Một bộ phim chiến tranh khác thường
Notre Salut kể câu chuyện về một nhân viên nhà nước vô danh, gần như không hề nhận ra, đã trở thành một phần của hệ thống đàn áp, chấp nhận bộ máy quan liêu và công tác hậu cần đưa người ta đến cái chết. Phong cách của phim cố ý gây bất ngờ, với ánh sáng đương đại, những cảnh quay ngẫu hứng và âm nhạc Europop thập niên 1980, khác xa những bộ phim cổ trang kinh điển về Thế chiến thứ hai.
Bộ phim đã mang về cho Emmanuel Marre giải Kịch bản xuất sắc nhất tại Liên hoan phim Cannes năm nay và có màn ra mắt ấn tượng tại các rạp ở Pháp tuần này, cho thấy tiềm năng trở thành bom tấn phòng vé, nhất là với khán giả trẻ.
Có những nhân vật vĩ đại làm nên lịch sử, nhưng lịch sử cũng được tạo nên bởi những người đóng vai trò thứ yếu, những người dân thường hành động trên thực địa, và đó là điều thú vị về bộ phim này.
Mở những ngăn kéo gia đình
Ông Marre bắt đầu thực hiện câu chuyện này từ hơn một thập kỷ trước, sau khi phát hiện những bức thư của cụ cố Henri Marre được gia đình cất trong ngăn kéo. Henri từng làm viên chức quản lý dưới chế độ Vichy của Thống chế Philippe Pétain, chế độ đã hợp tác với Đức Quốc xã trong việc trục xuất 76.000 người Do Thái tới các trại tập trung.
Có những ngăn kéo như thế ở khắp nơi tại Pháp. Với bộ phim này, chúng tôi muốn mở những ngăn kéo đó và để mọi gia đình nhìn vào, không phải như một sự trừng phạt, mà bởi vì sau chiến tranh, nước Pháp đã che giấu rất nhiều điều để tồn tại.
Với nhà sử học Marc Olivier Baruch, chuyên gia về các viên chức nhà nước thời Vichy, cảnh rùng rợn nhất là cuộc tranh cãi quan liêu về chi phí cung cấp rơm và bô cho những người Do Thái bị nhồi nhét trong các toa chở gia súc.
Theo ông, nhân vật chính không bao giờ chọn cách suy ngẫm về việc mình làm hay tự hỏi mình có thể đi xa đến đâu.
Giữa sự kháng cự và sự cộng tác là cả một dải cảm xúc của con người, kể cả những cảm xúc mơ hồ nhất.
Làn sóng phim về nước Pháp thời chiến
Notre Salut ra đời giữa lúc điện ảnh Pháp bùng nổ các phim về Thế chiến thứ hai:
- Bộ phim tiểu sử hai phần về Charles de Gaulle đã bán được hơn 5 triệu vé.
- Les Rayons et les Ombres, bộ phim gây tranh cãi về ông trùm báo chí kiêm kẻ cộng tác với Đức Quốc xã Jean Luchaire, đã khuấy động dư luận.
- Moulin, về những ngày cuối đời của nhà lãnh đạo kháng chiến Jean Moulin, sắp ra mắt.
Nhưng thay vì khắc họa những anh hùng lừng danh hay những kẻ ác khét tiếng, Notre Salut tập trung vào những người bình thường giữ cho cỗ máy vận hành, một lựa chọn khiến quá khứ trở nên gần gũi với hiện tại đến mức khó chịu.
Ký ức, phe cực hữu và một cuộc bầu cử
Bộ phim ra mắt khi nước Pháp chuẩn bị cho cuộc bầu cử tổng thống vào mùa xuân năm sau. Đảng cực hữu, chống nhập cư Tập hợp Quốc gia của bà Marine Le Pen tiếp tục dẫn đầu các cuộc thăm dò, bất chấp hệ lụy chính trị từ cuộc điều tra của Mediapart cáo buộc chủ tịch đảng Jordan Bardella từng đăng bình luận bài Do Thái khi còn là đảng viên trẻ, điều ông phủ nhận. Giới phê bình điện ảnh cho rằng khán giả đang tìm cách hiểu sự trỗi dậy của phe cực hữu ở Pháp và khắp châu Âu.
Chế độ độc tài Pétain là thời điểm duy nhất phe cực hữu nắm quyền kể từ năm 1820.
Ông Baruch cho rằng nước Pháp đang trải qua thời kỳ đầy bất ổn, khi người dân từ lâu thiếu niềm tin vào giới tinh hoa và nhà nước. Ông nhận thấy một sự bất an nhất định trong xã hội Pháp hiện đại, cảm giác rằng tốt hơn nên thôi nói về Vichy và khép lại chương sử ấy, ý nghĩ mà ông gọi là ngu ngốc và không thể.
RN không phải là chủ nghĩa phát xít của những năm 1930, cũng không phải sự hồi sinh của chế độ Pétain, nhưng hiểu lịch sử này cho phép ta hiểu RN thừa hưởng điều gì, và việc dần từ bỏ các giá trị dân chủ, cộng hòa đã dẫn đến thảm họa như thế nào.
Ông Rousso, nhà sử học nghiên cứu vị trí của chế độ Vichy trong ký ức tập thể, viết những dòng này trên tờ Le Monde. Bằng cách cho thấy sự phục tùng bình thường có thể trở thành đồng lõa ra sao, Notre Salut mời người xem tự đặt một câu hỏi chưa bao giờ mất đi tính cấp thiết: nếu là mình, mình sẽ làm gì?

















