Áp lực từ thị trường Mỹ và câu hỏi dành cho các thị trường châu Á
Khi các chỉ số chứng khoán trên Phố Wall có dấu hiệu tăng mạnh nhờ sự đầu tư tập trung vào trí tuệ nhân tạo (AI), nhiều chuyên gia bắt đầu lo ngại về nguy cơ một đợt sụp đổ giá cổ phiếu có thể xảy ra. Nếu điều đó thành hiện thực, các thị trường tài chính tại Tokyo cùng các trung tâm châu Á khác, thậm chí là châu Âu, liệu có chịu ảnh hưởng theo? Đây là câu hỏi được đặt ra khi lãi suất, lạm phát tiếp tục tăng, còn cuộc chiến Mỹ-Israel với Iran kéo dài, tạo nên nhiều biến số khó lường cho nền kinh tế toàn cầu.
Một sự điều chỉnh mạnh hoặc sụp đổ tại Wall Street sẽ cho thấy mức độ sâu rộng của văn hóa cổ phiếu trong hệ thống kinh tế châu Á và toàn thế giới. Trong bối cảnh đó, Nhật Bản nổi lên như một ví dụ điển hình về sức chống chịu của thị trường vốn được phát triển bài bản.
Diện mạo mới của thị trường tài chính Nhật Bản
Nhiều người có thể nghĩ rằng Nhật là một nền kinh tế không mấy linh hoạt với số tiền tiết kiệm hộ gia đình lên đến khoảng 2,3 triệu tỷ yên (tương đương 14,2 nghìn tỷ USD) từng bị giấu kỹ hoặc giữ trong tài khoản tiết kiệm thấp lãi suất, biểu hiện cho sức mạnh thị trường vốn hạn chế. Đồng thời, hệ thống sở hữu chéo giữa các tập đoàn lớn, ngân hàng cung cấp tín dụng hay doanh nghiệp bảo hiểm cũng được xem là rào cản kiên cố chống lại ảnh hưởng từ phía nước ngoài.
Tuy nhiên, thực tế đã thay đổi khá nhiều. Trong nhiều thập kỷ qua, các chính phủ Nhật liên tiếp nỗ lực cải tổ và xây dựng cơ sở hạ tầng tài chính đủ khả năng hấp thụ lượng lớn tiết kiệm nội địa và dòng vốn nước ngoài đổ vào nền kinh tế.
Ông Hiromi Yamaji, Tổng giám đốc Japan Exchange Group, cho biết tỷ lệ sở hữu chéo đã giảm xuống còn dưới 10% trên tổng số cổ phiếu niêm yết tại Sở giao dịch chứng khoán Tokyo, so với hơn 50% vào những năm 1980. Phát biểu này được ông đưa ra tại cuộc họp báo về sự phục hồi thị trường chứng khoán Nhật vào ngày 14/7 tại Câu lạc bộ Phóng viên Nước ngoài Nhật Bản ở Tokyo.
Bài học từ mô hình phát triển thị trường vốn Nhật
Phương pháp xây dựng hạ tầng tài chính của Nhật được xem là mô hình đáng tham khảo cho nhiều nền kinh tế châu Á khác. Nhật nhấn mạnh rằng việc phát triển thị trường vốn không thể để mặc cho cơ chế thị trường tự do hoàn toàn, như các nước mới nổi đã thực hiện trong thập niên 1980 trở lại đây.
Việc khuyến khích đầu tư vào thị trường chứng khoán, đặc biệt là thị trường cổ phiếu, chỉ thực sự hiệu quả khi khu vực doanh nghiệp trong nước có khả năng sử dụng nguồn vốn đó theo cách xây dựng, có lợi cho xã hội chung chứ không chỉ phục vụ nhà đầu tư nước ngoài.
Khác với nhiều quốc gia khác mở cửa rộng rãi cho các dòng đầu tư nước ngoài mà không đặt ra tiêu chuẩn về cách thức đầu tư và sử dụng nguồn lực tài chính, Nhật tập trung nâng cao quản trị doanh nghiệp minh bạch có tính bảo vệ lợi ích cả nhà đầu tư trong và ngoài nước. Cụ thể, họ bắt buộc phải có sự tham gia của các thành viên hội đồng quản trị bên ngoài để giám sát việc sử dụng vốn đầu tư.
