Diễn văn dưới bóng Acropolis
Đứng trước những tàn tích cổ rực sáng, ông Rubio đặt thời khắc hiện tại vào một lựa chọn mang tính định mệnh. "Hôm nay, chúng ta đang đứng trước một ngã rẽ", ông nói, đồng thời cảnh báo con đường được chọn lúc này sẽ quyết định phương Tây tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu thế giới, hay cam chịu một tương lai teo tóp, lệ thuộc và suy tàn.
"Thập kỷ tới sẽ viết nên câu chuyện của thế kỷ tới." — Marco Rubio
Chặng dừng ở Athens là điểm nhấn của chuyến công du ba nước châu Âu, khởi đầu từ Iceland và tiếp tục tới Bồ Đào Nha. Theo Greek City Times, ông Rubio còn dẫn đầu phái đoàn Mỹ tại vòng Đối thoại Chiến lược Hy Lạp - Mỹ lần thứ sáu, khi hai nước tìm cách mở rộng hợp tác về quốc phòng, năng lượng, công nghệ và đầu tư. Trước giờ phát biểu, Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ Dylan Johnson cho biết ông Rubio sẽ kêu gọi một cuộc "phục hưng vĩ đại của tinh thần phương Tây", với di sản trải dài từ Athens, Rome đến Kitô giáo và sự ra đời của nền Cộng hòa Mỹ.
Tấm bản đồ ký ức được chọn lọc
Ông Rubio dệt nên một chuỗi liên tưởng lịch sử. Theo ông, người Hy Lạp cổ hiểu rằng lòng trung thành với quốc gia chẳng có gì ích kỷ, và họ tin mãnh liệt vào lý tưởng "vĩ nhân" - cá nhân kiệt xuất đạt tới sự bất tử nhờ chính hành động của mình. Những nhân vật được ông nhắc tên gồm:
- Alexander Đại đế, người theo ông đã chinh phục "toàn bộ thế giới được biết đến" - một cách nói phóng đại so với lãnh thổ thực tế ông kiểm soát.
- Julius Caesar và Charlemagne, những người kiến tạo đế chế trên đất châu Âu.
- Hernán Cortés, nhà chinh phạt Tây Ban Nha có đội quân đã lật đổ bằng bạo lực giới cai trị Aztec ở Mexico.
Ông nhắc lại đạo quân Ba Tư từng cướp phá Athens 2.500 năm trước và cuộc tử thủ huyền thoại của 300 chiến binh Sparta tại Thermopylae, trước khi lên án "giới giáo sĩ cực đoan của Iran" - quốc gia nằm trên vùng đất Ba Tư xưa. The New York Times nhận xét những hình ảnh này vang vọng giọng điệu của một số bình luận viên bảo thủ thời Mỹ tham chiến ở Iraq và Afghanistan. Ông Rubio sau đó nối mạch triết học Hy Lạp với những người xây dựng các thánh đường lớn của châu Âu và "tinh thần biên cương Mỹ" của những người định cư thời thuộc địa.
Biên giới, quốc phòng và quyền sử dụng vũ lực
Từ lịch sử, bài phát biểu nhanh chóng chuyển sang chính sách. Ông Rubio, con trai của những người nhập cư Cuba, chỉ trích các chính phủ phương Tây đã "mở toang biên giới" trong những thập niên gần đây.
Tại cuộc họp báo buổi sáng cùng Ngoại trưởng Hy Lạp Giorgos Gerapetritis, ông gọi Hy Lạp là "đối tác chiến lược rất thân cận" về an ninh biên giới và cuộc chiến chống di cư ồ ạt. Về phần mình, ông Gerapetritis cho biết Hy Lạp đang nỗ lực ứng phó những thách thức do làn sóng di cư ồ ạt gây ra.
"Châu Âu có thể thức tỉnh khỏi giấc ngủ dài và nhen lại ngọn lửa từng cháy nơi đây hàng thiên niên kỷ trước." — Marco Rubio
Theo ông Rubio, các quốc gia phải có "khả năng sử dụng vũ lực khi sự thận trọng và ngoại giao thất bại". Ông khen ngợi Hy Lạp đang trên đà chi ít nhất 5% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) cho quốc phòng - ngưỡng mà Tổng thống Trump đòi hỏi mọi đồng minh NATO phải đạt.
Tiếng vang và những lời phản biện
Đáng chú ý, ông Rubio đã tránh lặp lại cụm từ "xóa sổ văn minh" - thuật ngữ gây tranh cãi ông từng dùng ở Munich và được giới dân tộc chủ nghĩa cực hữu ở Mỹ lẫn châu Âu cổ súy. Dù vậy, lập luận cốt lõi vẫn nguyên vẹn. Những người ủng hộ coi đây là sự bảo vệ cần thiết cho các giá trị chung: sau Munich, nhà bình luận Bret Stephens của The New York Times viết rằng bài phát biểu xứng đáng với tràng pháo tay đứng dậy và phương Tây vẫn là nền văn minh duy nhất đáng được bảo vệ.
Giới phê bình lại nghe thấy một thông điệp khác. Tại Munich, cựu Ngoại trưởng Hillary Clinton châm biếm rằng bà chưa từng biết ông Rubio lại ủng hộ người Mỹ bản địa đến thế, và khẳng định ông "sai về mặt lịch sử". Giáo sư Mathias Risse của Đại học Harvard mô tả đó là nỗi hoảng loạn văn minh khoác lên mình ngôn ngữ của thuật trị quốc, khước từ việc nhìn thẳng vào những chương đen tối của chủ nghĩa thực dân. Một số nhà ngoại giao châu Âu nhận định riêng rằng thông điệp ấy nhắm tới công chúng trong nước Mỹ nhiều hơn là các đồng minh.
Câu hỏi bị gác lại
Sau cuộc họp báo, ông Rubio đến thăm Đại sứ quán Mỹ, nơi ông được Đại sứ Kimberly Guilfoyle giới thiệu trước đông đảo nhân viên. Một bài điều tra của The Wall Street Journal đã đặt dấu hỏi về khả năng xung đột lợi ích trong việc bà tham gia các thương vụ năng lượng tại Hy Lạp, và các lãnh đạo Đảng Dân chủ tại Quốc hội Mỹ đang yêu cầu mở cuộc điều tra. Khi được hỏi, ông Rubio từ chối bàn luận công khai, chỉ nói rằng bà là một đại sứ "vững vàng". Khoảnh khắc ấy cho thấy khoảng cách giữa những diễn ngôn hoành tráng về văn minh và những câu hỏi rất đời thường về trách nhiệm giải trình.

















