Con số 2.900 bảng phản ánh điều gì?
Con số 2.900 bảng không có nghĩa mỗi gia đình đã mất một khoản tiền mặt giống nhau. Resolution Foundation so sánh thu nhập trung vị thực tế của hộ không có người hưởng lương hưu với một kịch bản giả định dựa trên triển vọng trước khủng hoảng. Báo cáo ước tính thu nhập thực tế của nhóm này giảm khoảng 1,3%, tương đương 450 bảng, từ năm 2020–2021 đến 2026–2027. Nếu tránh được cú sốc chi phí sinh hoạt, mức thu nhập tương ứng lẽ ra tăng khoảng 7,2%, tức 2.500 bảng. Chênh lệch giữa hai đường đi tạo ra khoảng hụt 2.900 bảng được nhắc đến.
Sự phân biệt ấy quan trọng vì chỉ số lạm phát đo tốc độ giá tăng chứ không đo trực tiếp việc một hộ gia đình còn bao nhiêu tiền sau khi thanh toán mọi hóa đơn. Giá thực phẩm, sưởi ấm, tiền thuê nhà và lãi vay cũng biến động khác nhau tùy địa phương, loại nhà ở và nguồn thu nhập. Một người có nhà đã trả hết nợ có thể chịu tác động rất khác người thuê nhà hoặc gia đình đang tái cố định lãi suất thế chấp.
Theo báo cáo, giá tiêu dùng đã tăng gần 30% trong khoảng năm năm kể từ giai đoạn lạm phát còn sát mục tiêu 2%. Đợt tăng giá bùng lên sau đại dịch, từng đạt mức đỉnh 11,1% vào năm 2022. Ngay cả khi nhịp tăng có thời điểm dịu xuống, mặt bằng giá mới vẫn cao, khiến việc phục hồi sức mua đòi hỏi thu nhập tăng bền vững trong nhiều năm.
Hóa đơn năng lượng đẩy gia đình vào thế khó
Phần khó nhất của cuộc khủng hoảng hiện lên trong những căn nhà lạnh và hóa đơn đến hạn. Nghiên cứu ghi nhận mức sử dụng khí đốt và điện của hộ gia đình giảm khoảng 13% trong hai năm 2022 và 2023, với mức cắt giảm mạnh nhất ở các khu vực nghèo.
Dù thắt chặt tiêu thụ, tại đỉnh khủng hoảng, chi phí năng lượng thực tế mà các hộ phải gánh vẫn cao hơn 57% so với trước đại dịch.
Tỷ lệ hộ thuộc nửa dưới phân phối thu nhập chậm thanh toán các khoản điện, nước và chi phí gia đình thiết yếu đạt 18% vào tháng 3/2026, so với khoảng một phần mười vào tháng 9/2020. Trong nhóm người thuê nhà nghèo hơn, 22% bị nợ tiền thuê. Những tỷ lệ này không chỉ phản ánh thiếu tiền nhất thời: khi nợ tích lũy, phí phạt và áp lực tâm lý có thể khiến khả năng phục hồi tài chính trở nên mong manh hơn.
Nhà kinh tế trưởng James Smith của Resolution Foundation nhận xét cú sốc giá cả ảnh hưởng rộng, nhưng những gia đình nghèo đã phải cắt giảm sưởi ấm và chậm trả hóa đơn với tốc độ nhanh nhất. Xung đột tại Trung Đông, thông qua biến động nhiên liệu, tiếp tục đặt rủi ro lên ngân sách gia đình. Tuy nhiên, không phải mọi gia đình đều chịu tác động giống nhau: chính sách hỗ trợ cần xét đến thu nhập, điều kiện nhà ở và khả năng tiếp cận trợ cấp.
Bài toán ngân sách: hỗ trợ ai trước?
Báo cáo xuất hiện trước thời điểm Bộ trưởng Tài chính John Healey chuẩn bị trình ngân sách. Những người muốn có hỗ trợ mới lập luận rằng không thể đòi các hộ đang thiếu tiền sưởi ấm tự hấp thụ thêm một cú sốc giá. Những người thận trọng về tài khóa lại cảnh báo trợ cấp diện rộng có thể rất tốn kém, nhất là khi lãi suất trái phiếu tăng khiến chi phí vay của chính phủ cao hơn.
Resolution Foundation đề xuất đặt trọng tâm vào những hộ có khả năng chống chịu thấp nhất, bắt đầu từ hóa đơn năng lượng. Cách tiếp cận có mục tiêu sẽ khác với một khoản giảm giá áp dụng bình quân cho mọi gia đình, trong đó người khá giả cũng nhận lợi ích dù ít cần hơn. Nhưng xác định ai đủ điều kiện lại đặt ra thách thức quản lý: thủ tục phải đơn giản và không bỏ sót người cần được giúp đỡ.
Áp lực không chỉ đến từ nhiên liệu. Lãi vay mua nhà cao hơn ảnh hưởng các hộ có thế chấp; tiền thuê, thuế hội đồng địa phương và giá lương thực bào mòn ngân sách thường ngày. Các nhóm vận động muốn chính phủ hỗ trợ ngay, đồng thời cải thiện hiệu quả năng lượng nhà ở và thúc đẩy tăng trưởng tiền lương lâu dài. Hướng đi bền vững sẽ cần kết hợp cứu trợ có trọng điểm với chính sách tăng năng suất và ổn định nguồn cung.

