Chính phủ Nhật cũng khởi xướng chương trình ưu đãi thuế Nippon Individual Savings Account (NISA) từ năm 2014 nhằm huy động tiết kiệm cá nhân để đầu tư có hệ thống vào đa dạng doanh nghiệp, hạn chế đầu cơ trên thị trường chứng khoán.
Tính kiên cường của thị trường chứng khoán Nhật trước biến động toàn cầu
Mặc dù cổ phiếu Nhật hiện có nhà đầu tư nước ngoài chiếm phần lớn giao dịch hàng ngày, nhưng diện sở hữu cổ phần trong dân cư đã rộng rãi hơn rất nhiều. Văn hóa cổ phiếu trở nên phổ biến, đặc biệt trong giới trẻ.
Do đó, nếu bong bóng đầu tư AI bùng nổ trên Wall Street dẫn đến sự sụp đổ giá cổ phiếu tại Mỹ, đặc biệt tại thị trường công nghệ Nasdaq, chưa chắc tác động tiêu cực sẽ lan sang Nhật Bản - điều từng diễn ra trong các chu kỳ bong bóng trước đây.
Những thách thức còn tồn tại trong thị trường vốn Nhật Bản
Điểm yếu dễ nhận thấy nhất trong phát triển thị trường vốn Nhật là thị trường trái phiếu chính phủ (JGB) có tính hẹp và bị mang nặng tính thể chế. Các chính phủ Nhật phải dựa phần lớn vào phát hành JGB để chi trả cho các khoản thâm hụt ngân sách liên tục tăng.
Nợ công hiện đã vượt mức 200% GDP, cao nhất trong các nền kinh tế phát triển. Việc duy trì được tình trạng này phần lớn nhờ Ngân hàng Trung ương Nhật (BOJ) sẵn sàng mua một phần lớn lượng trái phiếu phát hành, cùng Quỹ Đầu tư Hưu trí Chính phủ khổng lồ (GPIF) tham gia quản lý khoản nợ này.
Tuy nhiên, hiện nay BOJ quyết tâm tăng sự độc lập và thu hẹp bảng cân đối kế toán, trong khi GPIF thể hiện sự thận trọng với tham vọng chi tiêu của Thủ tướng Sanae Takaichi. Trong bối cảnh đó, NISA có thể sẽ đóng vai trò tiếp nhận thêm trái phiếu chính phủ Nhật, dù lãi suất được điều chỉnh chậm nhằm duy trì sức hấp dẫn.
Sự gia tăng sở hữu trái phiếu chính phủ rộng rãi trong dân cư được kỳ vọng sẽ khắc phục phần khuyết điểm cuối cùng trong phát triển thị trường vốn Nhật và truyền cảm hứng cho nhiều quốc gia châu Á theo bước đi của Nhật Bản.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Thị trường chứng khoán Nhật có khả năng chống chịu tốt trước các cú sốc từ Wall Street nhờ cấu trúc sở hữu cổ phần được tái cơ cấu.
- Chính phủ Nhật đã xây dựng hạ tầng tài chính bài bản trong nhiều thập kỷ để thu hút và sử dụng vốn trong nước và nước ngoài hiệu quả.
- NISA là một công cụ quan trọng giúp huy động tiết kiệm cá nhân đầu tư vào thị trường cổ phiếu một cách có hệ thống và bền vững.
- Sự phổ biến văn hóa cổ phiếu trong dân cư, đặc biệt là giới trẻ, giúp làm giảm rủi ro từ các cú sụp đổ thị trường quốc tế.
- Thị trường trái phiếu chính phủ Nhật vẫn là điểm yếu khi tỷ lệ nợ công vượt hơn 200% GDP, nhưng sự tham gia của các tổ chức trong nước giúp duy trì ổn định.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.










