân tiếp cận gia đình, bán hàng hóa hay đi lại.

Nguyên nhân và tác động của vấn đề

Ông Isiyaka Bello vẫn đau đáu trong tâm trí về cái chết của vợ mình và 8 người khác trong một vụ đắm thuyền ở bang Kebbi năm trước. Ông kể rằng bà để lại bốn đứa con và ông phải lo liệu nuôi dạy một mình. Theo ông, những vụ tai nạn thường bắt nguồn từ tình trạng thuyền chở quá người, phương tiện xuống cấp và việc không thực thi nghiêm ngặt các quy định an toàn như bắt buộc mặc áo phao.

Tuy nhiên, thực tế việc cung cấp áo phao không đáp ứng đủ, cũng là một thách thức đáng kể. Mallam Sala Altine, người giữ chức vụ truyền thống quan trọng bảo vệ an toàn trên hồ Shiroro ở bang Niger, cho biết thuyền thường có thể chở hơn 100 người, nhưng áo phao chỉ đủ cho 10 người hoặc ít hơn. Dù chính quyền từng cam kết cung cấp thêm, số lượng nhận được cho thực tế là quá ít.

Chính sách và sự thực thi còn nhiều hạn chế

Theo Ibrahim Husseini, giám đốc truyền thông của Cơ quan Quản lý Khẩn cấp Quốc gia bang Niger, chính phủ đã nhiều lần phát áo phao nhưng người dân sống bên sông thường không muốn dùng vì cảm thấy không cần thiết hoặc vướng víu. Việc này đặc biệt đáng lo ngại vì phần lớn nam giới ở các làng ven sông biết bơi, trong khi nhiều phụ nữ thì không, nên họ dễ bị tổn thương trong tai nạn.

Advertisement300 × 250

Chính sách bắt buộc áo phao trên các tuyến thủy nội địa do Cơ quan Đường thủy Nội địa quốc gia (Niwa) đưa ra từ năm 2023 không được tuân thủ nghiêm ngặt. Các quy định yêu cầu thuyền thương mại chỉ được đón khách tại các bến cảng được Niwa đăng ký rõ ràng cũng thường xuyên bị bỏ qua. Ông Timothy Iwuagwu, Chủ tịch Viện An toàn Nigeria, chỉ ra thiếu đào tạo, không cấp phép cho lái thuyền và không kiểm soát chặt số lượng khách là vấn đề phổ biến.

Thách thức và giải pháp cần thiết

Thêm vào đó, các tuyến đường thủy nhiều vùng bị ngập cây gỗ ngầm và rễ cây chưa được xử lý triệt để làm tăng nguy cơ đâm tàu, gây lật. Việc cải tiến tàu gỗ lạc hậu sang tàu bằng vật liệu như sợi thủy tinh hoặc nhôm được Bộ trưởng Bộ Biển và Kinh tế Xanh Adegboyega Oyetola khuyến khích mạnh mẽ, nhưng đồng thời khẳng định đây chỉ là một phần trong các giải pháp cần thiết, bởi việc tuân thủ tuyên truyền an toàn và trang bị áo phao cũng vô cùng quan trọng.

Trường hợp thành công từ Lagos

Điểm sáng trong kiểm soát tai nạn đường thủy tại Nigeria là thành phố Lagos - vùng biển lớn nhất nước với khoảng 1/3 diện tích mặt đất là mặt nước. Tại đây, số vụ chết người vì thuyền giảm đáng kể nhờ áp dụng nhiều biện pháp như trang bị thuyền hiện đại tiêu chuẩn, phân phối áo phao rộng rãi, nạo vét kênh rạch thường xuyên, đào tạo và cấp phép lái thuyền, cùng việc bố trí nhân viên giám sát tại các bến tàu.

Chủ tịch Công ty Vận tải phà Lagos Abdulbaq Balogun cho biết, nhờ đó, số người chết vì tai nạn thuyền giảm từ 92 ca trong giai đoạn 2018-2023 xuống chỉ còn một người năm 2024 và 6 người năm 2025, đồng thời chưa có trường hợp tử vong nào trong năm nay. Sự thay đổi nhận thức của người dân cũng được cải thiện khi nhiều hành khách đã ý thức yêu cầu áo phao trước khi lên thuyền.

Tiếng nói từ những nạn nhân sống sót và bài học nhân văn

Ca sĩ nổi tiếng Aminu Bagwai, một trong bốn người sống sót sau tai nạn thảm khốc khiến 36 người, trong đó có cô dâu, tử vong ở bang Kano cách đây 18 năm, vẫn đau đáu trước thực trạng tai nạn thuyền tiếp tục xảy ra. Ông từng đem trải nghiệm cá nhân làm đề tài cho bài hát "Ruwan Bagwai" nổi tiếng tại miền Bắc Nigeria, thể hiện nỗi mất mát và mong muốn cải thiện an toàn đường thủy.

Ông bày tỏ sự thất vọng khi những bi kịch tương tự vẫn không ngừng tái diễn, đồng thời kêu gọi các cơ quan chức năng cần giải quyết tận gốc nguyên nhân để tránh thêm mất mát do yếu kém quản lý.

Vấn đề an toàn đường thủy tại Nigeria còn nhiều thách thức và cần được ưu tiên với những cách làm hiệu quả, dựa trên sự giám sát chặt chẽ, nâng cấp phương tiện hiện đại và nâng cao nhận thức cộng đồng nhằm đảm bảo tính mạng người dân trong bối cảnh vận tải đường thủy vẫn là phương tiện thiết yếu của nhiều vùng nông thôn.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Từ đầu năm đến nay, Nigeria đã ghi nhận hơn 55 người chết do các vụ đắm thuyền, chủ yếu do quá tải và không mặc áo phao.
  • Bang Niger chiếm tỷ lệ cao trong tổng số vụ tử vong do tai nạn đường thủy tại quốc gia này trong giai đoạn 2023-2025.
  • Việc cung cấp và sử dụng áo phao ở nhiều vùng còn nhiều khó khăn do thiếu nguồn lực và tâm lý chủ quan của người dân.
  • Lagos là ví dụ điển hình cho mô hình quản lý dịch vụ vận tải đường thủy hiệu quả với các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt và trang bị đảm bảo an toàn.
  • Chính quyền cần tập trung nâng cao đào tạo, cấp phép cho người lái thuyền và thay thế thuyền gỗ bằng tàu hiện đại nhằm giảm thiểu nguy cơ tai nạn.

Đăng ký bản tin QMVN