Những kẻ vũ trang bên kia biên giới
Trong bài đăng trên mạng xã hội X ngày 6/10, Bộ trưởng Nội vụ Latvia Janis Dombrava cho biết khoảng 20 người di cư đã được những người có vũ trang dẫn tới biên giới và tìm cách vượt sang Latvia một cách trái phép. Điều khiến giới chức Riga lo ngại không chỉ là dòng người di cư, mà là sự hiện diện của những “người áp tải” mang vũ khí, công khai đe dọa binh sĩ Latvia đang làm nhiệm vụ.
*“Những người áp tải người di cư bất hợp pháp, đứng ở phía Belarus, có vũ trang, đã đe dọa binh sĩ và tích cực thúc giục, xua nhóm di cư tiến về phía Latvia.” — Janis Dombrava*
Theo ông Dombrava, đây không còn là những vụ vượt biên tự phát, mà là hành vi có tổ chức với sự can dự trực tiếp của các nhóm vũ trang ở phía bên kia hàng rào. Ông cảnh báo chính quyền Belarus rằng những sự cố như vậy có thể dẫn tới “hậu quả nghiêm trọng” cho Minsk.
Vụ xâm nhập chỉ vài giờ sau
Căng thẳng chưa kịp lắng xuống thì một sự cố khác xảy ra. Vài giờ sau cuộc đối đầu, một nhóm người đeo mặt nạ đã vượt qua biên giới, đi sâu vào lãnh thổ Latvia, phá hoại hạ tầng giám sát rồi rút về Belarus.
*“Vài giờ sau cuộc xung đột, những người đeo mặt nạ đã vào lãnh thổ Latvia, làm hỏng một tủ điện phân phối và lấy trộm camera trước khi lực lượng biên phòng kịp đến.” — Janis Dombrava*
Việc nhắm vào camera và hệ thống điện cho thấy mục tiêu có thể là làm “mù” mạng lưới giám sát mà Latvia đã đầu tư dọc tuyến biên giới, tạo kẽ hở cho những đợt vượt biên tiếp theo. Đến nay, phía Belarus chưa đưa ra bình luận về hai sự cố, nhưng Minsk trước đây luôn bác bỏ cáo buộc tổ chức các dòng di cư và cho rằng chính các nước EU đối xử tệ với người tị nạn.
Chiến tranh lai ở sườn đông châu Âu
Theo The Kyiv Independent, các hành động chiến tranh lai của Moscow và Minsk nhằm vào châu Âu đã gia tăng trong những tháng gần đây, song song với cuộc chiến của Nga tại Ukraine. Một số sự kiện tiêu biểu gồm:
- Năm 2021, EU áp đặt trừng phạt Belarus vì dùng người di cư làm công cụ gây sức ép lên các nước láng giềng.
- Đêm 15/9 vừa qua, lực lượng NATO bắn hạ một drone bay từ Belarus vào không phận Lithuania, sượt qua gần thủ đô Vilnius trước khi bị tiêu diệt gần thành phố Kaunas.
- Latvia, Lithuania và Ba Lan liên tục ghi nhận các nhóm di cư được dẫn đường tới biên giới.
Giới phân tích nhận định chiến tranh lai có ưu điểm là chi phí thấp, dễ chối bỏ trách nhiệm nhưng gây áp lực chính trị lớn, buộc các nước tuyến đầu phải dồn nguồn lực cho biên giới và gieo chia rẽ trong dư luận châu Âu về vấn đề di cư.
Phản ứng của Riga và châu Âu
Latvia, quốc gia Baltic khoảng 1,8 triệu dân, có đường biên giới dài khoảng 170 km với Belarus và đã xây dựng hàng rào kiên cố, tăng cường camera, cảm biến và lực lượng quân đội hỗ trợ biên phòng. Cùng với Lithuania, Estonia và Ba Lan, Latvia cũng đã rút khỏi Công ước Ottawa cấm mìn sát thương, viện dẫn mối đe dọa ngày càng lớn từ Nga và Belarus.
Ở cấp độ EU, các nước tuyến đầu kêu gọi Brussels hỗ trợ nhiều hơn cho bảo vệ biên giới ngoài và cho phép áp dụng biện pháp đặc biệt khi người di cư bị “vũ khí hóa”. Tuy vậy, các tổ chức nhân quyền cảnh báo việc đẩy lùi người di cư tại biên giới có thể vi phạm luật tị nạn quốc tế, đặc biệt khi họ bị mắc kẹt trong rừng giữa mùa đông khắc nghiệt.
Những phận người bị biến thành quân cờ
Phía sau các tuyên bố chính trị là số phận của những người di cư, phần lớn đến từ Trung Đông, châu Phi và Nam Á, được hứa hẹn một con đường dễ dàng vào châu Âu. Khi tới biên giới, nhiều người bị kẹt giữa hai làn ranh: không được Latvia cho vào, cũng không được Belarus cho quay lại, phải sống nhiều ngày trong rừng lạnh giá thiếu thức ăn và nước uống.
Sự cố ngày 6/10 vì thế không chỉ là một vụ vi phạm biên giới, mà là lời nhắc về một cuộc đối đầu mà ở đó con người bị biến thành quân cờ. Thách thức đối với Latvia và châu Âu là vừa bảo vệ chủ quyền trước sức ép có tổ chức, vừa giữ được những giá trị nhân đạo mà chính châu Âu luôn khẳng định.

















